I CSK 2839/22

I CSK 2839/22 POSTANOWIENIE 22 czerwca 2023 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Joanna Lemańska na posiedzeniu niejawnym 22 czerwca 2023 r. w Warszawie, w sprawie z powództwa Prokuratora Okręgowego w X. działającego na rzecz małoletniego B.K. przeciwko A. spółce akcyjnej w Y. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej A. spółki akcyjnej w Y. od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 25 listopada 2021 r., II Ca 2279/20, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. (K.B.) UZASADNIENIE Prokurator Okręgowy w X., działając na rzecz małoletniego B. K. (dalej: „Powód”), na zasadzie art. 7 i art. 55 k.p.c., wystąpił z powództwem o zapłatę przeciwko A. spółce akcyjnej z siedzibą w Y. (dalej: „Pozwany”; „Skarżący”), żądając zasądzenia od Pozwanego na rzecz małoletniego Powoda kwoty 72 208,59 zł wraz z ustawowymi odsetkami od 22 listopada 2019 r. do dnia zapłaty. I CSK 2839/22 2 Wyrokiem z 17 września 2020 r., […], Sąd Rejonowy w X. zasądził od Pozwanego na rzecz małoletniego Powoda kwotę 72 208,59 zł wraz z ustawowymi odsetkami od 10 marca 2020 r. do dnia zapłaty (pkt I) oraz oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt II) i rozstrzygnął o nieuiszczonych kosztach sądowych (pkt II). Wyrokiem z 25 listopada 2021 r., II Ca 2279/20, Sąd Okręgowy we Wrocławiu oddalił apelację Pozwanego od ww. wyroku Sądu Rejonowego. Wyrok Sądu Okręgowego we Wrocławiu został zaskarżony w całości przez Pozwanego w drodze skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna została oparta na następujących podstawach: I) naruszeniu prawa materialnego, tj.: 1) art. 410 § 1 i 2 w zw. z 58 § 3 k.c. w zw. z § 4 umowy z 29 marca 2014 r. i art. 101 § 3 k.r.o, poprzez uwzględnienie powództwa w całości, uznanie całego wynagrodzenia zapłaconego przez Powoda Pozwanemu za nienależne w sytuacji, gdy nieważnością dotknięta była jedynie ta część umowy, która dotyczyła sposobu ustalenia wysokości wynagrodzenia, natomiast pozostała cześć umowy pozostaje w mocy, umowa została wykonana, a nie było wolą stron świadczenie pod tytułem darmym; 2) art. 56 i art. 735 § 2 k.c. poprzez zasądzenie zwrotu całego wynagrodzenia za wykonaną usługę jako świadczenia nienależnego, gdy umowa będąca podstawą świadczenia jest ważna, a odpadła (potencjalnie) podstawa prawna jedynie części świadczenia, bez określenia przez Sąd należnej pozwanemu stawki wynagrodzenia; II) naruszeniu przepisów postępowania, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 321 § 1 i art. 386 § 4 k.p.c. poprzez nierozpoznanie istoty sprawy, odmowę przeprowadzenia dowodów (opinii biegłego sądowego), jako zmierzających rzekomo wyłącznie do przewlekania postępowania; 2) art. 227 i art. 2352 § 1 pkt 3 k.p.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i błędne pominięcie dowodów na fakty relewantne, to jest dowodu opinii biegłego, jako rzekomo nieprzydatnego w sprawie. I CSK 2839/22 3 W oparciu o powyższe Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania za wszystkie instancje. Jednocześnie Skarżący, na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, wskazując że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, sprowadzające się do pytania, czy uznanie przez Sąd zapisu umowy zlecenia dotyczącego wysokości wynagrodzenia za nieważny wskutek uchybienia obowiązkowi z art. 101 § 3 k.r.o., przy równoległym uznaniu przez Sąd ważności pozostałej części umowy, stanowi odpadnięcie podstawy prawnej świadczenia zleceniodawcy (wynagrodzenia) w całości, uprawniające go do żądania zwrotu całego zapłaconego wynagrodzenia, czy też jedynie jego części - natomiast Sąd jest władny ustalić należne zleceniobiorcy wynagrodzenie według kryteriów ustawowych, zasądzając jedynie różnicę. Wnioskując o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania Skarżący, w oparciu o art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., wskazał również na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości, tj. art. 410 § 1 i 2 w zw. z art. 58 § 3 k.c. i art. 101 § 3 k.r.o. w zw. z art. 735 § 2 k.c., poprzez wskazanie, czy w przypadku uznania za nieważny zapisu umowy zlecenia dotyczącego wysokości wynagrodzenia zleceniobiorcy, wskutek zawarcia umowy z uchybieniem obowiązku uzyskania zgody sądu opiekuńczego (przy zachowaniu ważności samej umowy), zleceniobiorcy przysługuje wynagrodzenie ustalane według zasad wskazanych w art. 735 § 2 k.c., czy też w oparciu o obowiązujące taryfy dla świadczeń o najbardziej zbliżonym charakterze. Prokurator Okręgowy w X., działając na rzecz małoletniego Powoda, wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej rozpoznania, względnie o jej oddalenie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna stanowi nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi I CSK 2839/22 4 swoje źródło w interesie publicznym, wyrażającym się w szczególności w konieczności zapewnienia jednolitej wykładni i jednolitego stosowania prawa (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 28 marca 2023 r., I CSK 2853/22). Skarga kasacyjna została więc ukształtowana w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika przy tym z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest jednocześnie ograniczony – co należy podkreślić – wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej oceny skargi kasacyjnej. W niniejszej sprawie Pozwany wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. oraz poważnych wątpliwości w wykładni przepisów prawa w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. W nawiązaniu do tak sformułowanych