I CSK 3814/25

I CSK 3814/25 POSTANOWIENIE 23 września 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Paweł Grzegorczyk na posiedzeniu niejawnym 23 września 2026 r. w Warszawie w sprawie z wniosku P.L. z udziałem D.Z., E.L., L.L. i Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta C. o zasiedzenie nieruchomości, na skutek skargi kasacyjnej D.Z. od postanowienia Sądu Okręgowego w Częstochowie z 23 czerwca 2025 r., VI Ca 99/25, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. oddala wniosek o zasądzenie od P.L. na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kosztów postępowania kasacyjnego. (M.M.) UZASADNIENIE Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od I CSK 3814/25 2 orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych). Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uczestnik D.Z. powołał się na występujące w sprawie istotne zagadnienia prawne związane z interpretacją przepisów prawa materialnego regulujących przesłanki stwierdzenia zasiedzenia i bieg terminu zasiedzenia nieruchomości, a także z interpretacją art. 162 i art. 2053 § 2 i 5 k.p.c. Wskazał również na potrzebę wykładni przepisów prawnych, tj. art. 172 § 1 i 2 w związku z art. 197 i art. 336 k.c. oraz art. 123 § 1 pkt 1 w związku z art. 124 § 1 i 2 k.c. Powołanie się na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on precedensowy (nowy) charakter lub znaczenie dla rozwoju prawa. Problem ten powinien odnosić się do konkretnych przepisów prawa i zostać ujęty w sposób abstrakcyjny, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą; konieczne jest przy tym wskazanie argumentów, które prowadzą do jego rozbieżnych ocen (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, z dnia 10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14). W celu uzasadnienia potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) konieczne jest natomiast wykazanie, że określony przepis prawa lub zespół tych przepisów, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w judykaturze w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (por. m.in. postanowienia I CSK 3814/25 3 Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08 i z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07). Bliższa analiza wniosku nie pozwalała uznać, by w sprawie zakończonej zaskarżonym postanowieniem wystąpiły powołane przyczyny kasacyjne. W zakresie wątpliwości związanych z wykładnią przepisów prawa materialnego odnoszących się do podstaw zasiedzenia i okoliczności uzasadniających przerwę biegu terminu zasiedzenia nieruchomości, z wniosku nie wynikało dostatecznie, dlaczego do ich rozstrzygnięcia nie jest wystarczające wykorzystanie dotychczasowego, obszernego orzecznictwa Sądu Najwyższego i poglądów doktryny, a w konsekwencji, na czym polega ich precedensowy (nowy) charakter. Pytania te w części odrywały się ponadto od wiążącej Sąd Najwyższy podstawy faktycznej zaskarżonego postanowienia (art. 39813 § 2 k.p.c.), zważywszy, że w sprawie nie ustalono, iżby każdy z wnioskujących posiadaczy uważał się za wyłącznego posiadacza części nieruchomości; nie dokonano również bliższych ustaleń co do zakresu i przebiegu postępowania egzekucyjnego mającego obejmować sporną nieruchomość, w szczególności zaś co do tego, czy rzutowało ono na zakres lub charakter władania sporną nieruchomością przez wnioskodawców. Twierdzenia powołane w tej materii w skardze kasacyjnej wybiegały poza podstawę faktyczną zaskarżonego postanowienia i nie mogły podlegać uwzględnieniu w postępowaniu kasacyjnym, co odnosi się nie tylko do oceny podstaw kasacyjnych, lecz także wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Ubocznie należało dostrzec, że we wniosku nie wykazano również, z jakich względów powołane wątpliwości mogłyby przyczynić się do realizacji publicznoprawnych, ponadindywidualnych funkcji postępowania kasacyjnego. W zakresie pytania odnoszącego się do art. 162 k.p.c. trzeba dodać, że Sąd Najwyższy wyjaśniał już, iż przepis ten ma zastosowanie m.in. do postanowień dowodowych, które w ocenie strony uchybiają przepisom prawa procesowego (por. np. