I CSK 6717/22

I CSK 6717/22 POSTANOWIENIE 23 listopada 2023 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Jacek Widło na posiedzeniu niejawnym 23 listopada 2023 r. w Warszawie w sprawie z wniosku H.K. z udziałem P.K., A.K., J.O. i Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa w W. o zasiedzenie, na skutek skargi kasacyjnej H.K. od postanowienia Sądu Okręgowego w Lublinie z 28 lutego 2022 r., II Ca 76/21, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. oddala wniosek pełnomocnika wnioskodawczyni o przyznanie zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. (A.G.) UZASADNIENIE Postanowieniem z 28 lutego 2022 r. Sąd Okręgowy w Lublinie po rozpoznaniu sprawy z wniosku H.K. z udziałem P.K., A.K., J.O. i Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa z siedzibą w W. o zasiedzenie sprostował oznaczenie uczestnika postępowania w rubrum zaskarżonego postanowienia na „Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa z siedzibą w W.”, oddalił apelację wnioskodawczyni, zasądził od H.K. na rzecz P.K. kwotę 900 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania I CSK 6717/22 2 apelacyjnego oraz przejął na rachunek Skarbu Państwa brakującą część opłaty od apelacji. Skargę kasacyjną wniosła wnioskodawczyni H.K. zaskarżając postanowienie Sądu drugiej instancji w całości oraz domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia Sądu Okręgowego w Lublinie w całości, jak również poprzedzającego go postanowienia Sądu Rejonowego w Białej Podlaskiej z 23 października 2020 r. i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania temu sądowi w innym składzie oraz zasądzenia kosztów postępowania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać szczegółowe i wyczerpujące argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. W skardze kasacyjnej wskazano na podstawę jej przyjęcia do rozpoznania: w postaci występowania istotnego zagadnienia prawnego oraz oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.). Jeżeli chodzi o wskazane istotne zagadnienia prawne to, jak się przyjmuje w orzecznictwie Sądu Najwyższego zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. musi wystąpić "w sprawie", tzn. na tle ustalonych w niej okoliczności faktycznych i w powiązaniu z oceną prawną dokonaną przez sąd drugiej instancji. Niezależnie bowiem od publicznoprawnych celów rozpoznania skargi kasacyjnej, rozstrzygnięcie istotnego problemu prawnego powinno mieć znaczenie dla orzeczenia o zasadności skargi kasacyjnej, w której dane zagadnienie zostało sformułowane (zob. postanowienie SN z 11 lutego 2021 r., I CSK 201/20). I CSK 6717/22 3 Zagadnienie prawne zawarte w skardze dotyczy tego czy w świetle przepisów kodeksu cywilnego i kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zawarta umowa dzierżawy przez jednego z małżonków pozostających we wspólności ustawowej małżeńskiej jest przeszkodą formalną do jej zasiedzenie przez drugiego małżonka w sytuacji kiedy ta umowa nie została potwierdzona przez drugiego małżonka; czy sam fakt zawarcia umowy dzierżawy bez jej wykonywania w sposób określony w tej umowie w zakresie obowiązków ciążących na dzierżawcy i po dacie zasiedzenia może być przeszkodą do zasiedzenia przez dzierżawcę; czy świetle przepisów kodeksów postępowania cywilnego sąd rozpoznający wniosek o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości ma obowiązek ustalić hipotetycznie datę zasiedzenia, kiedy to zasiedzenie mogłoby nastąpić i czy brak rozważań w tym zakresie w pisemnym uzasadnieniu zarówno przez sąd pierwszej instancji i drugiej instancji może być skuteczną podstawą skargi kasacyjnej. Wskazane zagadnienia prawne są bezprzedmiotowe i niewłaściwie sformułowane a nadto ich rozstrzygnięcie nie miałoby wpływu na wynik sprawy. Zagadnienia prawne nie wskazują żadnych konkretnych norm kodeksu cywilnego oraz kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do których odnosić się ma ich analiza, na czym wątpliwości polegają i jakie warianty interpretacyjne można przyjąć. W rzeczywistości niezależnie od łączącego strony węzła prawnego sąd bada spełnienie przesłanek zasiedzenia. Nie jest możliwe zasiedzenie prawa własności nieruchomości (art. 172 § 1 k.c.), jeżeli władanie nieruchomością (corpus possessionis) nie ma cechy posiadania samoistnego (art. 336 k.c.) ze względu na brak wykazania woli posiadacza odnośnie do władania nią w zakresie prawa własności (animus possidendi domini, tak postanowienie Sądu Najwyższego z 17 stycznia 2017 r., IV CSK 139/16). W sprawie ustalono, czym Sąd Najwyższy jest związany, że wnioskodawczyni nie wykazała istnienia po swojej stronie atrybutu posiadania samoistnego. Wręcz przeciwnie zarówno po