I CSK 929/24

I CSK 929/24 POSTANOWIENIE 18 grudnia 2024 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Krzysztof Wesołowski na posiedzeniu niejawnym 18 grudnia 2024 r. w Warszawie w sprawie z wniosku Ł.S. i M.S. z udziałem P. spółki akcyjnej w K. o ustanowienie służebności przesyłu, na skutek skargi kasacyjnej Ł.S. i M.S. od postanowienia Sądu Okręgowego w Lublinie z 13 lipca 2023 r., II Ca 361/22, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od wnioskodawców solidarnie na rzecz uczestnika postępowania tytułem kosztów postępowania kasacyjnego 240 (dwieście czterdzieści) złotych z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od doręczenia postanowienia wnioskodawcom do dnia zapłaty. UZASADNIENIE W związku ze skargą kasacyjną wnioskodawców M. i Ł.S. od postanowienia Sądu Okręgowego w Lublinie z 13 lipca 2023 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub I CSK 929/24 2 wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparli na przesłankach uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 2 i 4 k.p.c. Przesłanki te nie zostały spełnione. O potrzebie wykładni przepisów prawnych jako przesłance przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania można mówić wtedy, gdy z mającego zastosowanie lub mogącego mieć zastosowanie w sprawie przepisu dekodowane są różne normy prawne, a brak jest wypowiedzi w doktrynie i orzecznictwie, które by te różnice usuwały i wyjaśniały przyczyny ich występowania. Wątpliwości w stosowaniu przytoczonych przez stronę skarżącą przepisów prowadzić muszą do wykazania, że w sprawie o takim samym stanie faktycznym i podczas stosowania tych samych przepisów, dochodzi do wydawania skrajnie różnych rozstrzygnięć, prowadzących do funkcjonowania w obrocie sprzecznych orzeczeń, wywołujących rażąco wadliwe konsekwencje prawne (zob. Postanowienie Sądu Najwyższego z 29 października 2024 r., I CSK 3297/23). Natomiast uzasadnienie oczywistej zasadności skargi kasacyjnej jako przesłanki jej przyjęcia do rozpoznania wymaga powołania się na kwalifikowaną postać naruszenia zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa materialnego lub procesowego i przeprowadzania wywodu zmierzającego do jego wykazania. I CSK 929/24 3 Oczywistość naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje przy tym samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Skoro podstawami skargi kasacyjnej nie mogą być objęte zarzuty błędnych ustaleń faktycznych i oceny dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.), tylko nie można z odwołaniem się do nich wywodzić o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej albo wykazywać tę zasadność z odwołaniem się do innego stanu faktycznego niż będący podstawą rozstrzygnięcia (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 3 marca 2023 r., I CSK 2765/22). Według skarżących skarga kasacyjna zasługiwała na przyjęcie ponieważ była oczywiście uzasadniona, ze względu na „fakt rażącego naruszenia przepisów prawa materialnego, które powinny być bezwzględnie stosowane przez wszystkie Sądy, w szczególności Sądy odwoławcze. W trakcie przeprowadzenia procesu orzeczniczego, doszło do wydania przez Sąd Okręgowy wyroku rażąco niesprawiedliwego dla wnioskodawców.” Jednocześnie według wnioskodawców skarga uzasadniona była „koniecznością wypowiedzenia się przez Sąd Najwyższy czy w sytuacji gdy Sąd Okręgowy rozstrzyga sprawę na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego wyłącznie w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji i wyciąga z przeprowadzonych dowodów takie same wnioski winien w uzasadnieniu wskazać nowo ustalony stan faktyczny czy może jedynie zaznaczyć i przyjmuje on argumentację Sądu Rejonowego i przyjmuje ją jako własną bez ponownego odniesienia się do materiału dowodowego, przy czym w powyższym zakresie, w ocenie pełnomocnika, sąd drugiej instancji w sposób rażący naruszył powołane przepisy art. 3271 §1 k.p.c. co czyni skargę kasacyjną oczywiście uzasadnioną?” Ponadto według skarżących zachodziła „konieczność wypowiedzenia się przez Sąd Najwyższy czy czas posiadania poprzedników prawnych uczestnika I CSK 929/24 4 (przedsiębiorstwo państwowe) przed 1 lutego1989 r. może być zaliczony do biegu terminu zasiedzenia?” Skarżący uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie spełnili wymogów stawianych przez art. 3989 § 1 pkt 2 ani 4 k.p.c. W pierwszej kolejności należy wskazać, że łączenie przesłanki oczywistej zasadności skargi z występowaniem w sprawie istotnego zagadnienia