I CSK 4357/22

I CSK 4357/22 POSTANOWIENIE 31 sierpnia 2023 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Dończyk na posiedzeniu niejawnym 31 sierpnia 2023 r. w Warszawie w sprawie z wniosku M. S. z udziałem B. K., Z. K., M. I. i J. K. o zmianę aktu poświadczenia dziedziczenia i zmianę stwierdzenia nabycia spadku, na skutek skargi kasacyjnej M. S. od postanowienia Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 18 listopada 2021 r., II Ca 1789/18, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które – zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. - będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych I CSK 4357/22 2 jedynie przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. W skardze kasacyjnej wniesionej od postanowienia Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 18 listopada 2020 r. (sygn. akt II Ca 1789/18) pełnomocnik wnioskodawcy M. S. oparł wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania na przesłankach określonych przez art. 3989 § 1 pkt 1 oraz 4 k.p.c. Odnośnie do przesłanki wskazanej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. skarżący podjął próbę jej konkretyzacji poprzez sformułowanie dwóch zagadnień prawnych w postaci pytań adresowanych do Sądu Najwyższego dotyczących, ogólnie ujmując ich zawartość merytoryczną, przesłanki obawy rychłej śmierci, o której mowa w art. 952 § 1 k.c. Skarżący powołał się na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., stwierdzając, że jego skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, gdyż Sąd Okręgowy rażąco naruszył art. 952 § 1 k.c. poprzez bezpodstawne przyjęcie - sprzecznie ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym - braku zaistnienia w przesłanek ważności testamentu ustnego, jak też bezzasadne przyjęcie, że spadkodawca miał sprawną rękę oraz na tyle ustabilizowany stan zdrowia, że powinien był skorzystać z innej formy testowania. W dalszej kolejności skarżący stwierdził, że jego skarga jest zasadna w stopniu oczywistym z uwagi na fakt naruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 oraz art. 236 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c., poprzez bezzasadne uznanie opinii biegłej kardiolog za wiarygodną i wystarczającą oraz oddalenie wniosku dowodowego wnioskodawcy o powołanie zespołu biegłych kardiologa, pychiatry i psychologa w celu wykazania zaistnienia przesłanki obawy rychłej śmierci uzasadnionej obiektywnymi okolicznościami. Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej wnioskodawcy wniosku o przyjęcie jego skargi kasacyjnej do rozpoznania, w aspekcie powołanych przezeń przesłanek, należy stwierdzić, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazano, iż uzasadnienie takiego wniosku nawiązujące do instytucji przesądu, uregulowanej w art. 3989 k.p.c., stanowi jej dopełnienie. Jest to zatem obowiązek nałożony na skarżącego, polegający na wykazaniu argumentów przemawiających za tym, aby skarga kasacyjna została przyjęta do rozpoznania przez Sąd Najwyższy. Rzetelne I CSK 4357/22 3 uzasadnienie omawianego wniosku polega na zaprezentowaniu w skardze odpowiedniego wywodu jurydycznego, argumentów świadczących o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. W prawidłowo sporządzonej skardze kasacyjnej jej konieczne elementy konstrukcyjne, to jest uzasadnienie wniosku o przyjęcie tego środka zaskarżenia do rozpoznania, jak też uzasadnienie podstaw kasacyjnych muszą pojawić się oddzielnie i autonomicznie. Należy wskazać, iż nie jest rzeczą Sądu Najwyższego przy ocenie, czy skarga kasacyjna powinna być przyjęta do rozpoznania, doszukiwanie się jurydycznej argumentacji zaprezentowanej chociażby w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych. W konsekwencji dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. konieczne jest zawarcie w skardze kasacyjnej odrębnego wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania, zawierającego wywód prawny nawiązujący do wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. przesłanek przedsądu ze wskazaniem, które z nich występują w sprawie i z uzasadnieniem stanowiska skarżącego. Odnośnie do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. wnioskodawca poprzestał jedynie na sformułowaniu samych zagadnień prawnych w postaci zapytań skierowanych do Sądu Najwyższego, co wobec braku jakiejkolwiek argumentacji mającej na celu wykazanie. Jedynie ubocznie należy zauważyć, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego konkretyzującym powyższą przesłankę, wyjaśniono, że za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. uznaje się zagadnienie nowe i