stronie jej poprzedników prawnych jak i małżonka ustalono, że posiadanie miało charakter zależny, ustalono, że zawarli oni kilka umów dzierżawy w różnych okresach czasu, dotyczących nieruchomości objętej wnioskiem o stwierdzenie zasiedzenia, co wskazuje na posiadanie zależne po ich stronie. Ustalono, że wnioskodawczyni musiała wiedzieć o fakcie zawarcia przez ojca a następnie męża, umów dzierżawy przedmiotowej I CSK 6717/22 4 nieruchomości którą przejęła od nich w posiadanie. Także w złożonym zgłoszeniu szkody łowieckiej wyraźnie skarżąca oddzieliła nieruchomości które były jej własnością od nieruchomości którą wskazała jako pozostającą w dzierżawie a objętej w sprawie niniejszej wnioskiem o stwierdzenie zasiedzenia. Z kolei, oparcie wniosku na przesłance oczywistej zasadności wymaga wykazania przez skarżącego niewątpliwej, widocznej na pierwszy rzut oka (prima facie), bez konieczności pogłębionej analizy, sprzeczności wykładni lub zastosowania prawa materialnego lub procesowego z brzmieniem przepisów lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07; z 26 lutego 2008 r., II UK 317/07; z 9 maja 2008 r., II PK 11/08; z dnia 21 maja 2008 r., I UK 11/08; z 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08). Skarżący powinien zawrzeć w skardze wyodrębniony wywód prawny wskazujący, w czym przejawia się oczywistość naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 5 września 2008 r., I CZ 64/08; z 19 grudnia 2001 r., IV CZ 200/01; z 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08). Skarżąca wnioskodawczyni wskazała, że oczywistej zasadności skargi upatruje w fakcie, że zaskarżone orzeczenie narusza przepisy prawa procesowego, zwłaszcza art. 233 § 1 w zw. z art. 391 oraz art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c. w zakresie ustalenia stanu faktycznego oraz art. 172 k.c. i art. 176 k.c. w zakresie ustalenia daty zasiedzenia. Skarżąca nie zdołała wykazać oczywistej zasadności skargi. W dużej mierze jest to polemika z ustaleniami faktycznymi. Nadto Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia wskazał, że zgodnie z treścią art. 382 k.p.c. postępowanie apelacyjne polega na merytorycznym rozpoznaniu sprawy, a wydane orzeczenie musi opierać się na własnych ustaleniach faktycznych i prawnych sądu drugiej instancji, stąd podziela ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego oraz dokonaną przez ten Sąd ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego. Nawet fakt braku potwierdzenia przyjęcia ustaleń faktycznych sądu pierwszej instancji nie powoduje wadliwości wydanego orzeczenia. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że gdy sąd drugiej instancji nie uzupełnia postępowania dowodowego ani, po rozważeniu zarzutów apelacyjnych, nie znajduje podstaw do zakwestionowania oceny dowodów I CSK 6717/22 5 i ustaleń faktycznych orzeczenia pierwszoinstancyjnego, może te ustalenia przyjąć za podstawę faktyczną swojego rozstrzygnięcia. Wystarczające jest wówczas, by stanowisko to znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu orzeczenia sądu odwoławczego. Jednakże w braku wyrażenia takiego stanowiska wprost w uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji przyjmuje się, że nie doszło do naruszenia art. 328 § 2 k.p.c., gdy na podstawie treści uzasadnienia da się stwierdzić, że ustalenia te zostały zaakceptowane (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 15 stycznia 2010 r., I CSK 197/09; z 29 kwietnia 2016 r., I CSK 306/15; z 3 kwietnia 2019 r., II CSK 274/18, czy postanowienia Sądu Najwyższego: II PK 144/18 z 4 czerwca 2019 r. II PK 144/18; z 14 stycznia 2014 r., III SK 27/13,; z 6 czerwca 2018 r., III CSK 51/18; z 5 marca 2019 r., III CSK 204/18). Z tych względów w przedmiocie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania orzeczono jak w treści postanowienia (art. 3989 § 2 k.p.c.). Wniosek o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu podlegał oddaleniu. Zgodnie z § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu, wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części. Wniosek w skardze kasacyjnej nie zawierał takiego oświadczenia. Oświadczenie, iż opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części, powinno być wyraźnie sformułowanie we wniosku radcy prawnego o przyznanie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy udzielonej stronie postępowania z urzędu (por. postanowienie SN z 23 lutego 2012 r., V CZ 133/11). Brak takiego oświadczenia wywołuje skutki materialnoprawne, polegające na utracie prawa do wynagrodzenia (postanowienie SN z 9 września 2011 r., III SPP 27/11). Z tych powodów orzeczono jak w sentencji. (R.N.) [ms] I CSK 6717/22 6