prawnego lub potrzebą wykładni przepisów jest wykluczone. Sąd Najwyższy wielokrotnie zwracał już uwagę, że jednoczesne uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania występującymi w sprawie wątpliwościami prawnymi (zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów) generalnie wyklucza przyjęcie, że skarga jest oczywiście uzasadniona. Nie jest możliwa sytuacja, w której wyrok jest oczywiście wadliwy, a jednocześnie w sprawie występuje tak poważna wątpliwość prawna, że wymaga interwencji i rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy (postanowienie Sądu Najwyższego z 26 listopada 2013 r., I UK 291/13). Co jest sporne nie może być przecież oczywiste (postanowienie Sądu Najwyższego z 9 kwietnia 2014 r., V CSK 383/13). Ponadto, formułując wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jego uzasadnienie skarżący nie podali jakie przepisy wymagają wykładni lub wywołują rozbieżności w orzecznictwie sądów i nie podstawili, na czym polegają wymagające wypowiedzi Sądu Najwyższego problemy prawne. Sformułowane przez nich wątpliwości nie są również poważnymi problemami interpretacyjnymi i w istocie stanowią polemikę ze stanowiskiem Sądu drugiej instancji. Nie można więc przyjąć, że skarżący skutecznie wykazali przesłankę z w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Zauważyć przy tym należy, że od 7 listopada 2019 r. (zob. ustawę z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw) treść uzasadnienia postanowienia sądu drugiej instancji rozstrzygającego apelację jest w wyczerpujący sposób uregulowana w art. 387 § 21 k.p.c. Sąd drugiej instancji może zatem na płaszczyźnie konstrukcji uzasadnienia orzeczenia dopuścić się jedynie naruszenia art. 387 § 21 k.p.c. (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z 13 września 2022 r., II CSKP 709/22). Artykuł 387 § 21 k.p.c. jest przepisem szczególnym względem art. 3271 k.p.c. Sąd drugiej instancji nie I CSK 929/24 5 może wobec tego naruszyć art. 3271 k.p.c., gdyż przepisu tego w ogóle nie stosuje - tym samym rzekome naruszenie wspomnianej regulacji nie może przekładać się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 27 czerwca 2024 r., I CSK 1367/24). Poza tym w orzecznictwie Sądu Najwyższego, w zasadzie jednolicie (odmienne stanowisko zajął SN w postanowieniach z 12 stycznia 2012 r., IV CSK 183/11, oraz z 10 maja 2013 r., I CSK 495/12) przyjmuje się, że osoba prawna, która przed dniem 1 lutego 1989 r., mając status państwowej osoby prawnej, nie mogła nabyć (także w drodze zasiedzenia) własności nieruchomości ani ograniczonych praw rzeczowych, może do okresu samoistnego posiadania wykonywanego po dniu 1 lutego 1989 r. (zob. odnośnie do czasu i trybu przekształcenia uprawnień do części mienia ogólnonarodowego, pozostającego w zarządzie państwowych osób prawnych postanowienie Sądu Najwyższego z 6 września 2013 r., V CSK 440/12) doliczyć okres posiadania Skarbu Państwa sprzed tej daty. Stanowisko to wyrażone zostało w szczególności właśnie w odniesieniu do przedsiębiorstw energetycznych i innych przedsiębiorstw przesyłowych (zob. między innymi postanowienia Sądu Najwyższego z: 25 stycznia 2006 r. I CSK 11/05; 10 kwietnia 2008 r. IV CSK 21/08; 17 grudnia 2008 r. I CSK 171/08, OSNC 2010/1/15; 10 grudnia 2010 r., III CZP 108/10; 13 października 2011 r., V CSK 502/10; 27 listopada 2013, V CSK 525/12; 10 lipca 2008 r., III CSLK 73/08; 5 czerwca 2009 r., I CSK 495/08; z 17 grudnia 2010 r., III CZP 108/10, oraz wyroki z dnia 8 czerwca 2005 r. V CSK 680/04 ; z 31 maja 2006 r. IV CSK 149/05; z 10 lipca 2013 r., V CSK 320/12, a także uchwałę z 22 października 2009 r., III CZP 70/09, OSNC 2009/10/9). Jedynie gdy okres zasiedzenia upłynął przed 1 lutego 1989 r. to należy uznać, że służebność została zasiedziana przez Skarb Państwa. Jeżeli okres zasiedzenia upłynął po 1 lutego 1989 r. (jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, według wiążących Sąd Najwyższy ustaleń faktycznych – 3 listopada 2000 r. zasiedzenie służebności następuje na rzecz podmiotu przesyłowego, będącego następcą prawnym państwowej osoby prawnej w której zarządzie pozostawały urządzenia przesyłowe stanowiące przed 1 lutym 1989 r. mienie Skarbu Państwa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2013 r. IV CSK 672/12 oraz 12 lutego 2015 r., IV CSK 293/14). I CSK 929/24 6 Biorąc to pod uwagę Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 3 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1, 39821 i art. 13 § 2 k.p.c. (M.M.) r.g.