dotychczas niewyjaśnione. Zagadnienie to musi mieć charakter istotny i być zagadnieniem ściśle jurydycznym, tj. dającym się przedstawić w sposób syntetyczny i oderwany od kontrowersji dotyczących ustaleń faktycznych lub oceny dowodów (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 22 grudnia 2008 r., III CSK 285/08, IC BSN 2009, nr 4, s. 48). Chodzi przy tym o zagadnienie o charakterze abstrakcyjnym, którego wyjaśnienie przyczyni się do rozwoju jurysprudencji, a jego rozstrzygnięcie będzie miało znaczenie nie tylko dla oceny konkretnej, jednostkowej sprawy, ale także dla innych podobnych spraw. Z tej przyczyny przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej z powołaniem się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) wymaga wykazania przez skarżącego, że w sprawie występuje zagadnienie I CSK 4357/22 4 nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. W rachubę wchodzi więc nie tylko określona staranność i nakład pracy w zredagowaniu zagadnienia, ale przede wszystkim o jurydyczne przedstawienie analizy stanu prawnego, orzecznictwa i wynikającego z tego problemu prawnego o takiej wadze, który może być uznany za istotne zagadnienie prawne (zob. postanowienie SN z 15 listopada 2007 r., II PK 159/07, niepubl.). Podstawowym, bowiem, celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój prawa i jurysprudencji (postanowienie Sądu Najwyższego z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147). Analogiczny rezultat odniosła powołana przez wnioskodawcę przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., bowiem skarżący poza wskazaniem, z którymi to przepisami prawa, w jego ocenie, zaskarżone orzeczenie jest niezgodne, ograniczył się jedynie do wzmianki sprowadzającej się do polemiki z ustaleniami stanu faktycznego i oceną dowodów dokonaną przez Sąd II instancji. Tymczasem w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że zachodzi ona wówczas, kiedy zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej wynika prima facie, bez głębszej analizy prawnej. Dotyczy to więc jedynie kwalifikowanych uchybień przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym i oczywistym, polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym. Do wykazania oczywistej zasadności skargi powinno wystarczyć jedno konkretne twierdzenie, jedna stanowcza, przekonująca od razu teza, wskazująca racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu. W rezultacie oczywista zasadność skargi kasacyjnej może wynikać tylko z oczywistych błędów sądu spowodowanych rażącym naruszeniem zasad wykładni lub stosowania prawa. Na tym właśnie polega „oczywista” zasadność środka zaskarżenia w rozumieniu przyjętym w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, niepubl.). Nie może też I CSK 4357/22 5 uiść uwagi, że w istocie oczywistą zasadność skargi kasacyjnej skarżący łączy również z kwestionowaniem oceny dowodów, co jest w postępowaniu kasacyjnym niedopuszczalne (art. 3983 § 3 k.p.c), skoro zarzut naruszenia art. 952 § 1 k.c. uzasadnił bezpodstawnym przyjęciem, sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym, braku zaistnienia przesłanek ważności testamentu ustnego jak i bezzasadnego przyjęcia, że spadkodawca miał sprawną rękę. Zakaz oparcia skargi kasacyjnej na zarzutach dotyczących ustaleń faktycznych i oceny dowodów obejmuje również sytuację, w której czyni się to za pomocą zarzutów naruszenia prawa materialnego. Niezależnie od wszystkich powyższych rozważań, można także wskazać, że łączenie przesłanki oczywistej zasadności skargi z występowaniem w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, budzi poważne zastrzeżenia. W dotychczasowym orzecznictwie Sąd Najwyższy zwracał już uwagę, że jednoczesne uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi występującymi w sprawie wątpliwościami prawnymi (zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów) generalnie wyklucza możliwość oczywistej zasadności skargi. Jak wskazano, bowiem, w postanowieniu Sądu Najwyższego z 21 października 2008 r., sygn. II PK 158/08 (niepubl.), przesłanki uzasadniające przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zawarte w pkt 1 i 4 art. 3989 § 1 k.p.c. wzajemnie się krzyżują i wykluczają możliwość przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania zarówno z uwagi na interes publiczny, jak i prywatny skarżącego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 26 listopada 2013 r., I UK 291/13, niepubl.). Wskazać, nadto, należy, że nie zachodzi również nieważność postępowania, którą Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). [PG] [ms] I CSK 4357/22 6