I CSK 464/15

Sygn. akt I CSK 464/15 POSTANOWIENIE Dnia 31 marca 2016 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Katarzyna Tyczka-Rote w sprawie z powództwa G. G.-J. przeciwko Samodzielnemu Publicznemu […] Szpitalowi […] w W. z udziałem interwenienta ubocznego po stronie pozwanej - […] Towarzystwa Ubezpieczeń S.A. V. […] w W. o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 31 marca 2016 r., na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 16 grudnia 2014 r., sygn. akt VI ACa […], odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Pozwany Samodzielny Publiczny […] Szpital […] w W. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 16 grudnia 2014 r. zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w W. z dnia 19 listopada 2012 r. Sąd 2 Okręgowy uwzględnił częściowo powództwo G. G. – J. i zasądził na jej rzecz od pozwanego kwotę 1.500.000 zł odszkodowania oraz kwotę 1.000.000 zł zadośćuczynienia - obie należności z ustawowymi odsetkami. Zmiana dokonana przez Sąd drugiej instancji polegała na zasądzeniu w miejsce odszkodowania-renty w kwocie 6.000 zł miesięcznie, począwszy od dnia 1 marca 2005 r. z ustawowymi odsetkami w razie uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat, zmianie daty, od której zasądzone zostały odsetki od kwoty zadośćuczynienia (1 000 000 zł) i oddaleniu powództwa w pozostałym zakresie. Pozwany domagał się oddalenia powództwa, kwestionując swoja odpowiedzialność. Przypozwane Towarzystwo Ubezpieczeń […] S.A. w W. zgłosiło interwencję uboczną po stronie pozwanego, jednak została ona zwrócona wobec braku opłaty sądowej. Sądy obydwu instancji ustaliły, że powódka w czasie pobytu u pozwanego z powodu doznanego zawału, najprawdopodobniej w związku z dokonywanymi u niej w nieprawidłowych, niesterylnych warunkach zabiegami blokady, została zakażona bakterią salmonelle enteritidis, która spowodowała rozwój ropnia w kanale kręgowym na poziomie Th 4 - Th 6. Ponadto, z powodu niewłaściwie wykonanego zabiegu lewatywy lub niewłaściwej pielęgnacji, doszło u niej do przebicia ściany kanału odbytu i ściany pochwy. Sądy uznały, że powódka wykazała, że z przeważającym prawdopodobieństwem do zakażenia jej bakterią salmonelle enteritidis, co doprowadziło do powstania ropniaka - doszło w pozwanym szpitalu, podobnie jak do przetoki. W jednym i drugim przypadku, odpowiedzialność za krzywdę i szkody będące następstwem zakażenia powódki, która w ich wyniku stała się inwalidką niezdolną do jakiejkolwiek pracy, ponosi pozwany Szpital na podstawie art. 430 k.c. W skardze kasacyjnej, opartej na obydwu podstawach z art. 3983§ 1 k.p.c., pozwany zarzucił naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 361 § 1 k.c., art. 445 § 1 k.c., art. 444 § 2 k.c. w zw. z art. 6 k.c. i art. 322 k.p.c. oraz naruszenie art. 45 ust. 1 i art. 176 ust. 1 Konstytucji. Jako naruszone przepisy postępowania skarżący wskazał art. 382 k.p.c., art. 278 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c. i art. 381 k.p.c., art. 286 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c., art. 299 k.p.c. w zw. z art. 379 pkt 5 k.p.c. i art. 382 k.p.c., art. 258, 266 i 271 w zw. z art. 379 pkt 5 k.p.c. i art. 382 k.p.c. oraz art. 322 k.p.c. Na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. pozwany wniósł 3 o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi II instancji do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach procesu w postępowaniu kasacyjnym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna ukształtowana została w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako środek odwoławczy o szczególnym charakterze, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa i jednolitości wykładni oraz usunięcie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń nie satysfakcjonujących stron. Realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowionego