I CSK 591/14

Sygn. akt I CSK 591/14 POSTANOWIENIE Dnia 25 marca 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Wojciech Katner w sprawie z wniosku J. K. i D. S. przy uczestnictwie I. B., B. B., M. B., P. B., S. K., P. K., E. C., R. D., E. D., Miasta W., L. M., A. W. i M. W. o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 25 marca 2015 r., na skutek skargi kasacyjnej uczestnika Miasta w W. od postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia 21 stycznia 2014 r., sygn. akt IV Ca […], 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2) zasądza od uczestnika Miasta W. na rzecz wnioskodawców solidarnie kwotę 1800,- (jeden tysiąc osiemset) złotych z tytułu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE 2 Postanowieniem z dnia 4 lipca 2012 r. Sąd Rejonowy w W. oddalił wniosek J. K. i D. S. o zasiedzenie w udziałach po ½ własności nieruchomości położonej w W.. Przyczyną oddalenia wniosku było zwrócenie się przez wnioskodawców 27 stycznia 2005 r. do miasta W., aby wydzierżawiło im budynek posadowiony na jednej z dwóch działek stanowiących nieruchomość, którą chcieli zasiedzieć, a to spowodowało, że w dniu upływu terminu w którym mogłoby nastąpić zasiedzenie, czyli 27 maja 2005 r. nie byli już posiadaczami samoistnymi tej działki. Odnośnie do drugiej działki nie mogli, zdaniem Sądu wystąpić o zasiedzenie, bo ostatniego dnia biegu terminu zasiedzenia uczestnik postępowania miasto W. wystąpił z powództwem windykacyjnym, przerywając tym samym bieg terminu zasiedzenia na podstawie art. 123 w związku z art. 175 k.c. Po rozpoznaniu apelacji wnioskodawców Sąd Okręgowy w W. zmienił postanowienie Sądu pierwszej instancji i stwierdził nabycie przez zasiedzenie własności obu działek przez wnioskodawców po połowie. Uzasadnił to w odniesieniu do jednej z działek zachowaniem posiadania samoistnego i możliwością zasiedzenia, a wobec drugiej działki naruszeniem przez uczestnika postępowania miasto W. zasad współżycia społecznego, ze względu na wystąpienia z powództwem o wydanie nieruchomości ostatniego dnia biegu terminu zasiedzenia. Stanowiło to więc nadużycie prawa podmiotowego. W skardze kasacyjnej pełnomocnik uczestnika postępowania miasta W. zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie prawa materialnego, tj. art. 172 k.c. w związku z art. 10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym (…) oraz art. 123 § 1 pkt 1 w związku z art. 175, art. 222 i art. 5 k.c., polegające na ich błędnej wykładni i zastosowaniu. Naruszenie przepisów postępowania dotyczy art. 382 k.p.c. Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie tego postanowienia i oddalenie apelacji, z zasądzeniem kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę kasacyjną wnioskodawcy wnieśli o jej nieprzyjmowanie do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie, z zasądzeniem kosztów postępowania. 3 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie mogła zostać przyjęta do rozpoznania ze względu na niespełnienie przesłanek określonych w art. 3989 § 1 k.p.c. We wniosku o przyjęcie skargi pełnomocnik uczestnika odwołał się do art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. uważając, że skarga jest oczywiście uzasadniona, gdyż zakwestionowanie przerwania biegu zasiedzenia jako skutku wniesienia pozwu zostało oparte na zastosowaniu art. 5 k.c. w sytuacji, gdy zastosowanie tego przepisu w sprawach o wydanie nieruchomości jest wyłączone, a sąd nie wskazał, jaka konkretna zasada w okolicznościach sprawy została naruszona, przez co rozstrzygnięcie jest rażąco niesprawiedliwe dla m. W.. Odnosząc się do ostatniego zdania uzasadnienia wniosku należy jednak stwierdzić, że rozstrzygnięcie odmienne, niż uczynione przez Sąd w zaskarżonym postanowieniu byłoby rażąco niesprawiedliwe, używając takiego sformułowania, ale dla wnioskodawców. Nie wchodząc jednak w kwestie merytoryczne, bo nie one należą do Sądu Najwyższego na tym etapie postępowania, nie można zgodzić się z twierdzeniem wniosku, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Wbrew twierdzeniom uczestnika w jednozdaniowym uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania, nie jest wykluczone również współcześnie w sprawach o wydanie nieruchomości właścicielowi, podniesienie wobec niego zarzutu nadużycia prawa podmiotowego. Może to tylko nastąpić wyjątkowo i z uwzględnieniem szczególnych okoliczności, zwłaszcza wtedy, gdy wykonywanie prawa podmiotowego przez właściciela traktowane będzie jako naganne z punktu widzenia powszechnie akceptowanych wartości (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2011 r., I CSK 520/10, nie publ. oraz z dnia 20 czerwca 2012 r., I CSK 590/11, nie