I CSK 3533/24

I CSK 3533/24 POSTANOWIENIE 28 maja 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Monika Koba na posiedzeniu niejawnym 28 maja 2026 r. w Warszawie w sprawie z wniosku O. spółki akcyjnej w W. z udziałem K.K. i B.K. o zasiedzenie, na skutek skargi kasacyjnej O. spółki akcyjnej w W. od postanowienia Sądu Okręgowego w Toruniu z 23 maja 2024 r., VIII Ca 873/23, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od wnioskodawcy na rzecz uczestników kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia wnioskodawcy odpisu niniejszego postanowienia do dnia zapłaty. UZASADNIENIE Postanowieniem z 23 maja 2024 r. Sąd Okręgowy w Toruniu oddalił apelację wnioskodawcy O. spółki akcyjnej w W. od postanowienia Sądu Rejonowego w Grudziądzu z 31 maja 2023 r., w którym Sąd ten stwierdził, że wnioskodawca nabył przez zasiedzenie w dniu 31 grudnia 2007 r. służebność gruntową o treści I CSK 3533/24 2 odpowiadającej służebności przesyłu uprawniającą do korzystania z części gruntu - działki numer […] położonej w […] , dla której prowadzona jest księga wieczysta […] , wzdłuż gazociągu wysokiego ciśnienia […] . Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez wnioskodawcę. Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołał się na przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 i 4 k.p.c. Jego zdaniem istnieje potrzeba dokonania wykładni przepisów prawa, tj. art. 287 w zw. z art. 288 k.c. w zw. z art. 292 k.c. w zw. z art. 3051 w zw. z art. 285 § 1 i 2 k.c. oraz art. 3054 k.c. celem umożliwienia ich jednolitego stosowania odnośnie do wykładni wymogu określenia zakresu służebności gruntowej i sposobu jej wykonywania jako elementu stwierdzenia zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu z uwzględnieniem takich aspektów tej instytucji jak liniowy charakter oraz nieodwracalny w wielu przypadkach stan faktyczny ukształtowany posadowieniem urządzeń przesyłowych. Ponadto w ocenie skarżącego skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w zakresie zarzutów wskazanych w podstawach skargi kasacyjnej (ponownie przytoczonych we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania). Uczestnicy K.K. i B.K. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd I CSK 3533/24 3 Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania prawa w każdej indywidualnej sprawie. Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć. Przez rozbieżność w orzecznictwie sądów uzasadniającą przyjęcie skargi do rozpoznania należy rozumieć istnienie zróżnicowanych lub sprzecznych rozstrzygnięć, w sprawach o takich samych lub bardzo podobnych stanach faktycznych, w których mają zastosowanie te same przepisy prawne, wyłożone lub zastosowane w sposób prowadzący do wydania odmiennych orzeczeń lub innych decyzji procesowych. Wielokierunkowość stosowania prawa oraz różnorodność orzecznictwa nie stanowią podstawy kasacyjnej przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 czerwca 2015 r., III CSK 59/15, OSNC 2016, nr 2, poz. 29). Przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. nie została w sposób właściwy uzasadniona. Skarżący prezentując silnie kazuistyczne wątpliwości na tle specyfiki stanu faktycznego sprawy, nie wykazał rozbieżnych poglądów judykatury i doktryny dotyczących wykładni art. 287 k.c. w zw. z art. 288 k.c. w zw. z art. 292 k.c. w zw. z art. 3051 k.c. w zw. z art. 285 § 1 i 2 k.c. oraz art. 3054 k.c., ani potrzeby wypowiedzi Sądu Najwyższego w tym przedmiocie. Ponadto Sąd Najwyższy wielokrotnie wypowiadał się w przedmiocie zakresu służebności przesyłu (służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności I CSK 3533/24 4 przesyłu) w kontekście instytucji zasiedzenia a uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie dostarcza podstaw do ponownej wypowiedzi Sądu Najwyższego w tym przedmiocie. Analiza wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazuje, że skarżący nie formułuje wątpliwości orzeczniczych o istotnym znaczeniu wymagających zaangażowania Sądu Najwyższego i mogących mieć wpływ na rozwój prawa a zmierza do dokonania przez Sąd Najwyższy oceny trafności zaskarżonego orzeczenia. Nie ma żadnych wątpliwości, że zasiedzenie służebności następuje w takich granicach przestrzennych w których przedsiębiorca przesyłowy manifestował, że korzysta z cudzej nieruchomości przy wykorzystaniu trwałego i widocznego urządzenia (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 18 kwietnia 2012 r., V CSK 190/11 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z 19 grudnia 2012r., II CSK 218/12; z 28 sierpnia 2013 r., V CSK 421/12; z 29 listopada 2013 r., I CSK 253/13; z 11 czerwca 2015 r., V CSK 468/14; z 9 lipca 2015 r., I CSK 629/14 i z 18 maja 2016 r., V CSK 531/15, OSNC–ZD 2018, nr A, poz.14). Sąd w sprawie o stwierdzenie zasiedzenia nie ma zatem możliwości konkretyzowania treści służebności – tak, jak to jest zobligowany czynić przy jej ustanowieniu (art. 3051 k.c.) - w taki sposób by powierzchnia nieruchomości zajęta pod służebność zabezpieczała potrzeby eksploatowania urządzeń przez przedsiębiorcę przesyłowego zapewniając mu możliwość prawidłowego korzystania z nich, ale także, ich konserwacji, naprawy, modernizacji, usuwania awarii. Inaczej rzecz ujmując o zakresie nabytego w drodze zasiedzenia prawa decyduje wyłącznie faktyczna ingerencja przedsiębiorcy przesyłowego w nieruchomość w okresie istotnym dla stwierdzenia zasiedzenia. