I CSK 3282/23

I CSK 3282/23 POSTANOWIENIE 23 grudnia 2024 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Maciej Kowalski na posiedzeniu niejawnym 23 grudnia 2024 r. w Warszawie w sprawie z powództwa K. L. przeciwko W. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w L. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej W. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w L. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 25 kwietnia 2023 r., I AGa 235/22, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od pozwanego W. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w L. na rzecz powódki K.L. 5417 (pięć tysięcy czterysta siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego orzeczenia W. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w L. (a.z.) UZASADNIENIE I CSK 3282/23 2 W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 25 kwietnia 2023 r. pozwana W. K. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w L. wniosła o przyjęcie skargi do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Zdaniem skarżącej przedstawione w niniejszej skardze kasacyjnej zarzuty i ich uzasadnienie w odniesieniu do stanu faktycznego oraz rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji z 5 kwietnia 2023 wskazują na jej oczywistą zasadność. Pozwana wskazała, że Sąd Apelacyjny uznał, że strony sporu łączyła umowa pośrednictwa w obrocie nieruchomościami, gdy tymczasem 22 listopada 2018 r. zawarły umowę o doradztwo, uzależniając wysokość wynagrodzenia za usługi od wysokości uzyskanej ceny sprzedaży i faktu sprzedaży. Na powódkę nałożono obowiązek doradztwa w zakresie doprowadzenia do zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości, co było o tyle usprawiedliwione, że prezentacja oferty, określenie parametrów nieruchomości, stanu jej skomercjalizowania, stanu technicznego, jak i warunków cenowych, łącznie z oględzinami, nastąpiło przed zawarciem umowy. Pozwana podniosła, że powódka nie wykonywała żądnych dodatkowych czynności po dniu 22 listopada 2018 r. (zawarciu spornej umowy) stąd nie nabyła prawa do wynagrodzenia z tytułu sprzedaży nieruchomości. Powódka w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia (środek prawny), nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej (zob. np. postanowienia SN: z 22 marca 2007 r., III CZ 16/07; z 13 czerwca 2018 r., II CSK I CSK 3282/23 3 71/18; z 7 lipca 2022 r., I CSK 2151/22; z 28 września 2023 r. I CSK 6680/22, i z 12 stycznia 2024 r., I CSK 2817/23). Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. „przedsądu” ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c., nie zaś merytorycznej oceny skargi kasacyjnej. W razie wystąpienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione (zob. np. postanowienie SN z 17 czerwca 2021 r., IV CSK 1/21). Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Mając powyższe na względzie podkreślić należy, że cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez prawidłowe powołanie i wyczerpujące uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które - zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. - będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę, oczywista zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie miała miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest pewne, że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy I CSK 3282/23 4 czy przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań. Innymi słowy, podnoszone uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. m.in. postanowienia SN: z 27 kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18; z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, z 28 stycznia 2022 r., I CSK 584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r., I CSK 1673/23). Podkreślenia wymaga, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym. Należy też wskazać, że zgodnie z powszechnie aprobowanym w orzecznictwie i nauce prawa stanowiskiem, o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania w związku z wystąpieniem przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu, lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia, które nie może się ostać (zob. np. postanowienie SN z 1 grudnia 2023 r., I CSK 5300/22 i przywołane tam orzecznictwo). Nie budzi również wątpliwości, że okoliczności uzasadniające przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący winien wykazać we wniosku bez odwoływania się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, które nie podlegają badaniu na etapie tak zwanego „przedsądu” (zob. m.in. postanowienia SN: z 28 stycznia 2022 r., I CSK 947/22; z 13 lipca 2023 r., I CSK 2570/22, i z 10 sierpnia 2023 r., I CSK 5584/22). Pozwana nie przedstawiła przekonujących od razu, widocznych prima facie, twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu. I CSK 3282/23 5 Zaprezentowane uzasadnienie przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. sprowadza się w zasadzie do prezentacji własnej wizji stanu faktycznego sprawy i polemiki z ustaleniami faktycznymi poczynionymi przez Sądy meriti. Nie wyjaśnia natomiast dlaczego zaskarżone orzeczenie jest oczywiście nieprawidłowe i naruszenie jakich przepisów – o charakterze elementarnym, wywarło taki skutek. Mając na względzie argumenty pozwanej zawarte we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania stwierdzić należy, że zmierza ona w istocie do zakwestionowania dokonanej przez Sąd Apelacyjny oceny dowodów oraz poczynionych na tej podstawie ustaleń faktycznych. Rzeczywistym celem skarżącej jest podważenie ustaleń Sądów meriti co do charakteru spornej umowy z 22 listopada 2018 r., wynikających z niej obowiązków oraz okoliczności związanych z ich wykonaniem. Zawarty natomiast w art. 3983 § 3 k.p.c. zakaz oparcia skargi kasacyjnej na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów oraz związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.) oznacza niedopuszczalność powoływania się przez skarżącą na wadliwość orzeczenia sądu drugiej instancji, polegającą na ustaleniu faktów lub niewłaściwie przeprowadzonej ocenie dowodów, również we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (zob. postanowienie SN z 15 października 2020 r., IV CSK 136/20). Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy każdy zarzut skargi kasacyjnej, który ma na celu polemikę z ustaloną podstawą faktyczną, chociażby pod pozorem kwestionowania wykładni lub niewłaściwego zastosowania określonych przepisów prawa materialnego, z uwagi na jego sprzeczność z art. 3983 § 3 k.p.c. jest a limine niedopuszczalny (zob. postanowienie SN z 21 sierpnia 2024 r., I CSK 3511/23). Jak ustalono w sprawie zakresem umowy jaka łączyła powódkę z pozwaną objęte było doradztwo w pozyskaniu klienta a warunkiem otrzymania wynagrodzenia było wyłącznie zawarcie umowy przez nabywcę. Powódka nie tylko wskazała pozwanej spółkę A. jako podmiot istniejący na rynku nieruchomości dokonujący ich zakupu, lecz zgłosiła to przedsiębiorstwo jako podmiot zainteresowany zakupem konkretnej nieruchomości. Ponadto pozwana nie I CSK 3282/23 6 przedstawiła żadnych dowodów świadczących o tym, że przed nawiązaniem współpracy z powódką spółka A. była zainteresowana zakupem praw do przedmiotowej nieruchomości oraz by prowadzone były rozmowy w tym zakresie. W sprawie nie ustalono również, że powódka była zobowiązana do wykonania dodatkowych czynności innych niż pozyskanie nabywcy. W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1 k.p.c.). Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przy uwzględnieniu § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Maciej Kowalski (a.z.) [a.ł]