I CSK 273/14

Sygn. akt I CSK 273/14 POSTANOWIENIE Dnia 15 grudnia 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Anna Owczarek w sprawie z powództwa M. D. i I. B. przeciwko S. G. i H. G. o zachowek, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 15 grudnia 2014 r., na skutek skargi kasacyjnej powódek od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 14 sierpnia 2013 r., sygn. akt I ACa […], odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. 2 UZASADNIENIE Powódki I. B. i M. D. wniosły skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z 14 sierpnia 2013 r. oddalającego apelacje wniesione od wyroku Sądu Okręgowego w W. z 4 czerwca 2012 r, którym oddalono powództwo o zachowek wobec stwierdzenia braku aktywów spadku oraz podstaw do uwzględnienia poprzez doliczenie udziału w nieruchomości, przeniesionego przez spadkodawcę J. G. w drodze umowy dożywocia z dnia 19 czerwca 2003 r. na pozwanych S. G. i H. G. Sąd Najwyższy, oceniając – na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c. – skargę kasacyjną z punktu widzenia podstaw przyjęcia jej do rozpoznania, zważył: Ustawodawca, wprowadzając skargę kasacyjną jako nadzwyczajny środek prawny służący od prawomocnych orzeczeń, podkreślił, że jej celem jest ochrona interesu publicznego polegającego na ujednoliceniu orzecznictwa sądów i rozwoju judykatury, który może być osiągnięty jedynie poprzez powołanie i wykazanie istnienia przesłanek umożliwiających jego realizację. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. Jego rolą nie jest zatem korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa, nawet gdyby one rzeczywiście wystąpiły. Ocena przyczyn uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej następuje w ramach tzw. przedsądu. Sąd Najwyższy bada, czy wskazano i należycie umotywowano przyczyny powołane w art. 3989 § 1 k.p.c., tj. czy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub oczywista zasadność i przyjmuje ją do rozpoznania, jeżeli spełniona jest przynajmniej jedna z nich. W art. 3984 § 2 k.p.c. przewidziano wymaganie przytoczenia i odrębnego uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, który umożliwiać ma ocenę, czy w danym przypadku spełnione są wskazane przyczyny. 3 Dopuszczenie oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej jest bowiem uzasadnione ustrojowo i procesowo jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania powódki oparły na przyczynach wskazanych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c., podnosząc, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne polegające na konieczności stwierdzenia, czy sąd orzekający w sprawie o zachowek może rozstrzygnąć, czy świadczenie spełnione przez spadkodawcę w wykonaniu umowy ma charakter darowizny, czy innego świadczenia wzajemnego, ocenić czy umowa ma charakter pozorny i jest nieważna oraz zamieścić ustalenia w tej kwestii w uzasadnieniu orzeczenia. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, powołanie się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), które wiąże się z określonym przepisem prawnym i którego wyjaśnienie ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia przedmiotowej ale i innych podobnych spraw, wymaga jego precyzyjnego sformułowania i wskazania argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11). W zasadzie powinno to być zagadnienie nowe, o charakterze rzeczywistym, a nie teoretycznym, którego wyjaśnienie przyczyni się do rozwoju jurysprudencji. Argumentacja uzasadniająca wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania musi zawierać odrębne, pogłębione wywody wskazujące na zaistnienie powołanych okoliczności (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2008 r., II PK 3/08, nie publ.; z dnia 19 października 2006 r., IV CSK 246/06, nie publ.; z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, nie publ.; z dnia 19 grudnia 2001 r., IV CZ 200/01, nie publ.). Zagadnienie sformułowane przez skarżące nie spełnia tych wymagań, bowiem zostało sformułowane w sposób lakoniczny i nieprecyzyjny, w formie krótkiego pytania o rozstrzygnięcie. Ponadto w jego uzasadnieniu brak jakiegokolwiek wywodu odnośnie do tego, dlaczego opisane zagadnienie ma znaczenie w niniejszej sprawie, ani do tego, w jaki sposób jego rozstrzygnięcie mogłoby wzbogacić dotychczasowy dorobek judykatury. Pytanie zostało zadane przez skarżące w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy, nie przedstawiono 4 żadnej argumentacji na poparcie tezy o istotności oraz nowości orzeczniczej proponowanego problemu. Tym samym brak podstaw do uznania, że zachodzi przesłanka przyjęcia skargi do rozpoznania z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Z kolei przyczyna oczywistej zasadności skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), spełniona jest wówczas, gdy zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004, nr 6, poz. 100; z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49). Musi być zatem oczywiste, że ma miejsce kwalifikowana postać naruszenia prawa, zauważalna prima facie przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, która przesądza o wadliwości zaskarżonego orzeczenia w stopniu nakazującym uwzględnienie skargi (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2012 r., II CSK 225/11, nie publ.; z dnia 23 listopada 2011 r., III PK 44/11, nie publ.). Skarżący powinien nie tylko przywołać konkretne przepisy prawa, którym jego zdaniem Sąd drugiej instancji uchybił, ale także przytoczyć odpowiednią jurydyczną argumentację w kwestii oczywistości ich naruszenia. W oczywisty sposób nie odpowiada tym wymogom skarga, której brakuje wywodów zawierających wskazane elementy. Powódki ograniczyły się bowiem do ogólnego odwołania się do uzasadnienia podstaw skargi, podczas gdy uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania stanowi samodzielne wymaganie skargi, odrębne od wymogu konstrukcyjnego uzasadnienia jej podstaw. Kognicja Sądu Najwyższego na tym etapie postępowania jest ograniczona i nie obejmuje oceny zasadności podstaw skargi kasacyjnej, zastrzeżonej dla Sądu orzekającego w innym składzie, zatem odwoływanie się do nich wprost lub pośrednio jest niedopuszczalne (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 marca 2008 r., III UK 102/07, nie publ.). Wskazać również należy, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. pozostaje w relacji wykluczania się z przesłanką z art. 3989 § 1 pkt. 4 k.p.c. Skoro bowiem w sprawie występować miałyby tak skomplikowane problemy prawne, że wymagałyby aż rozstrzygnięcia nowego, istotnego zagadnienia prawnego albo 5 dokonania wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności orzecznicze, to problem taki nie mógłby nosić znamion oczywistości dostrzegalnych z łatwością dla przeciętnego prawnika (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 listopada 2013 r., I UK 291/13, nie publ.; z dnia 25 kwietnia 2008 r., III CSK 64/08, nie publ.). Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania. [aw]