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy natomiast rozumieć sytuację, w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na rażące i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do stwierdzenia bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań. Jedynie w takim wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną wadą wskazuje, że usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym I CSK 3533/24 5 – a tym samym, że może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia (zob. m.in. Sąd Najwyższy w postanowieniach z 10 kwietnia 2013 r., III CSK 67/13, niepubl. i z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15, niepubl. i przywołane tam orzecznictwo). Bliższa analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie pozwala przyjąć, by skarga była – w powyższym rozumieniu – oczywiście uzasadniona. Po pierwsze, nie można jednocześnie twierdzić, że rozstrzygnięcie sądu jest oczywiście wadliwe i sugerować, że przepisy, na których oparł się sąd wywołują rozbieżności w orzecznictwie sądów (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 9 stycznia 2012 r., III UK 60/11, niepubl.). Po drugie, sposób sformułowania wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powiela podstawy skargi, a skarżący domaga się w istocie dokonania przez Sąd Najwyższy oceny podstaw skargi na etapie przedsądu, a nie wykazuje istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Taki sposób sformułowania wniosku sprowadzający się do powtórzenia argumentacji podstaw skargi, choćby w nieco zmodyfikowanej formie nie spełnia wymogów art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Ocena wniosku nie mogłaby bowiem nastąpić bez szczegółowej analizy sprawy, co na tym etapie postępowania jest niedopuszczalne, podstawy skargi podlegają bowiem badaniu dopiero po przyjęciu skargi do rozpoznania (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 maja 2018 r., IV CSK 618/17, niepubl.). Po trzecie, analiza uzasadnienia sporządzonego przez Sąd Okręgowy nie pozwala stwierdzić żadnych oczywistych uchybień w wykładni i stosowaniu prawa odpowiadających przesłance oczywistej zasadności skargi w przyjętym w orzecznictwie Sądu Najwyższego rozumieniu tego pojęcia. Prezentując stanowisko przeciwne skarżący pomija, że ustalenie zakresu korzystania przez niego z nieruchomości wynika z podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Sądy meriti I CSK 3533/24 6 ustaliły bowiem w oparciu o całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, że na nieruchomości uczestników przez którą przebiega część gazociągu poza przesyłem gazu nie były wykonywane w okresie istotnym dla stwierdzenia zasiedzenia żadne czynności związane z jego konserwacją, przeglądami i naprawami. Skarżący nie wykazał zatem, że jego zakres korzystania z nieruchomości uczestników był większy niż określony przez Sądy obu instancji. Jeżeli potrzeba korzystania przez skarżącego w przyszłości z nieruchomości uczestników będzie przekraczała wykazany przez niego zakres pasa służebności określony w sentencji rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego może ubiegać się dodatkowo o ustanowienie służebności przesyłu za odpowiednim wynagrodzeniem (art. 3052 § 1 k.p.c.). Po czwarte, skarżący formułując wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania nie uwzględnia także, że skarga kasacyjna jest instrumentem prawidłowości stosowania prawa przez sądy, a nie instrumentem kontroli ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia. Nie można zatem przenosić do postępowania kasacyjnego sporów dotyczących stanu faktycznego, gdyż jego ustalenie należy do sądów meriti, a Sąd Najwyższy nie ma w tym zakresie żadnych, ustrojowych ani procesowych kompetencji (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 14 stycznia 2000 r., I CKN 1169/99, OSNC 1169/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 139 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2014 r., IV CSK 671/13, niepubl.). Zasady te nie są w skardze respektowane skarżący wprost bowiem zarzuca Sądowi Okręgowemu naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. budując podstawy skargi na alternatywnym stanie faktycznym, co uchyla się od kontroli Sądu Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym. W konsekwencji argumentacja przytoczona we wniosku nie wykazuje tezy, że zaskarżone orzeczenie stanowi konsekwencję kardynalnych błędów w zakresie stosowania prawa, których efektem jest orzeczenie oczywiście wadliwe. Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 520 § 3 oraz art. 98 § 3, art. 98 § 11 k.p.c., art. 99 w zw. z art. 391 § 1 i w zw. I CSK 3533/24 7 z art. 39821 k.p.c., a także § 5 pkt 3 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst. jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935, ze zm.). [A.T.] [a.ł]