I CSK 2966/25

I CSK 2966/25 POSTANOWIENIE 29 września 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Krzysztof Grzesiowski na posiedzeniu niejawnym 29 września 2026 r. w Warszawie w sprawie z wniosku A.G. z udziałem C.S., U.N. i H.S. o zmianę stwierdzenia nabycia spadku, na skutek skargi kasacyjnej H.S. od postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie z 17 stycznia 2025 r., V Ca 2041/23, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. ustala, że uczestnicy ponoszą koszty związane ze swym udziałem w sprawie; 3. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Warszawie na rzecz radcy prawnego M.G. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek od towarów i usług – tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. I CSK 2966/25 2 UZASADNIENIE 1. Postanowieniem z 7 października 2022 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy - Mokotowa w Warszawie, w sprawie z wniosku A.G., z udziałem C.S., U.N. i H.S. o zmianę stwierdzenia nabycia spadku, zmienił prawomocne postanowienie wydane 14 września 2015 roku przez Sąd Rejonowy dla Warszawy Mokotowa w Warszawie II Wydział Cywilny, w sprawie o sygn. akt II Ns 900715 o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym E.S. w ten sposób, że stwierdził, iż spadek po E.S., zmarłym […] 2015 roku w D., ostatnio stale przed śmiercią zamieszkałym w W. przy ul.[…], na podstawie testamentu notarialnego z dnia 17 kwietnia 2009 roku otwartego i ogłoszonego w Sądzie Rejonowym dla Warszawy-Mokotowa Wydział II Cywilny w dniu 17 lutego 2016 roku, nabyła A.G. córka H.W. w całości wprost. W kolejnych punktach orzekł o kosztach postępowania. 2. Na skutek apelacji uczestnika H.S. Sąd Okręgowy w Warszawie postanowieniem z 17 stycznia 2025 r. zmienił zaskarżone postanowienie w ten tylko sposób, że w jego punkcie pierwszym słowo „wprost” zastąpić słowami „z dobrodziejstwem inwentarza” i rozstrzygnął o kosztach postępowania apelacyjnego. 3. Od postanowienia Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wywiódł uczestnik H.S.. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. 4. Wnioskodawczyni A.G. wniosła o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej, ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej (zob. postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in., że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania I CSK 2966/25 3 cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas usprawiedliwione. 6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna nie zawiera argumentów wystarczających dla uznania, że w sprawie spełniona została przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c., uzasadniająca przyjęcie skargi do rozpoznania. 7. Jako zagadnienie prawne przesądzające jednocześnie o oczywistej zasadności skargi wskazano ocenę czy sporządzenie testamentu w formie notarialnej nie konstytuuje wyższego prawdopodobieństwa ważności testamentu notarialnego zwłaszcza gdy od dnia jego sporządzenia do dnia jego otwarcia i ogłoszenia upłynęło kilkanaście lat, co uniemożliwia przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka - notariusza na okoliczność zdolności prawnej testatora w dniu sporządzenia testamentu, co implikuje zgodnie z art. 252 k.p.c. zwiększony ciężar dowodowy wobec osób, które kwestionuję ważność testamentu notarialnego (dokumentu urzędowego), a równocześnie wymagana jest wzmożona weryfikacja oświadczenia woli składanego w ramach testamentu (art. 945 § 1 pkt 1 k.c.) w porównaniu do ogólnych przesłanek wad oświadczeń woli (art. 82 k.c.), bowiem weryfikacja ważności testamentu wymaga zbadania nie tylko, czy w momencie sporządzenia testamentu testator dotknięty był chorobę (np. alkoholową) uniemożliwiającą swobodne i świadome powzięcie decyzji, ale także czy w związku z występującymi w różnych okresach chorobami i wynikającym z tego ogólnym stanem zdrowia wystąpiło osłabienia aktywności testatora i siły jego woli, w taki sposób, że był zdolny, mimo posiadania świadomości, do przeciwstawienia się I CSK 2966/25 4 naciskom osób, pod których opiekę pozostaje, nalegających na określony sposób testowania, co w konsekwencji skutkować powinno zgromadzeniem w toku postępowania szerokiego materiału dowodowego rozstrzygającego wszelkie wątpliwości w tym zakresie, a zatem brak jest podstaw do pomijania jakichkolwiek dowodów jako nieistotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i jako przedłużających postępowanie. 8. Należy jednak podkreślić, że tak sformułowany problem prawny nie ma ścisłego związku z rozstrzygnięciem przyjętym przez Sąd meriti. Ocena zdolności spadkodawcy do testowania została powiązana ze szczegółową analizą wszystkich okoliczności sprawy. Sąd meriti wskazał, że została ona potwierdzona w opinii biegłego lekarza psychiatry. W tym okresie spadkodawca korzystał z pomocy medycznej w warunkach szpitalnych, skompletowana w związku z tym dokumentacja medyczna nie wskazuje żadnych odchyleń od normy czy zaburzeń. W okresie sporządzania testamentu nie stwierdzono również występowania u spadkodawcy objawów związanych z chorobą alkoholową. W świetle powyższych argumentów Sąd Okręgowy prawidłowo uznał, że w dacie sporządzenia testamentu notarialnego nie pozostawał w stanie wyłączającym swobodne lub świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej, nie miała tu przesądzającego znaczenia okoliczność, że testament został sporządzony przez notariusza. 9. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.). 10. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). 11. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej na rzecz skarżącego z urzędu w postepowaniu kasacyjnym orzeczono zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu. [SOP] I CSK 2966/25 5