I CSK 836/24

I CSK 836/24 POSTANOWIENIE 23 października 2024 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Władysław Pawlak na posiedzeniu niejawnym 23 października 2024 r. w Warszawie w sprawie z powództwa C. spółki akcyjnej w W. przeciwko W. F. i P. S. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej C. spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 25 września 2023 r., I AGa 200/20, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od strony powodowej na rzecz każdego z pozwanych kwoty po 5400 (pięć tysięcy czterysta) zł, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia stronie powodowej niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. (E.C.) r.g. I CSK 836/24 2 W związku ze skargą kasacyjną strony powodowej C. S.A. w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 25 września 2023 r., sygn. akt I AGa 200/20 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00, OSNC 2001, Nr 4, poz. 53). Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147). Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca oparła na przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Przesłanka ta nie została jednak spełniona. Wątpliwości interpretacyjne i konieczność wykładni skarżąca łączy z: 1) art. 293 § 1 k.s.h., gdyż zaskarżony wyrok odbiega od utrwalonej linii orzecznictwa I CSK 836/24 3 Sądu Najwyższego, który jednolicie przyjmuje, że obowiązek odszkodowawczy członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością obejmuje szkody wyrządzone spółce nie tylko na skutek winy umyślnej, lecz również na skutek niedbalstwa będącego skutkiem niedochowania przez członków zarządu podwyższonej staranności w rozumieniu art. 355 § 2 k.c.; 2) art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytucji RP, ponieważ zaskarżony wyrok odbiega od utrwalonej linii orzecznictwa Sądu Najwyższego, który jednolicie przyjmuje, że w przypadku nierozpoznania przez Sąd pierwszej instancji roszczeń zgłoszonych przez powoda oraz niedokonania przez ten Sąd miarodajnych ustaleń faktycznych, w sprawie zachodzi przypadek nierozpoznania istoty sprawy i pomimo obowiązywania zasady apelacji pełnej wymaga on od Sądu Apelacyjnego wydania wyroku kasatoryjnego celem zapewnienia stronie prawa do merytorycznego dwuinstancyjnego postępowania. Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, nie publ., z dnia 26 czerwca 2015 r., III CSK 77/15, nie publ., z dnia 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, nie publ.). Sposób sformułowana przez stronę powodową wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zaprzecza wskazanej przesłance opartej na art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., gdyż skarżąca odwołuje się do jednolitego już orzecznictwa Sądu Najwyższego. W sytuacji gdy Sąd odwoławczy nie stosuje się do utrwalonej linii orzeczniczej, skarżący może oprzeć wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance oczywistej jej zasadności. Przewidziana w art. 3989 § 1 pkt. 4 k.p.c. oczywista zasadność skargi kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz I CSK 836/24 4 szczegółowych rozważań, wynika, że przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają uwzględnienie Chodzi o kwalifikowaną postać naruszenia prawa materialnego i procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49, z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 75, z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, nie publ., z dnia 29 kwietnia 2015 r., II CSK 589/14, nie publ.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2015 r., IV CSK 189/15 nie publ. i przywołane tam orzecznictwo). Lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie pozwala na zakwalifikowanie go jako oczywiście nieprawidłowego w rozumieniu wyżej opisanej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Sąd odwoławczy uzupełnił postępowanie dowodowe, w wyniku którego częściowo uzupełnił i zmodyfikował podstawę faktyczną rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji oraz przedstawił własne stanowisko odnośnie do materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia. Nie sposób też podzielić