I CSK 414/15

Sygn. akt I CSK 414/15 POSTANOWIENIE Dnia 31 marca 2016 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Katarzyna Tyczka-Rote w sprawie z powództwa B. K. przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Prezesa Sądu Okręgowego w W., Prezesa Sądu Apelacyjnego […] i Prokuraturę Rejonową w W. o zapłatę i ochronę dóbr osobistych, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 31 marca 2016 r., na skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 12 grudnia 2014 r., sygn. akt VI ACa […], odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i nie obciąża powódki obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. UZASADNIENIE Powódka B. K. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 12 grudnia 2014 r., oddalającego jej apelację od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 15 listopada 2013 r. Sąd Okręgowy oddalił jej powództwo 2 o zapłatę skierowane przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Okręgowego w W., Prezesowi Sądu Apelacyjnego w […] i Prokuraturze Rejonowej w W. o zapłatę i ochronę dóbr osobistych, w którym powódka domagała się 100 000 zł tytułem zadośćuczynienia i odszkodowania za szkody i krzywdy moralne różnego rodzaju wynikłe dla powódki i jej matki, zmarłej w toku postępowań cywilnego, wytoczonego przez powódkę i jej matkę przeciwko Bankowi […] SA i w sprawach karnych zainicjowanych przez nie w Prokuraturze. Krzywdy i szkody powódka łączyła z nieprawidłowym przebiegiem i przewlekłością tych postepowań. Domagała się też zwrotu dwukrotności poniesionych kosztów procesu (1080 zł z odsetkami), wykupienia mszy za matkę powódki i nakazanie sądowi ponoszenia kosztów wszystkich utrudnień związanych z przewlekłością i niezabezpieczeniem dokumentów w pierwszym roku procesu. Sąd Okręgowy jako podstawę rozpoznania roszczeń powódki przyjął art. 4171 k.c. Wskazał, że powódka od kilku lat składa różne wnioski i pozwy, w tym doniesienia do prokuratury i nie osiąga w tej drodze zamierzonych skutków, co uważa za pogwałcenie praw własnych i praw swojej matki, która zmarła w okresie, kiedy postepowania już były prowadzone. Sąd ustalił, że w postepowaniu przygotowawczym prowadzonym przez Prokuraturę Rejonową w W. 5Ds. […] odmówiono wszczęcia śledztwa, w sprawie XIV Kmp […] postępowanie zostało prawomocnie umorzone, a w sprawie 5Ds. [X] postępowanie się toczy. Powództwo zostało oddalone z uwagi na niewykazanie przez powódkę jego zasadności - szkody, jej rozmiarów ani bezprawności działania sądu w zakresie działań polegających na oddaleniu wniosków dowodowych w sprawie cywilnej (III C […]), która jest w toku. Sąd wskazał, że nie jest uprawniony do badania prawidłowości podejmowanych w tej sprawie czynności. Stwierdził też, że nie potwierdziły się zarzuty powódki dotyczące zawinionego niezabezpieczenia dokumentów, odmawiania udzielenia pomocy osobie chorej i naruszania jej praw, oszustwa i mataczenia. Powódka nie wskazała konkretnych działań sędziów i prokuratorów, które uważa za bezprawne. Sąd Apelacyjny poczynił szczegółowe ustalenia co do przebiegu postepowania cywilnego w sprawie III C […] i wskazał, że powódka nie dochodzi odszkodowania za przewlekłość tego postępowania, zresztą takie powództwo nie byłoby uzasadnione w świetle art. 417 k.c. w zw. z art. 15 i 16 ustawy z dnia 17 3 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postepowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, ponieważ postepowania to się nadal toczy. Sąd zakwestionował też możliwość oparcia żądań na postanowieniach art. 4171 k.c., które dotyczą wyłączne szkody spowodowanej wydaniem prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, takie zaś w sprawie III C […] nie zapadło. Nie stwierdził też zasadności jej żądań rozpatrywanych na podstawie art. 417 k.c. wskazując, że powódka nie wykazała bezprawności działań sądu i prokuratury w prowadzonych postepowaniach ani też związku przyczynowego między szkodą w postaci świadczeń podatkowych, jakie spełniła w przeszłości, brakiem środków na swoje potrzeby życiowe, mieszkaniowe i edukacyjne, ani też wpływu postepowań na zdrowie swojej matki. W skardze kasacyjnej opartej na obydwu podstawach z art. 3983 § 1 k.p.c. powódka zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez niezastosowanie art. 4171 § 2 k.c., niewłaściwe zastosowanie art. 417 k.c., błędną wykładnię art. 361 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 233 k.p.c. oraz art. 417 k.c. w zw. z art. 15 i 16 ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postepowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki. Zarzuciła też uchybienie przepisom postępowania - art. 233 § 1 w zw. z art. 391 k.p.c., oraz art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c. We wnioskach domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w całości i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania , ewentualnie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna ukształtowana została w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako środek odwoławczy o szczególnym charakterze, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa i jednolitości wykładni oraz usunięcie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń nie satysfakcjonujących stron. Realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowionego w art. 3989 k.p.c., w ramach