w art. 3989 k.p.c., w ramach którego Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny sprawy przedstawionej mu ze skargą kasacyjną. Zakres przeprowadzanego badania jest ograniczony do kontroli, czy w sprawie występują przewidziane w art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c. okoliczności uzasadniających przyjęcie skargi do rozpoznania. Skarżący powołał przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. to znaczy ujawnienie się w sprawie istotnych zagadnień prawnych, które ujął w pytaniach: - Czy, skoro zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Sądu Najwyższego i sądów apelacyjnych, dowód prima facie jest dowodem, który powinien być przeprowadzony wówczas, kiedy nie ma możliwości bądź jest nader utrudnione przeprowadzenie dowodów bezpośrednich, to Sąd powinien dążyć do ustalenia adekwatnego związku przyczynowo-skutkowego w pierwszej kolejności w oparciu o dowody bezpośrednie, nawet jeżeli potrzeba ich powołania wynikła dopiero na etapie postępowania apelacyjnego, w szczególności, jeżeli dotyczy to dowodu z opinii biegłego lub uzupełniającej opinii biegłego i czy wobec tego nadrzędną wartością postępowania cywilnego w sprawach z tytułu odpowiedzialności deliktowej rozpatrywanego w całości wraz z postępowaniem apelacyjnym nie jest dążenie do ustalenia pewnego związku przyczynowo-skutkowego, ponad formalizm postępowania, w tym wynikający z art. 381 k.p.c.? - Czy skoro ograniczona w postępowaniu apelacyjnym dyskrecjonalna władza Sądu powoduje, że orzecznictwo Sądu Najwyższego dopuszcza możliwość 4 przeprowadzenia dowodu z urzędu, to tym bardziej dowody zawnioskowane przez stronę, mające na celu ustalenie adekwatnego związku przyczynowego, powinny być przeprowadzone przed dowodem prima facie oraz, czy możliwe do ustalenia okoliczności, dotyczące związku przyczynowo-skutkowego w oparciu o dowody bezpośrednie z uzupełniającej opinii biegłego Sąd może zastąpić własną wiedzą z jednoczesnym zastosowaniem dowodu prima facie. Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem nowy i dotychczas niewyjaśniony, dotyczący ważnego abstrakcyjnego zagadnienia jurydycznego, którego rozpatrzenie przyczyni się do rozwoju myśli prawnej i będzie miało znaczenie nie tylko dla oceny konkretnej, jednostkowej sprawy, ale także znajdzie zastosowanie przy rozstrzyganiu innych podobnych spraw. Skarżący powinien to zagadnienie sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą tezę o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze stosowaniem przepisów, na tle których powstały wątpliwości. Zagadnienia przytoczone przez skarżącego nie mają charakteru istotnych zagadnień prawnych w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Przede wszystkim kwestie związane ze stosowaniem dowodu prima facie zostały już wielokrotnie wyjaśnione i zastosowane w orzecznictwie. Nie jest to konstrukcja nowa. Już w wyroku z 11 stycznia 1972 r. (I CR 516/71, OSNCP 1972/9 poz. 159) Sąd Najwyższy przyjął, że jeżeli śmiertelny wynik operacji poprzedziły związane z jej przebiegiem zaniedbania operatora lub innych funkcjonariuszy zakładu służby zdrowia, przepis art. 231 k.p.c. daje sądowi podstawę do uznania w trybie domniemania faktycznego, że między tymi zaniedbaniami a śmiercią operowanego zachodzi normalny związek przyczynowy, chyba że istniałyby podstawy do wniosku, iż zasady medycyny związek taki wyłączają. Koncepcja ta utrwaliła się i można ja uznać za dominującą. Tytułem przykładu Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 lutego 2014 r. (sygn. akt V CSK 140/13, www.sn.pl) wyjaśnił, że w tzw. sprawach medycznych, na stronie powodowej ciąży obowiązek wykazania wszystkich przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego, w tym związku przyczynowego. Biorąc jednak pod uwagę, że w tego rodzaju procesach wykazywanie przez powoda wszystkich etapów związku przyczynowego