poglądu strony powodowej o naruszeniu przez Sąd drugiej instancji normatywnego zakresu kognicji sądu odwoławczego. W obowiązującym modelu apelacji pełnej rola sądu drugiej instancji nie ogranicza się jedynie do samego aktu kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia ale obejmuje także powinność merytorycznego rozpoznania sprawy. Celem postępowania apelacyjnego jest bowiem ponowne i wszechstronne merytoryczne rozpoznanie sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2017 r., IV CZ 10/17, nie publ.). Merytoryczne rozpoznanie sprawy przez sąd drugiej instancji odbywa się przy zastosowaniu właściwych przepisów postępowania, tj. przepisów regulujących postępowanie apelacyjne, a gdy brak takich przepisów, przy zastosowaniu unormowań dotyczących postępowania przed sądem pierwszej instancji (art. 391 § 1 k.p.c.). Zgodnie z art. 382 k.p.c. sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym. Z tak ukształtowanego zakresu I CSK 836/24 5 kompetencji sądu drugiej instancji oraz treści art. 386 § 2 i 4 k.p.c. wynika, że postępowanie to - co do zasady - powinno zakończyć się wydaniem orzeczenia kończącego postępowanie. Pojęcie nierozpoznania istoty sprawy interpretowane jest jako wadliwość rozstrzygnięcia, polegająca na wydaniu przez sąd pierwszej instancji orzeczenia, które nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, bądź na zaniechaniu zbadania przez ten Sąd materialnej podstawy żądania albo oceny merytorycznych zarzutów strony przy bezpodstawnym przyjęciu, że istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999 nr 1, poz. 22; wyroki Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, OSP 2003 nr 3, poz. 36 oraz z dnia 12 listopada 2007 r., I PK 140/07, OSNP 2009, nr 1-2, poz. 2). Nierozpoznanie istoty sprawy ma miejsce także w razie dokonania przez sąd pierwszej instancji oceny prawnej żądania bez ustalenia podstawy faktycznej, co wymagałoby czynienia kluczowych ustaleń po raz pierwszy w instancji odwoławczej; respektowanie uprawnień stron wynikających z zasady dwuinstancyjności postępowania sądowego uzasadnia w takich wypadkach uchylenie orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2012 r., I CZ 168/12, OSNC 2013, nr 5, poz. 68, z dnia 23 września 2016 r., II CZ 73/16, nie publ., z dnia 8 marca 2017 r., IV CZ 126/16 nie publ. i z dnia 8 marca 2017 r., IV CZ 130/16, nie publ.). Nieuprawniona jest jednak teza, iż o nierozpoznaniu istoty sprawy, świadczy potrzeba poczynienia nowych ustaleń, co do okoliczności faktycznych sprawy, choćby decydujących z punktu widzenia kierunku jej rozstrzygnięcia. (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2016 r., II CZ 113/16, nie publ., z dnia 20 stycznia 2015 r., V CZ 91/14 nie publ. oraz z dnia 5 marca 2015 r., V CZ 126/14, nie publ.). Wbrew stanowisku skarżącej Sąd Apelacyjny nie przypisał pozwanym winy nieumyślnej. Wyjaśnił, że podstawą świadczenia w postaci nagrody na ich rzecz jako członków zarządu powodowej spółki kapitałowej była arbitralna decyzja walnego zgromadzenia wspólników, a nie istnienie zysk, czy też inne przesłanki. I CSK 836/24 6 Decyzję o przyznaniu spornych nagród podejmował organ właścicielski, aczkolwiek w latach 2013-2015 rentowność majątku spółki była niska. W tej sytuacji Sąd drugiej instancji uznał, że decyzja zgromadzenia wspólników o przyznaniu pozwanym nagród nie zapadła pod wpływem błędu co do sfery motywacyjnej, względnie aby wspólnicy zostali zmanipulowani przez pozwanych. Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. i art. 398²¹ k.p.c., w zakresie zaś odsetek, opierając się na art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 19 ust. 1 i art. 31 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 614) oraz przy uwzględnieniu § 2a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 sierpnia 2014 r. w sprawie określenia brzmienia klauzuli wykonalności (jedn. tekst: Dz. U. z 2021 r., poz. 2324). Zasądzone koszty obejmują wynagrodzenie za zastępstwo procesowe ustalone według stawki minimalnej (§ 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie– jedn. tekst: Dz. U. z 2023 r., poz. 1964). [SOP]