I CSK 778/25

I CSK 778/25 POSTANOWIENIE 16 lipca 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Monika Koba na posiedzeniu niejawnym 16 lipca 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa E.P. i M.W. przeciwko B.D. o zachowek, na skutek skargi kasacyjnej B.D. od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 1 lipca 2024 r., II Ca 1722/23, 1. odrzuca skargę; 2. zasądza od pozwanej na rzecz każdej z powódek kwoty po 1800 zł (jeden tysiąc osiemset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia pozwanej odpisu niniejszego postanowienia do dnia zapłaty. UZASADNIENIE Wyrokiem z 1 lipca 2024 r. Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił apelację pozwanej B.D. od wyroku Sądu Rejonowego dla Krakowa - Krowodrzy w Krakowie z 20 kwietnia 2023 r., zasądzającego od pozwanej tytułem zachowku na rzecz powódki E.P. kwotę 30 000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 7 marca 2018 r. do dnia zapłaty (pkt. I); oraz na rzecz powódki M.W. I CSK 778/25 2 kwotę 30 000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 7 marca 2018 r. do dnia zapłaty (pkt. II) i orzekającego o kosztach procesu (pkt III, IV, V). Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez pozwaną B.D. Skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołała się na przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Zdaniem skarżącej w sprawie występuje istotne zagadnienia prawne, jak również istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych, poprzez zajęcie stanowiska przez Sad Najwyższy czy przesłanka uporczywości niedopełniania względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych z art. 1008 pkt 3 k.c. winna być, po dodaniu przepisu pkt 5) w § 1 art. 928 k.c., w którym wskazano przesłanki uznania za niegodnego dziedziczenia postępowanie spadkobiercy, który: „uporczywie uchylał się od wykonywania obowiązku pieczy nad spadkodawcą, w szczególności wynikającego z władzy rodzicielskiej, opieki, sprawowania funkcji rodzica zastępczego, małżeńskiego obowiązku wzajemnej pomocy albo obowiązku wzajemnego szacunku i wspierania się rodzica i dziecka”, wykładana i rozumiana również zgodnie z treścią tego przepisu? Powódki w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosły o jej odrzucenie względnie odmowę jej przyjęcia do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna. Skarga kasacyjna jako szczególny środek zaskarżenia wnoszony poza tokiem instancji od prawomocnych orzeczeń, musi spełniać wyznaczone ustawowo wymagania, które określają jej dopuszczalność. Takie wymaganie statuuje, między innymi, art. 3982 § 1 k.p.c., zgodnie z którym skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż pięćdziesiąt tysięcy złotych. Według utrwalonego orzecznictwa, w sytuacji występowania po jednej ze stron współuczestnictwa formalnego (art. 72 § 1 pkt 2 k.p.c.) o dopuszczalności skargi kasacyjnej skierowanej przeciwko rozstrzygnięciu uwzględniającemu I CSK 778/25 3 powództwo w odniesieniu do wszystkich występujących po danej stronie podmiotów, decyduje oddzielnie wartość przedmiotu zaskarżenia każdego z wytoczonych przeciwko pozwanemu powództw. Dopuszczalność skargi kasacyjnej w przypadku współuczestnictwa formalnego należy bowiem oceniać według wartości przedmiotu zaskarżenia w stosunku do każdego z powodów z osobna (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 lutego 2010 r., V CZ 105/09, IC 2011, nr 5, s. 41, z 12 stycznia 2004 r., I PZ 109/03, OSNP 2004, nr 23, poz. 405, z 27 kwietnia 2000 r., I PZ 18/10, PPiPS 2001, nr 6, s. 67 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 28 lutego 1997 r., I CKN 31/97). Zgodnie z art. 72 § 1 pkt 2 k.p.c. do współuczestnictwa formalnego dochodzi, gdy w charakterze powodów lub pozwanych występuje kilka osób, a przedmiot sporu stanowią roszczenia lub zobowiązania jednego rodzaju, oparte na jednakowej podstawie faktycznej i prawnej, jeżeli ponadto właściwość sądu jest uzasadniona dla każdego z roszczeń lub zobowiązań z osobna, jak też dla wszystkich wspólnie. Współuczestnictwo osób dochodzących roszczeń o zachowek jest współuczestnictwem formalnym, nie zachodzi pomiędzy nimi więź o charakterze materialnoprawnym, łączy je natomiast jednorodzajowość samodzielnych roszczeń oraz jednakowa podstawa faktyczna i prawna (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2012 r., II CZ 143/11, z 23 maja 2012 r., II CSK 705/11, i z 28 sierpnia 2013 r., V CSK 524/12). W konsekwencji oceniając dopuszczalność skargi kasacyjnej, ze względu na wymaganą wartość przedmiotu zaskarżenia ( art. 3982 § 1 k.p.c.) należało uwzględnić wartość roszczenia dochodzonego przez każdą z powódek oddzielnie. Wskazana przez skarżącą w skardze kasacyjnej wartość przedmiotu zaskarżenia nie jest wiążąca dla sądu drugiej instancji ani dla Sądu Najwyższego i podlega weryfikacji na podstawie akt sprawy (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 20 lutego 2015 r., V CSK 239/14, niepubl.; z 13 marca 2015 r., III CZ 13/15, niepubl.; z 18 marca 2015 r., III CSK 419/14, niepubl.; z 19 czerwca 2015 r., IV CZ 16/15, niepubl.; z 6 listopada 2015 r., II CZ 76/15, niepubl.; i z 13 stycznia 2017 r., III CZ 61/16, niepubl.). I CSK 778/25 4 W rozpoznawanej sprawie, każda z powódek domagała się zasądzenia od pozwanej na swoją rzecz kwoty po 30 000 zł tytułem zachowku. Między powódkami E.P. i M.W. zachodziło zatem współuczestnictwo formalne, natomiast wartość przedmiotu zaskarżenia określona osobno dla roszczenia każdej z powódek ( 30 000 zł) była niższa od ustawowego progu 50 000 złotych (art. 3982 § 1 k.p.c.). Błędnie zatem pozwana określiła wartość przedmiotu zaskarżenia, którą jest łączna wartość świadczeń zasądzonych prawomocnie w odniesieniu do obu z powódek na łączną kwotę 60 000 zł. W konsekwencji prawidłowa wartość przedmiotu zaskarżenia - określana osobno w odniesieniu do każdej z powódek - wynosiła 30 000 zł, kwota ta sytuuje się natomiast poniżej progu dopuszczalności skargi kasacyjnej, zgodnie z kryterium przyjętym w art. 3982 § 1 k.p.c. Skarga kasacyjna jest więc niedopuszczalna, co skutkowało jej odrzuceniem (art. 3986 § 3 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego na rzecz każdej z powódek Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 § 3, art. 98 § 11 k.p.c., art. 99 w zw. z art. 391 § 1 i w zw. z art. 39821 k.p.c., a także § 2 pkt 5 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023, poz. 1964, ze zm.). (M.M.) [a.ł]