przyczyn kasacyjnych należy przypomnieć, że istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem nowy i dotychczas niewyjaśniony, dotyczący ważnego abstrakcyjnego zagadnienia jurydycznego, którego rozstrzygnięcie przez I CSK 2839/22 5 Sąd Najwyższy przy okazji rozpoznania skargi kasacyjnej przyczyni się do rozwoju orzecznictwa i nauki prawa oraz będzie miało znaczenie nie tylko dla tej konkretnej, jednostkowej sprawy, ale także dla innych podobnych spraw. Zagadnienie prawne powinno, przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń, a jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu. Nieodzowne jest ponadto wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu Najwyższego wypowiedzią a wynikiem postępowania kasacyjnego (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2023 r., I CSK 6059/22). Przytoczenie przesłanki przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. nakłada z kolei na skarżącego powinność wskazania przepisów prawa, których wykładnia budzi poważne wątpliwości lub wywołuje rozbieżności w orzecznictwie, szczegółowego opisania, na czym polegają powzięte przez skarżącego wątpliwości, wykazania, że mają one poważny charakter, przez co ich wykładnia przez Sąd Najwyższy jest niezbędna do rozstrzygnięcia skargi kasacyjnej, a także przedstawienia orzeczeń sądów, w których dokonano różnej interpretacji przepisów, prowadzących do odmiennych rozstrzygnięć w zbliżonych lub tożsamych stanach faktycznych (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 marca 2023 r., I CSK 4979/22). Powołanie się na przesłankę przedsądu, przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., wymaga zatem nie tylko określenia, które przepisy potrzebują wykładni, ale także wskazania, na czym polegają poważne wątpliwości związane ze stosowaniem tych przepisów wraz z podaniem doktrynalnego lub orzeczniczego źródła tych wątpliwości (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01). Konieczne jest opisanie tych wątpliwości, wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (por. postanowienia Sądu Najwyższego z: 3 listopada 2003 r., II UK 184/03; 22 czerwca 2004 r., III UK 103/04; 17 grudnia 2007 r., I PK 233/07). Ponadto, ze względu na publiczne cele, jakie ma do spełnienia rozpoznanie przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej, skarżący powinien także wykazać celowość I CSK 2839/22 6 dokonania wykładni przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu na potrzeby praktyki sądowej (por. postanowienia Sądu Najwyższego z: 19 października 2012 r., III SK 15/12; 19 października 2012 r., III SK 13/12; 3 marca 2021 r., III USK 54/21). W analizowanej sprawie Skarżący w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie jego skargi kasacyjnej do rozpoznania nie przedstawił odpowiedniej jurydycznej argumentacji, która wykazałaby, że zachodzą przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Skarżący nie przedstawił bowiem ani pogłębionego wywodu dotyczącego przytoczonego w petitum skargi kasacyjnej zagadnienia prawnego, ani nie wytłumaczył, na czym w jego ocenie polegają poważne wątpliwości związane ze stosowaniem powołanych w skardze przepisów art. 410 § 1 i 2 w zw. z art. 58 § 3 k.c. i art. 101 § 3 k.r.o. w zw. z art. 735 § 2 k.c. W odniesieniu do obu przesłanek nie wskazał również na ewentualne rozbieżności w doktrynie lub orzecznictwie, nie przedstawił możliwych rozbieżnych interpretacji prawnych, ani racji jurydycznych stojących za każdą z nich. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ogranicza się na tej płaszczyźnie jedynie do sformułowania zagadnienia i przytoczenia lakonicznego stanowiska Skarżącego w tym zakresie, a także do wskazania, że w związku ze sformułowanym w sprawie problemem prawnym stosowanie przepisów art. 410 § 1 i 2 w zw. z art. 58 § 3 k.c. i art. 101 § 3 k.r.o. w zw. z art. 735 § 2 k.c. rodzi wątpliwości interpretacyjne. Dodatkowo wskazać należy, że sformułowane przez Skarżącego – w ramach przesłanki, określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. – istotne zagadnienie prawne nie zostało postawione w sposób ogólny i abstrakcyjny, jak wymaga tego powołany wyżej przepis, lecz w istocie wprost nawiązuje do stanu faktycznego analizowanej sprawy, tj. postanowień spornej umowy zlecenia (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 22 lutego 2023 r., I CSK 3473/22, i powołane tam orzecznictwo). Powyższe przekonuje, że przedstawione przez Skarżącego istotne zagadnienie prawne, jak też wskazane wątpliwości co do wykładni powołanych w skardze przepisów są w istocie wyrazem polemiki z przeprowadzoną przez Sąd drugiej instancji oceną prawną okoliczności faktycznych sprawy. W tym stanie rzecz nie sposób przyjąć, aby interes publiczny i wymiaru sprawiedliwości, któremu służy skarga kasacyjna, wymagał przyjęcia tej skargi do rozpoznania. I CSK 2839/22 7 W ramach podsumowania wymaga podkreślenia, że wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania wraz z uzasadnieniem jest odrębną konstrukcyjnie i funkcjonalnie częścią skargi kasacyjnej i nie jest rzeczą Sądu Najwyższego poszukiwanie w innych częściach skargi argumentów na uzasadnienie podniesionych w nim twierdzeń. Rolą Sądu Najwyższego nie jest również domyślanie się lub poszukiwanie okoliczności, które uzasadniałyby przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą być przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 14 maja 2020 r., I CSK 380/19). Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które obowiązany jest brać pod uwagę z urzędu w ramach przedsądu. (K.B.) [ł.n]