I CSK 89/26

I CSK 89/26 POSTANOWIENIE 14 października 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: Prezes SN Joanna Misztal-Konecka na posiedzeniu niejawnym 14 października 2026 r. w Warszawie w sprawie z wniosku J.F. z udziałem M.K. o zniesienie współwłasności, na skutek skargi kasacyjnej M.K. od postanowienia Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 23 maja 2025 r., II Ca 725/23, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. nakazuje zwrot z kasy Sądu Okręgowego we Wrocławiu na rzecz M.K. 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem części opłaty kasacyjnej. (K.W.) I CSK 89/26 2 UZASADNIENIE 1. Postanowieniem z 23 maja 2025 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu, w sprawie z wniosku J.F. z udziałem M.K. o zniesienie współwłasności, zmienił na skutek apelacji wnioskodawcy postanowienie Sądu Rejonowego we Wrocławiu z 16 stycznia 2023 r. w ten sposób, że wartość objętej nim nieruchomości określił na 581 800 zł, dokonał zniesienia współwłasności nieruchomości przez fizyczny podział na trzy nieruchomości, z których nieruchomość oznaczoną w projekcie podziału numerem działki […] o powierzchni […] ha oraz numerem działki […]1 o powierzchni […]1 ha, o łącznej wartości obu tych działek 372 100 zł przyznał na własność uczestniczce postępowania, natomiast nieruchomość oznaczoną w projekcie podziału numerem działki […]2 o powierzchni […]2 ha i wartości 343 400 zł przyznał na własność wnioskodawcy, zasądził od uczestniczki postępowania na rzecz wnioskodawcy kwotę 14 350 zł tytułem spłaty jego udziału we współwłasności w terminie do 23 września 2025 r. z ustawowymi odsetkami na wypadek opóźnienia w zapłacie, zobowiązał wnioskodawcę do wykonania w nieruchomości stanowiącej działkę nr […]2 bliżej określonych w treści postanowienia prac adaptacyjnych w terminie do 23 września 2026 r., obciążył kosztami wykonania prac adaptacyjnych wnioskodawcę w 2/3 części, a uczestniczkę postępowania w 1/3 części, zobowiązał uczestniczkę postępowania, by nie czyniła utrudnień wnioskodawcy przy wykonywaniu prac adaptacyjnych, w przypadku niewykonania prac adaptacyjnych w terminie do 23 września 2026 r., upoważnił uczestniczkę do ich wykonania, w tym do uzyskania wszelkich niezbędnych w tym zakresie projektów, decyzji administracyjnych i zezwoleń (pkt I); oddalił apelację uczestniczki (pkt II) oraz orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt III) i nieuiszczonych kosztach sądowych (pkt IV). 2. Od postanowienia Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wywiodła uczestniczka, wskazując na naruszenie art. 93 ust. 3 oraz art. 93 ust. 3b ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (dalej „u.g.n.”). 3. Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się na występowanie w sprawie przesłanek określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. I CSK 89/26 3 Wskazała, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne i potrzeba wyjaśnienia kwestii stanowiącej istotę zniesienia współwłasności w sytuacji nieistnienia na granicy wydzielanych działek gruntu ściany oddzielenia przeciwpożarowego, usytuowanej na całej wysokości budynku od fundamentu do przykrycia dachu oraz ewentualnej dopuszczalności oddania skuteczności orzeczenia sądowego w ręce uczestników toczącego się postępowania, zwłaszcza w sytuacji gdy ich ewentualna bierność w zakresie udzielonego im upoważnienia spowoduje realne zagrożenie w postaci utrzymania się w obrocie prawnym orzeczenia naruszającego wprost przepisy obowiązującego prawa. Zdaniem skarżącej skarga kasacyjna jest również „oczywiście i na pierwszy rzut oka uzasadniona. Sąd Okręgowy, powołując się na odosobniony i niejednoznacznie uzasadniony pogląd zawarty w uchwale Sądu Najwyższego rozstrzygnął toczące się od 19 lat postępowanie o zniesienie współwłasności, czyniąc to z naruszeniem art. 93 ust. 3b u.g.n.; co istotne jeszcze bardziej, zarzut oczywistej zasadności skargi jest uzasadniony naruszeniem art. 93 ust. 3 u.g.n. (w zakresie służebności), gdyż w tym zakresie Sąd drugiej instancji poza dostrzeżeniem nieistnienia takiego ograniczonego prawa rzeczowego, dokonuje zniesienia współwłasności ignorując ustawowy zakaz wprost, nieprzedstawiając jakiejkolwiek argumentacji uprawniającej go do wydania takiego rozstrzygnięcia”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 4. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także usunięcie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej I CSK 89/26 4 jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek (art. 3984 § 2 k.p.c.), gdyż tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których mowa w art. 3989 § 1 k.p.c. Dla spełnienia wymagania z art. 3984 § 2 k.p.c. konieczne jest zawarcie w skardze kasacyjnej odrębnego wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania, zawierającego profesjonalny wywód prawny nawiązujący do wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. przesłanek przedsądu ze wskazaniem, które z nich występują w sprawie i z uzasadnieniem stanowiska skarżącego (postanowienie SN z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06). Ze względu na odmienny cel instytucji przedsądu i jej odrębne oraz kwalifikowane przesłanki, wskazanie i uzasadnienie okoliczności decydujących o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie może polegać na odwołaniu się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. W prawidłowo sporządzonej skardze kasacyjnej oba powyższe elementy muszą pojawić się oddzielnie i autonomicznie. Sąd Najwyższy nie jest bowiem trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę kasacyjną, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia, wnoszonym i rozpoznawanym nie tylko w interesie skarżącego, ale przede wszystkim w interesie publicznym. 5. Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno, przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być przedstawione w sposób I CSK 89/26 5 ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienia SN: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02, i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08). Skarżąca nie spełniła powyższych wymagań. Zagadnienie podziału budynku według płaszczyzn pionowych było przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego, który wyrażał pogląd o dopuszczalności takiego podziału, o ile w jego wyniku powstają odrębne budynki. Podział budynku według płaszczyzn pionowych może być wraz z gruntem dokonany wówczas, gdy linia podziału budynku jest zgodna z linią podziału gruntu i przebiega według płaszczyzny, która stanowi ścianę wyraźnie dzielącą budynek na dwie odrębne, regularne i samodzielne części, stanowiące odrębne budynki, przy czym może być to ściana już w całości istniejąca lub wykonana w tym celu (uchwała SN z 23 stycznia 2007 r., III CZP 136/06; postanowienia SN: z 12 października 2000 r., IV CKN 1525/00; z 12 listopada 1976 r., III CRN 243/76; z 20 stycznia 2000 r., I CKN 355/98, i z 10 grudnia 2024 r., II CSKP 1859/22 wraz z powołanym tam orzecznictwem). Dopuszczalność przeprowadzenia podziału pionowego budynku nie zależy od istnienia w budynku ściany odpowiadającej określonym wymaganiom prawa budowlanego (np. ściany przeciwpożarowej), lecz od możliwości wyodrębnienia ścianą pionową dwóch budynków z odpowiadającym takiemu rozdzieleniu podziałem gruntu. Podział budynku wzdłuż ściany pionowej tworzącej dwie samodzielne jego części i wyznaczającej linię podziału gruntu jest możliwy także pomimo sprzeciwu tego ze współwłaścicieli, który korzysta z części budynku, a także nawet wtedy, gdy cały budynek wymaga remontu (postanowienie SN z 12 maja 2016 r., I CSK 426/15). W toku postępowania działowego sąd powinien nakłaniać współwłaścicieli do zgodnego przeprowadzenia podziału, wskazując im sposoby mogące do tego doprowadzić. Jeżeli jednak wspólnego, zgodnego z prawem, zasadami współżycia społecznego i nienaruszającego w sposób rażący interesów zainteresowanych, uzgodnionego stanowiska nie uda się osiągnąć, to gdy jest dopuszczalny podział w naturze, sąd winien go dokonać (postanowienie SN z 8 października 2009 r., II CK 2/09). I CSK 89/26 6 Zagadnienie prawne przedstawione przez skarżącą nie ma więc waloru nowości i zostało już wyjaśnione w orzecznictwie Sądu Najwyższego, zaś argumentacja zawarta w skardze kasacyjnej zmierza jedynie do poważenia stanowiska Sądu drugiej instancji. 6. Odnosząc się do powołanej przez skarżącą oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, wskazać trzeba, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, iż uzasadnienie oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, jako przesłanki przyjęcia jej do rozpoznania, wymaga powołania się na kwalifikowaną postać naruszenia zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa materialnego lub procesowego oraz przeprowadzenia wywodu zmierzającego do jego wykazania. Oczywistość naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje przy tym samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której spowodowało ono wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (zob. orzecznictwo przytoczone w motywach postanowienia SN z 6 listopada 2012 r., III SK 16/12). Skarżąca nie przedstawiła przekonujących argumentów świadczących o występowaniu w sprawie tak rozumianej oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. Skoro przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie (art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c.) oraz wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania wraz z uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.), stanowią dwa odmienne, z uwagi na funkcje, jakie pełnią, niezależne od siebie wymagania skargi kasacyjnej, skarżąca, formułując wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie, powinna przedstawić wyodrębniony, samodzielny wywód prawny odnoszący się do wskazanych przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Skarżąca ograniczyła się do powołania na naruszenie art. 93 ust. 3 oraz art. 93 ust. 3b u.g.n., nie przestawiała jednak – w ramach wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uzasadnieniem – wywodu wskazującego w jaki sposób I CSK 89/26 7 doszło to takiego naruszania, nie podała z jakich powodów miało ono charakter oczywisty, widoczny bez potrzeby dokonania głębszej analizy oraz nie wykazała, dlaczego naruszenie powyższe spowodowało wydanie oczywiście błędnego orzeczenia. Nie jest natomiast rolą Sądu Najwyższego samodzielne poszukiwanie okoliczności uzasadniających występowanie w sprawie przesłanek, o których mowa w art. 3989 § 1 k.p.c., w tym analiza podstaw skargi kasacyjnej oraz ich uzasadnienia. 7. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.). 8. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 1 a contrario k.p.c.). 9. Rozstrzygnięcie o zwrocie części opłaty uiszczonej od skargi kasacyjnej w związku z nieprzyjęciem jej do rozpoznania uzasadnia art. 79 ust. 1 pkt 2 lit. b i ust. 3 w zw. z art. 80a u.k.s.c. (K.W.) [a.ł]