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2005 r., III CZP 55/05, OSNC 2006, nr 9, poz. 144 i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2021 r., III CSKP 23/21, OSNC 2022, nr 1, poz. 5). Naruszenie przepisów o postępowaniu dowodowym nie jest przy tym uchybieniem, które sąd powinien uwzględnić z urzędu w rozumieniu art. 162 § 3 k.p.c. Postępowanie o stwierdzenie zasiedzenia I CSK 3814/25 4 dotyczy w pierwszej kolejności prywatnych praw podmiotowych uczestników, toteż specyfika polegająca na tym, że sprawy te są rozpoznawane w trybie nieprocesowym nie koliduje z aksjologią tego rozwiązania. Inną sprawą jest, że w skardze kasacyjnej nie sformułowano w prawidłowy sposób zarzutu naruszenia rozważanego przepisu, zważywszy, że nie został on powiązany z przepisami regulującymi postępowanie apelacyjne (por. odpowiednio wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2015 r., III CSK 153/14, OSNC 2016, nr 1, poz. 14, i z dnia 11 lutego 2016 r., V CSK 344/15, OSNC-ZD 2017, nr A, poz. 12). W zakresie drugiej spośród powołanych przyczyn kasacyjnych należało przede wszystkim zauważyć, że wniosek przedstawiał te same w istocie wątpliwości w ramach przyczyn kasacyjnych określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., co jest nieprawidłowe. Atrybutem istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 398 § 1 pkt 1 k.p.c. jest nowość, a zatem precedensowy charakter, który sprawia, że jego rozstrzygnięcie stanowi przyczynek do rozwoju prawa. O nowości takiej z zasady nie można natomiast mówić, jeżeli przepis prawa wymaga wykładni, a tym bardziej wywołuje rozbieżności w orzecznictwie, ponieważ zasadniczym wykładnikiem konieczności dokonania wykładni prawa przez Sąd Najwyższy, w znaczeniu w przyjętym w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., jest dotychczasowy dorobek orzecznictwa i nauki prawa. Niezależnie od tego mankamentu, pogląd o dopuszczalności nabycia w drodze zasiedzenia dającej się fizycznie wydzielić części nieruchomości – z przyjęciem domniemanej równości udziałów w razie współposiadania tej części nieruchomości – jest utrwalony w orzecznictwie (por. np. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 1978 r., III CZP 96/77, OSNCP 1978, nr 11, poz. 195 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 2026 r., I CSK 618/25 oraz powołana tam judykatura). Stanowisko to należy odpowiednio odnieść do sytuacji, w której wnioskiem nie jest objęta fizyczna część nieruchomości, lecz pozostająca we współposiadaniu nieruchomość. To, że w ocenie skarżącego kwestia ta „nieustannie nastręcza duże problemy interpretacyjne”, bez bliższych odniesień, nie stanowi w tym kontekście dostatecznego uzasadnienia dla przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. I CSK 3814/25 5 W zakresie przerwy biegu zasiedzenia w związku z wszczęciem postępowania egzekucyjnego, należało natomiast zauważyć, że – jak już była mowa – ustalenia dokonane w sprawie nie obejmowały okoliczności wszczęcia tego postępowania, a tym bardziej jego zakresu, przebiegu i sposobu, w jaki rzutowało ono na posiadanie nieruchomości przez wnioskodawców. W skardze kasacyjnej zarzucano wprawdzie zaniechanie dokonania tych ustaleń, jednakże – pomijając nieprawidłowy sposób sformułowania zarzutu kasacyjnego dotyczącego tej kwestii – przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. nie mogą mieć warunkowego charakteru, uzależnionego od trafności poszczególnych zarzutów kasacyjnych (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2024 r., I CSK 523/23 i z dnia 11 kwietnia 2024 r., I CSK 880/23). Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 w związku z art. 13 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. Wniosek o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego od P.L. na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej oddalono wobec braku podstawy do jego uwzględnienia (art. 520 k.p.c.). (M.M.) [SOP]