publ. oraz z dnia 25 sierpnia 2011 r., II CSK 640/11, nie publ.). W orzecznictwie idącym w tym kierunku przełamuje się, ale tylko gdy to konieczne ze względu na okoliczności sprawy, ogólną zasadę niestosowania art. 5 k.c. do rei vindicatio (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 1999 r., II CKN 337/98, OSNC 1999, nr 12, poz. 214, z dnia 14 grudnia 2004 r., II CSK 255/04, nie publ., z dnia 29 stycznia 2008 r., IV CSK 417/07, nie publ. i z dnia 20 czerwca 2012 r., I CSK 590/11). W kwestii tej wypowiadał się także 4 Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z dnia 17 października 2000 r., SK 5/99 (OTK 2000, nr 7, poz. 254) stwierdził, że art. 5 nie jest sprzeczny, między innymi z art. 64 ust. 2 Konstytucji przez to, że samo wykonywanie uprawnień właściciela nie stanowi nadużycia jego prawa; łączy się z tym domniemanie, że korzystanie z przyznanych ustawą uprawnień związanych z prawem własności jest zgodne z zasadami współżycia społecznego. Podzielić zatem należy także ogólne przekonanie co do tego, że wniesienie powództwa windykacyjnego ostatniego dnia biegu terminu zasiedzenia nieruchomości, nie stanowi samo przez się o sprzeczności z wymienionymi zasadami (por. postanowienia z dnia 4 marca 2011 r., I CSK 293/10, nie publ. i z dnia 2 czerwca 2011 r., I CSK 520/10, nie publ.), jak również i to, że nie jest z tymi zasadami sprzeczne wniesienie rei vindicatio w celu przerwania biegu zasiedzenia (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2009 r., IV CSK 459/08, nie publ. i z dnia 28 lipca 2011 r., I CSK 77/11, nie publ.). Uzasadnienie zastosowania konstrukcji nadużycia prawa wynika z okoliczności danej sprawy i sposobu zachowania się właściciela. Tej kwestii o zasadniczym znaczeniu w zaskarżonym postanowieniu w ogóle nie podniósł pełnomocnik skarżącego w swoim twierdzeniu o oczywistej zasadności skargi. Pominął znane i utrwalone w orzecznictwie stanowisko co do rozumienia oczywistości skargi, jako widocznego i nie wymagającego bliższej analizy prawnej wadliwego rozstrzygnięcia sądowego. Nie oznacza to, aby nie wymagało to wyczerpującego uzasadnienia w celu przekonania o potrzebie przyjęcia skargi do rozpoznania (por. zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 lipca 2011 r., II CSK 59/11, nie publ.; z dnia 18 września 202 r., II CSK 179/12, nie publ. i z dnia 18 lipca 2013 r., III CSK 143/13, nie publ.). Takiego uzasadnienia wniosku w rozpoznawanej sprawie zabrakło. Przekonujące są natomiast twierdzenia Sądu Okręgowego w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wynika z nich, że uznał w okolicznościach tej konkretnej sprawy zachowanie skarżącego za godzące w poczucie uczciwości i przyzwoitości, a następnie to szczegółowo uzasadnił. Naruszenie zasady przyzwoitości, do której w przeważającej mierze, całkiem udanie sprowadził rozumienie zasad współżycia społecznego rozumiał, jako powstrzymanie się od wywołania błędnego przekonania co do rzeczywistego 5 zamiaru postępowania ze swoją własnością. Mimo posiadania przez dziesiątki lat wiedzy o władaniu przez wnioskodawców nieruchomością bez tytułu prawnego nie decydował się na jej odzyskanie, świadomie tolerując wygodny i tani sposób jej zagospodarowania i na nią łożenia przez wnioskodawców, bez własnego udziału i jakiegokolwiek zamiaru wykorzystania, a za to wywołując u nich błędne ale usprawiedliwione przekonanie o braku zainteresowania dalszą realizacją swego prawa. Sąd drugiej instancji za naganne uznał wniesienie ostatniego dnia przed upływem terminu zasiedzenia powództwa windykacyjnego, mającego przerwać zasiedzenie. Na dodanie zasługuje jednak bardzo istotny a niedopowiedziany we wspomnianym uzasadnieniu element, jakim było wystąpienie wnioskodawcy do skarżącego, na kilka miesięcy przed zasiedzeniem z wnioskiem, który spowodował uruchomienie całego procederu ustaleń w komórkach organizacyjnych skarżącego i wniesienie powództwa windykacyjnego, do którego by zapewne nie doszło, gdyby nie informacja samego uczestnika. To sprawia, że nabiera rzeczywistego potwierdzenia argumentacja prawna orzeczenia Sądu Okręgowego co do potrzeby zastosowania art. 5 k.c. w niniejszej sprawie. We wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania te kwestie nie zostały w ogóle rozważone po to, żeby przeciwstawić twierdzeniom Sądu w zaskarżonym postanowieniu stanowisko przeciwne, którego uzasadnienie świadczyłoby o oczywistości skargi i zasadności jej przyjęcia. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. należało orzec jak w postanowieniu, rozstrzygając o kosztach postępowania kasacyjnego na podstawie art. 98 w związku z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. [l.n]