I CSK 5096/22

I CSK 5096/22 POSTANOWIENIE 13 lipca 2023 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Maciej Kowalski na posiedzeniu niejawnym 13 lipca 2023 r. w Warszawie, w sprawie z wniosku A. T. i Z. T. z udziałem G. S. i E. S. o zasiedzenie, na skutek skargi kasacyjnej A. T. i Z. T. od postanowienia Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z 31 marca 2022 r., III Ca 153/21, 1. odrzuca skargę kasacyjną w części dotyczącej oddalenia apelacji uczestnika; 2. w pozostałej części odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. (A.Z.) I CSK 5096/22 2 UZASADNIENIE Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze i doktrynie wskazuje się, że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej (zob. np. postanowienia SN: z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147; z 22 marca 2007 r., III CZ 16/07; z 25 maja 2022 r., II USK 582/21). Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. „przedsądu,” ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c., nie zaś merytorycznej oceny skargi kasacyjnej. W razie wystąpienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione. Mając powyższe na względzie podkreślić należy, że cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez prawidłowe powołanie i wyczerpujące uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które - zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. - będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. I CSK 5096/22 3 W tym kontekście podnieść trzeba, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wraz z uzasadnieniem jest odrębnie konstrukcyjnie i funkcjonalnie częścią skargi (art. 3984 § 2 k.p.c.) i nie jest rzeczą Sądu Najwyższego poszukiwanie w innych częściach wniesionego środka prawnego argumentów na uzasadnienie podniesionych w nim twierdzeń (zob. postanowienia SN: z 22 kwietnia 2015 r., IV CSK 613/14 oraz z 11 maja 2001 r., III CZ 36/01, OSNC 2002, nr 2, poz. 22). Zgodnie z art. 39813 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw, przy czym w granicach zaskarżenia bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. Postanowieniem z 31 marca 2022 r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu zmienił w części, zaskarżone przez uczestnika, postanowienie Sądu Rejonowego w Nowym Targu z 22 grudnia 2020 (pkt 1), oddalił apelację w pozostałym zakresie (pkt 2) oraz orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt 3). Powyższe postanowienie Sądu drugiej instancji zaskarżyli w całości wnioskodawcy, a w skardze kasacyjnej wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania oparli na przesłance określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zakresu zaskarżenia postanowienia Sądu Okręgowego zauważyć należy, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że jedną z przesłanek dopuszczalności środka zaskarżenia (środka prawnego) jest interes prawny w zaskarżeniu. Dla jego powstania konieczne jest istnienie stanu pokrzywdzenia orzeczeniem (gravamen), który występuje, gdy zaskarżone orzeczenie narusza interesy skarżącego (zob. m.in.: uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 15 maja 2014 r., III CZP 88/13, OSNC 2014, Nr 11, poz. 108; wyrok SN z 2 lipca 2015 r., V CSK 421/14; postanowienia SN z 25 lutego 2015 r., V CSK 450/14, i z 25 maja 2023 r., I CSK 528/23). Skarżący nie mają interesu prawnego w zaskarżeniu postanowienia Sądu Okręgowego w części, w jakiej Sąd ten oddalił apelację uczestnika; w tym zakresie Sąd drugiej instancji orzekł bowiem na korzyść wnioskodawców. Brak interesu prawnego w zaskarżeniu powoduje odrzucenie skargi kasacyjnej w tej części jako I CSK 5096/22 4 niedopuszczalnej na podstawie art. 3986 § 2 i 3 k.p.c. (zob. postanowienie SN z 16 kwietnia 2021 r., I CSK 484/20). Zdaniem skarżących oczywista zasadność skargi kasacyjnej wynika z faktu, że w sprawie doszło do kwalifikowanego, oczywistego naruszenia prawa - art. 382 k.p.c. Wnioskodawcy podnieśli, że Sąd drugiej instancji zaniechał dokonania takich ustaleń faktycznych, które były istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, chociaż dysponował odpowiednim materiałem dowodowym na te okoliczności, a materiał ten w swoich rozważaniach pominął. Ponadto wnioskodawcy wskazali, że Sąd drugiej instancji w postępowaniu apelacyjnym dokonał ustaleń sprzecznych z ustaleniami dokonanymi przez Sąd pierwszej instancji na podstawie odmiennej oceny dowodów zebranych w postępowaniu pierwszo instancyjnym, a znanych sądowi drugiej instancji tylko pośrednio z akt sprawy, w szczególności dotyczy to zeznań świadków i stron postępowania. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie wskazywano, że aby skarga kasacyjna mogła zostać uznana za oczywiście uzasadnioną, nie wystarczy tylko wskazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa, lecz należy także wykazać, że doszło do takiego właśnie naruszenia – oczywistego i widocznego prima facie przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej oraz wynikającej już z treści skargi (zob. np. postanowienia SN: z 29 marca 2019 r., V CSK 321/18; z 4 lipca 2019 r., V CSK 80/19; z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje przy tym jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym. Skarżący nie przedstawili przekonujących od razu, widocznych prima facie, twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce I CSK 5096/22 5 i zaskarżeniu na czym właśnie polega „oczywista” zasadność środka zaskarżenia w rozumieniu przyjętym w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob. postanowienie SN z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19). Zauważyć należy ponadto, że powołanie się na art. 382 k.p.c., może wyjątkowo stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej, jeżeli skarżący wykaże, że sąd drugiej instancji bezpodstawnie pominął część zebranego w sprawie materiału, orzekając wyłącznie na podstawie materiału zgromadzonego przed sądem pierwszej instancji albo oparł swe merytoryczne orzeczenie na własnym materiale, z pominięciem wyników postępowania dowodowego przeprowadzonego przez sąd pierwszej instancji, a uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy (zob. np. wyrok SN z 24 kwietnia 2019 r., IV CSK 333/18 oraz postanowienie SN z 16 września 2022 r., I CSK 2394/22). W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący nie przedstawili argumentów świadczących o kwalifikowanym naruszeniu wskazanej normy. Ogólnikowe powołanie się na wybrane środki dowodowe i stwierdzenie, że chodzi w szczególności o zeznania świadków i stron postępowania bez wskazania, które konkretnie zeznania i czego dotyczące, wchodzą w rachubę nie jest bowiem wystarczające dla uznania, że wnioskodawcy wykazali przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Bez znaczenia są przy tym ich wyjaśnienia dotyczące przedstawionej problematyki związane z przytoczonymi podstawami kasacyjnymi. Jak zostało to już wyjaśnione nie jest rzeczą Sądu Najwyższego poszukiwanie w innych częściach skargi kasacyjnej argumentów na uzasadnienie przyjęcia jej do rozpoznania. W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1 k.p.c.). Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 oraz art. 3986 § 2 i 3 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. I CSK 5096/22 6 (A.Z.) [ł.n]