pomiędzy zdarzeniem wskazywanym jako sprawcze a szkodą może być nader utrudnione, 5 a nawet niemożliwe, orzecznictwo dopuściło tzw. dowód prima facie oparty na konstrukcji domniemań faktycznych (art. 231 k.p.c.), który wymaga wykazania wysokiego prawdopodobieństwa istnienia pierwszego i kolejnych zdarzeń sprawczych, pozwalających traktować je jako oczywiste. Związek przyczynowy między zachowaniem pozwanego a szkodą w postaci pogorszenia stanu zdrowia pacjenta nie musi być zatem ustalony w sposób pewny, wystarczy wysoki stopień prawdopodobieństwa istnienia takiego związku, a w przypadku wielości możliwych przyczyn - przeważające prawdopodobieństwo związku przyczynowego szkody z jedną z tych przyczyn. Dowód taki może posłużyć do ustalenia winy lekarza, jeśli nie ma dowodu wykluczającego jego winę. Dowód prima facie musi jednak opierać się na domniemaniu, które stanowi wniosek logicznie wynikający z prawidłowo ustalonych faktów stanowiących jego przesłanki (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 1998 r. II UKN 465/97, OSNP 1999/1/24). Muszą więc istnieć mocne podstawy wnioskowania, a sąd ma obowiązek oceniać wiarogodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału, ponieważ (por. wyrok Sadu Najwyższego z 13 czerwca 2000 r. (V CKN 34/00, publ. Lex nr 52689) wykazanie znacznego prawdopodobieństwa związku przyczynowego między określonymi działaniami szpitala a zakażeniem pozwala przyjąć, że powód spełnił obowiązek wynikający z art. 6 k.c. Przyjęte reguły dowodzenia uwzględniają oczywisty fakt, że nie można stawiać przed powodem nierealnego wymagania ścisłego wykazania momentu i drogi przedostania się infekcji do organizmu. Możliwość odwołania się do dowodu prima facie nie podważa zasad rządzących obowiązkami dowodowymi ani terminów i etapów postepowania, kiedy dowody powinny być zgłaszane. Łagodzi tylko negatywne dla roszczącego konsekwencje szczególnych trudności dowodowych w procesie odszkodowawczym, wynikających ze specyfiki źródeł szkody i trudności wykazania ich ze 100% pewnością. W konsekwencji argumenty pozwanego, że Sąd powinien był dopuścić jego wnioski dowodowego w postępowaniu drugoinstancyjnym w imię obowiązku ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego nie wymagają rozważania. Sądy ustaliły stan faktyczny na podstawie dowodu prima facie w sytuacji kiedy dysponowały już dowodami bezpośrednimi, a bazą ustaleń były przeprowadzone i ocenione przez Sądy obu 6 instancji opinie biegłych. Okoliczności, dotyczące związku przyczynowo-skutkowego nie zostały ustalone w oparciu o własną wiedzę Sądu z jednoczesnym zastosowaniem dowodu prima facie lecz bazowały na opinii biegłego, którą Sąd ocenił pozytywnie i nie stwierdził potrzeby jej uzupełniania. Po przeanalizowaniu wszystkich opinii i zeznań świadków Sąd ustalił, że do zakażenia powódki doszło w okresie przebywania w pozwanym Szpitalu, oraz że nie można ustalić z całą pewnością czy było to zakażenie egzogenne czy endogenne. W toku postępowania wykazane zostało za pomocą dowodów bezpośrednich, że w Szpitalu występowały, także w okresie, kiedy przebywała tam powódka) zaniedbania sanitarne, które groziły zakażeniami i nie były usuwane przez pozwanego. Większość stwierdzonych zaniedbań powtarzała się w Centralnej Sterylizatorni, która zaopatruje cały szpital, a także w Oddziale Intensywnej Terapii Kardiologicznej, na której przebywała początkowo powódka. Po drugie w pozwanym szpitalu występowały zakażenia salmonellą w okresie od dnia 29 marca 2004 r. do dnia 23 listopada 2004 r. W związku z powyższym uznać należy, że wskazane przez skarżącego podstawy mające uzasadnić przyjęcie jego skargi kasacyjnej do rozpoznania nie zachodzą. Okoliczności sprawy nie wskazują, aby zachodziły inne podstawy przewidziane w art. 3989 § 1 k.p.c. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia tej skargi do rozpatrzenia. jw [l.n]