którego Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny sprawy 4 przedstawionej mu ze skargą kasacyjną. Zakres przeprowadzanego badania jest ograniczony do kontroli, czy w sprawie występują przewidziane w art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c. okoliczności uzasadniających przyjęcie skargi do rozpoznania. Skarżąca uzasadniła potrzebę rozpatrzenia jej skargi przesłankami przewidzianymi w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c., to znaczy występowaniem w sprawie istotnych zagadnień prawnych ujętych w formie pytań : - Czy możliwe jest wytoczenie powództwa o odszkodowanie na podstawie art. 4171 § 2 k.c. wobec Skarbu Państwa za wydanie prawomocnych orzeczeń nie kończących postepowania w sprawie a dotyczących prawomocnych orzeczeń incydentalnych, pochodnych od głównego procesu, jak prawomocne oddalenie wniosków o zabezpieczenie m. in. dowodów w głównej sprawie przed zakończeniem meritum sprawy i wydaniem przez właściwy sąd prawomocnego orzeczenia kończącego daną sprawę? Czy w takim postępowaniu Sąd jest uprawniony do badania prawidłowości decyzji podejmowanych przez Sąd w innej sprawie, będącej jeszcze w toku? - Czy warunkiem złożenia skutecznego powództwa o odszkodowanie na podstawie art. 4171 § 2 k.c. wobec Skarbu Państwa za wydanie prawomocnych orzeczeń nie kończących postepowania w sprawie a dotyczących prawomocnych orzeczeń incydentalnych, pochodnych od głównego procesu, jest uzyskanie przez powoda uprzedniego stwierdzenia we właściwym postępowaniu niezgodności z prawem danych orzeczeń, czy w przypadku orzeczeń niekończących postepowania w sprawie zastosowanie będzie mieć art. 4241b k.p.c.?; oraz oczywistą zasadnością wniesionej skargi, którą łączyła z oczywistością zarzuconych naruszeń prawa materialnego i procesowego, skutkujących nierozpoznaniem istoty sprawy. Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem nowy i dotychczas niewyjaśniony, dotyczący ważnego abstrakcyjnego zagadnienia jurydycznego, którego rozpatrzenie przyczyni się do rozwoju myśli prawnej i będzie miało znaczenie nie tylko do oceny konkretnej, jednostkowej sprawy, ale także znajdzie zastosowanie przy rozstrzyganiu innych podobnych spraw. Skarżący powinien to zagadnienie sformułować oraz przedstawić 5 argumentację jurydyczną uzasadniającą tezę o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze stosowaniem przepisów, na tle których powstały wątpliwości. Tych cech nie zawiera zagadnienie przedstawione przez skarżącą. Nie zostały w nim przedstawione argumenty wskazujące na występowanie niekonsekwencji w zakresie stosowania przepisów art. 4171 § 1 i 2 k.p.c. oraz art. 4241b k.p.c. Zagadnienia te były już wyjaśniane m. in. w postanowieniach Sadu Najwyższego z dnia 9 marca 2011 r., II BP 20/10, Lex nr 1375340 (dotyczącym naprawienia szkody spowodowanej negatywnym rozpatrzeniem wniosku strony o ustanowienie pełnomocnika z urzędu), czy z dnia 25 stycznia 2012 r., V CNP 42/11, Lex nr 1215459. Żądanie odszkodowania z tytułu potencjalnej szkody wyrządzonej przez wydanie orzeczenia niekończącego postępowania w sprawie nie wymaga uprzedniego stwierdzenia niezgodności z prawem, a warunkiem dochodzenia takiego odszkodowania jest skorzystanie przez stronę z przysługujących jej środków prawnych skierowanych przeciwko orzeczeniu niekończącemu postępowania w sprawie. Zaskarżenie rozstrzygnięcia incydentalnego, które spowodowało szkodę nie jest uzależnione od zakończenia postepowania jako całości, jeżeli spełnione zostały wymagania z art. 4241b k.p.c. i art. 4171 § 2 k.p.c. Konsekwencją wyłączenia wymagania uzyskania prejudykatu stwierdzającego niezgodność orzeczenia z prawem jest pozostawienie możliwości oceny tej przesłanki sądowi orzekającemu. Ponieważ kwestie te nie budzą istotnych wątpliwości, nie spełniają wymagań istotnego zagadnienia prawnego. Oczywista zasadność skargi kasacyjnej, zachodzi z kolei tylko wtedy, gdy dla przeciętnego prawnika z samej treści skargi - bez pogłębionej analizy i jurydycznych dociekań - w sposób jednoznaczny wynika, że wskazane w niej podstawy zasługują na uwzględnienie, a zarzucona wadliwość powoduje, że zaskarżone orzeczenie jest jaskrawo nieprawidłowe (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 2015 r., IV CSK 17/15, LEX nr 1770910). Rozpatrywana skarga nie spełnia tych warunków. Skarżący zręcznie pomija najistotniejszą kwestię niesprecyzowania, a w konsekwencji także niewykazania przez skarżącą ani tego, jaką szkodę i w jaki sposób związaną z którąkolwiek ze wskazywanych przez nią czynności podejmowanych w sprawach poniosła, ani też na czym polegała wadliwość czynności lub zaniechań, które uważa 6 za podjęte bezprawnie. W tych warunkach zarzuty zgłaszane w ramach obu podstaw kasacyjnych nie mogą być uznane za oczywiście uzasadnione. Skarżąca nie uwiarygodniła, że wydane orzeczenie jest oczywiście i jaskrawo nieprawidłowe, a jej żądania powinny zostać uwzględnione. Z uwagi na to, że przytoczone przez skarżącą podstawy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie zachodzą, a jednocześnie okoliczności sprawy nie wskazują, aby zachodziły inne przesłanki przewidziane w art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia tej skargi do rozpatrzenia. Orzeczenie o kosztach postepowania kasacyjnego wynika z treści art. 39821 w zw. z art. 391 § 1 i art. 102 k.p.c. jw [l.n]