I CSK 586/26

I CSK 586/26 POSTANOWIENIE 8 października 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Paweł Grzegorczyk na posiedzeniu niejawnym 8 października 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa J.T., K.T. i G.T. przeciwko Syndykowi masy upadłości Bank spółki akcyjnej w upadłości w W. o ustalenie, na skutek skargi kasacyjnej J.T., K.T. i G.T. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 21 lutego 2025 r., VI ACa 340/24, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. obciąża powodów kosztami postępowania kasacyjnego, pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu. I CSK 586/26 2 UZASADNIENIE Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych). Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powodowie J.T., G.T. i K.T. powołali się na art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. i wskazali na istotny problem prawny, sprowadzający się do odpowiedzi na pytanie: „Czy na gruncie art. 221 k.c. przesłankę „bezpośredniego związku czynności prawnej z działalnością gospodarczą lub zawodową” w ramach umowy kredytu albo pożyczki zawartej na podstawie wzorca umowy z instytucją finansową, przez osobę fizyczną, która poszukuje ochrony na gruncie reżimu ochrony konsumentów przed niedozwolonymi postanowieniami umowy uregulowanego w art. 3851 § 1 i nast. k.c. w procesie wykładni oświadczeń woli stron w zakresie statusu konsumenta znajduje zastosowanie art. 65 § 2 k.c., czy też należy stosować wyłącznie art. 65 § 1 k.c., a cel zawartej czynności prawnej należy utożsamiać z celem (przedmiotem) normatywnym umowy ustalonym w oparciu o jej brzmienie i inne okoliczności przedkontraktowe?”. Zdaniem skarżących, w sprawie występuje również potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie w zakresie oceny statusu konsumenta. Powołując się na istotne zagadnienie prawne strona winna uzasadnić, dlaczego – z uwzględnieniem dotychczasowego dorobku orzecznictwa i nauki – ma ono „istotny” charakter, wyjaśnić, z jakich przyczyn rozstrzygnięcie sformułowanego I CSK 586/26 3 problemu będzie wykraczać znaczeniem poza okoliczności konkretnej sprawy i przedstawić argumenty mogące prowadzić do jego rozbieżnych ocen (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z dnia 13 lipca 2007 r. III CSK 180/07, z dnia 10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14). Wskazując na potrzebę wykładni przepisów prawnych strona winna z kolei wykazać, że określony przepis prawa lub zespół tych przepisów budzi poważne wątpliwości w świetle dotychczasowego dorobku judykatury i orzecznictwa, które nie zostały rozstrzygnięte, względnie, że jego niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w judykaturze w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08 i z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07). Treść wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, mimo jego obszerności, nie czyniła zadość tym wymaganiom. Problem reguł, jakimi należy kierować się przy ocenie, czy osoba fizyczna zawierająca umowę kredytu występuje w charakterze konsumenta, był wielokrotnie podejmowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W judykaturze tej, nawiązującej szeroko do stanowiska Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wskazuje się, że okoliczność, iż osoba fizyczna prowadzi działalność gospodarczą lub zawodową nie pozbawia jej per se atrybutu konsumenta; osoba taka może bowiem korzystać ze statusu konsumenta, jeżeli dokonywana przez nią czynność nie jest bezpośrednio związana z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Rozstrzygający charakter ma zatem kryterium funkcjonalne, sprzężone z oceną, czy zawarcie umowy, z uwzględnieniem jej celu, wpisuje się działalność niezwiązaną z wykonywaniem handlu, zawodu lub prowadzeniem przedsiębiorstwa. Badając tę kwestię, sąd powinien uwzględnić wszystkie okoliczności sprawy, które mogą być pomocne we wskazaniu celu nabycia towaru lub usługi stanowiących przedmiot umowy. W przypadku umów kredytowych istotne znaczenie ma w tej mierze przeznaczenie (sposób wykorzystania) pożyczonego kapitału (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 964/23, OSNC 2025, nr 2, poz. 21, z dnia 10 stycznia 2025 r., II CSKP 1262/24, z dnia 28 lutego 2025 r., II CSKP 1323/24, z dnia 15 maja 2025 r., II CSKP 1025/23 i z dnia 12 września 2025 r., II CSKP 643/25). I CSK 586/26 4 Poruszony problem nie stanowił zatem novum, a jednocześnie z wniosku nie wynikało, iżby rozstrzygnięcie postawionej wątpliwości nie było możliwe z wykorzystaniem dotychczasowego dorobku jurysprudencji. Aplikacja ukształtowanych w judykaturze zasad należy do sądów meriti, a pytanie o jej prawidłowość – na tle okolicznościach konkretnej sprawy – nie stanowi zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., lecz sprowadza się do oceny trafności zaskarżonego rozstrzygnięcia. Treść wniosku nie dowodziła również, aby w rozważnej kwestii występowały rozbieżności w orzecznictwie w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. W aktualnej judykaturze Sądu Najwyższego metoda rekonstrukcji statusu konsumenta na tle art. 221 k.c. w związku z art. 2 lit. b dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. WE L 95, s. 29, dalej – „dyrektywa 93/13”) pozostaje co do zasady jednolita, a odmiennych rozstrzygnięć, podyktowanych wynikiem analizy