I CSK 616/20

Sygn. akt I CSK 616/20 POSTANOWIENIE Dnia 16 grudnia 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Monika Koba w sprawie z wniosku M. S. przy uczestnictwie M. S. o wpis w księdze wieczystej, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 16 grudnia 2020 r., na skutek skargi kasacyjnej uczestniczki od postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia 1 kwietnia 2020 r., sygn. akt XXVII Ca (...), 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2) zasądza od uczestniczki M. S. na rzecz wnioskodawcy M. S. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2020 r. Sąd Okręgowy w W. oddalił apelację uczestniczki M. S. od dokonanego 28 listopada 2019 r. - na wniosek M. S. - przez Sąd Rejonowy w W. wpisu prawa własności nieruchomości objętej księgą wieczystą nr (…) na rzecz wnioskodawcy w udziale (…) oraz na rzecz uczestniczki M. S. w udziale (…) , na podstawie umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 1 grudnia 2 2004 r. o rozszerzeniu wspólności ustawowej oraz wyroku Sądu Rejonowego. […] w W. z dnia 17 października 2017 r., zmienionego wyrokiem Sądu Okręgowego […]. w W. z dnia 10 października 2018 r., ustanawiającego z dniem 18 kwietnia 2016 r. rozdzielność majątkową miedzy M. S. i M. S.. Od postanowienia Sądu drugiej instancji uczestniczka wniosła skargę kasacyjną. Wnosząc o jej przyjęcie do rozpoznania wskazała, że jest ona oczywiście uzasadniona, gdyż zaskarżone postanowienie w sposób oczywisty narusza prawo i zostało wydane z naruszeniem szeregu przepisów postępowania oraz w wyniku dokonania błędnej wykładni oświadczeń woli stron, które legło u podstaw rozstrzygnięcia. Dalsze istnienie zaskarżonego postanowienia w obrocie prawnym będzie - zdaniem skarżącej - legalizowało istnienie w księdze wieczystej wpisu, który w rzeczywistości jest niezgodny ze stanem faktycznym i prawnym. Skarżąca zarzuciła, że skutkiem dokonania błędnej wykładni umowy majątkowej małżeńskiej, w wyniku której Sąd uznał, że wspólność majątkowa małżeńska została rozszerzona na składniki majątku uczestniczki, było błędne uznanie, że umowa ta może stanowić podstawę wpisu. Wnioskodawca w odpowiedzi na skargę wniósł o jej odrzucenie ewentualnie odmowę jej przyjęcia do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżących, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze 3 publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy rozumieć sytuację, w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na rażące i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do stwierdzenia bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań. Jedynie w takim wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną wadą wskazuje, że usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym - a tym samym, że może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia (tak np. Sąd Najwyższy w postanowieniach z dnia 10 kwietnia 2013 r., III CSK (…), niepubl. i z dnia 29 września 2017 r., V CSK (…), niepubl.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2015 r., IV CSK (…) , niepubl. i przywołane tam orzecznictwo). Bliższa analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz stanowiska skarżącej przytoczonego w piśmie przygotowawczym z dnia 9 listopada 2020 r. nie pozwala przyjąć, by skarga była - w powyższym rozumieniu - oczywiście uzasadniona. Wnioskodawca i uczestniczka zawarli w dniu 1 grudnia 2004 r. umowę majątkową małżeńską o rozszerzeniu wspólności ustawowej, (k. 285 - 288). W § 3 tego aktu, ówcześni małżonkowie rozszerzyli obowiązujący ich ustrój wspólności ustawowej na przedmioty nabyte przez każdego z nich, wymieniając przykładowo - a nie wyczerpująco - składniki majątku, które będą wchodzić w skład ich majątku objętego rozszerzoną wspólnością, na co wskazuje użycie słów „ w szczególności” i „między innymi”. Dokonana przez Sąd Okręgowy wykładnia umowy stanowiącej podstawę wpisu nie przemawia zatem za oczywistą zasadnością skargi. Prezentując stanowisko przeciwne skarżąca nie dostrzega, że ograniczona kognicja sądów obu instancji w postępowaniu wieczystoksięgowym zmniejsza 4 możliwości tych sądów czynienia ustaleń dotyczących zgodnego zamiaru stron, celu umowy i innych czynników, wpływających na wynik wykładni oświadczeń woli, w porównaniu z możliwościami, jakimi dysponuje sąd w postępowaniu, w którym brak jest ograniczeń wynikających z art. 6268 § 2 k.p.c. Zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego nie sprzeciwia się dokonywaniu wykładni zgodnej z dyrektywami art. 65 k.c., ale tylko tych oświadczeń, które znalazły się w załączonych do wniosku dokumentach powoływanych, jako podstawa wpisu. Tryb procesu jest natomiast z natury rzeczy lepiej przystosowany do rozstrzygania sporów między stronami o charakter ustanowionego prawa, w zakresie w jakim jest on determinowany zgodnym zamiarem stron, celem umowy i innymi czynnikami wpływającymi na wynik wykładni oświadczeń woli (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2004r.,II CK (…), niepubl., z dnia 4 kwietnia 2012 r., I CSK (…), OSNC 2012, nr 9, poz. 111, z dnia 12 kwietnia 2013 r., IV CSK (…), niepubl., z dnia 30 października 2013 r., II CSK (…), niepubl., i z dnia 5 grudnia 2014 r., III CSK (…), niepubl.). Kwestia zatem czy wolą stron było rozszerzenie wspólności majątkowej małżeńskiej jedynie na składniki majątkowe wymienione w umowie z dnia 1 grudnia 2004r. - co nie wynika z literalnej treści umowy - może być przedmiotem badania w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 520 § 3 w związku z art. 391 § 1 w zw. z art. 398²¹ k.p.c. i § 10 ust. 4 pkt 2 w związku z § 5 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015, poz. 1800, ze zm.). 5 jw