konkretnych okoliczności faktycznych, nie można utożsamiać z rozbieżnościami w orzecznictwie. Argumenty wniosku nie stwarzały również podstawy do przyjęcia, aby rozważana materia – w poruszonym we wniosku aspekcie – budziła aktualnie wątpliwości interpretacyjne o poważnym charakterze, tj. wykraczające poza typowe trudności, immanentne każdemu procesowi sądowego stosowania prawa. W szczególności, w orzecznictwie wyjaśniono już, że ustaleniu, czy czynność dokonywana przez osobę fizyczną – w chwili jej dokonania – nie była bezpośrednio związana z działalnością gospodarczą lub zawodową (art. 221 k.c.) bądź była przedsięwzięta w celach niezwiązanych z handlem, przedsiębiorstwem lub zawodem (art. 2 lit. b dyrektywy 93/13), może służyć również odwołanie się do okoliczności, które miały miejsce ex post, już po zawarciu umowy (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 964/23; por. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2024 r., II CSKP 85/24). Bazowanie wyłącznie na treści zwerbalizowanej w umowie, z wyłączeniem możliwości dokonywania ustaleń w zakresie rzeczywistego celu jej zawarcia, do czego w istocie zmierzało stanowisko powodów, mogłoby z jednej strony prowadzić do wypaczenia funkcji ochrony konsumenckiej, z drugiej zaś kolidować z powinnością weryfikacji statusu konsumenta z urzędu. Powinność ta zakłada w każdym przypadku uwzględnienie całokształtu dostępnego sądowi materiału (por. np. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 4 czerwca 2015 r., C-497/13, Froukje Faber przeciwko Autobedrijf Hazet Ochten BV, I CSK 586/26 5 ECLI:EU:C:2015:357 i nawiązujący do niego wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 sierpnia 2025 r., II CSKP 2394/22), a zarazem nie uchyla – wbrew stanowisku powodów – ciężaru dowodu w znaczeniu materialnym (art. 6 k.c.), który spoczywa na osobie fizycznej powołującej się na status konsumenta. Z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wynika ponadto jasno, że o ile przy ocenie statusu konsumenta należy w szczególności wziąć pod uwagę brzmienie umowy, to jednak nie wyłącza to uwzględnienia także innych okoliczności, skoro podłożem analizy prowadzonej przez sąd krajowy ma być cały materiał dowodowy (por. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 września 2015 r., C-110/14, Horațiu Ovidiu Costea przeciwko SC Volksbank România SA, ECLI:EU:C:2015:538, p. 22, z dnia 8 czerwca 2023 r., C-455/21, OZ przeciwko Lyoness Europe AG, ECLI:EU:C:2023:455, p. 49), a uwzględnieniu w ramach tej analizy mają podlegać „wszystkie okoliczności sprawy” (por. np. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 8 czerwca 2023 r., C-570/21, I.S., K.S. przeciwko YYY.S.A., ECLI:EU:C:2023:456, p. 55, z dnia 8 czerwca 2023 r., C-455/21, OZ przeciwko Lyoness Europe AG, ECLI:EU:C:2023:455, p. 49 i z dnia 5 marca 2026 r., C-564/24, Eisenberger Gerüstbau GmbH przeciwko JK, ECLI:EU:C:2026:151, p. 46). W tym stanie rzeczy, w zestawieniu z przywołanym orzecznictwem unijnym i judykaturą Sądu Najwyższego, wniosek nie ujawniał potrzeby kolejnej wypowiedzi orzeczniczej w objętej nim materii, z uwzględnieniem publicznoprawnych, ponadindywidualnych funkcji skargi kasacyjnej. Dodać należało, że zgodnie z dokonanymi w sprawie ustaleniami faktycznymi, wiążącymi Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym (art. 39813 § 2 k.p.c.), rzeczywistym celem pozyskania kredytu było bieżące finansowanie działalności gospodarczej prowadzonej przez powodów wspólnie pod firmą […] s.c., jak i indywidualnie. W tym stanie rzeczy, jakkolwiek odwołanie się przez Sąd Apelacyjny do wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 20 stycznia 2005 r., C-464/01, Johann Gruber przeciwko Bay Wa AG, ECLI:EU:C:2005:32, nie mogło być uznane za adekwatne, to nie przesądzało o zasadności skargi kasacyjnej, a tym bardziej by była ona zasadna w stopniu oczywistym i dostrzegalnym na pierwszy rzut oka, co mogłoby uzasadniać jej przyjęcie do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Na przyczynę tę powodowie nie powoływali się ponadto w złożonej skardze. I CSK 586/26 6 Na marginesie tylko, w związku ze sposobem zredagowania wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, który wypełniał większość wywodów skargi, należało przypomnieć, że – jak już wielokrotnie akcentowano w orzecznictwie – obszerność wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zazwyczaj nie przydaje mu siły przekonywania i procesowej skuteczności (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2018 r., III CSK 337/17 i z dnia 10 października 2024 r., I CSK 3031/23). Dbałość o rzeczowość wywodu mającego uzasadniać przyczyny kasacyjne, podobnie zresztą jak podstawy skargi kasacyjnej, jest tym bardziej istotna w kontekście szerokiej dostępności narzędzi informatycznych ułatwiających kwerendę orzecznictwa, jego analizę i systematyzowanie, a także upraszczających jego – nierzadko zbyt szerokie – cytowanie. Trzeba przy tym pamiętać, że dobór właściwego orzecznictwa i właściwy – celowy, syntetyczny i zwarty – sposób jego prezentacji należy każdorazowo do skarżącego, co koresponduje z profesjonalnym charakterem postępowania kasacyjnego (art. 871 k.p.c.). Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 oraz art. 98 § 1-11 i art. 108 § 1 w związku z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. (K.G.) [SOP]