I CSK 960/26

I CSK 960/26 POSTANOWIENIE 26 maja 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Aleksander Stępkowski na posiedzeniu niejawnym 26 maja 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa D.R. i M.R. przeciwko Bank w W. o ustalenie i zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej Bank w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 26 marca 2024 r., I ACa 1888/23, 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2) zasądza od Bank w W. na rzecz D.R. i M.R. łącznie kwotę 5 400 zł (pięciu tysięcy czterystu złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia Bank w W. do dnia zapłaty. UZASADNIENIE Wyrokiem z 26 marca 2024 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, w sprawie z powództwa D.R. i M.R. przeciwko Bank w W., o ustalenie i zapłatę, na skutek apelacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Legnicy z 3 kwietnia 2023r., zmienił zaskarżony wyrok w punkcie II w ten sposób, że oddalił powództwo I CSK 960/26 2 ponad zasądzoną nim kwotę 34 222,36 zł (pkt I), oddalił apelację w pozostałym zakresie (pkt II) oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania (pkt III). Wyrok został zaskarżony przez stronę pozwaną. Jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania strona pozwana wskazała, że w sprawie występuje istotne zagadnienia prawne oraz istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów. Strona powodowa złożyła odpowiedź na skargę kasacyjną, w której wniosła o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej i zasadzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Konieczna selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu odbywa się w drodze badania zasadności wniosku skarżącego o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Przesłanki pozytywnej weryfikacji tego wniosku określa art. 3989 § 1 k.p.c. Są nimi: (1) występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego; (2) istnienie potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów; (3) nieważność postępowania lub (4) oczywista zasadność skargi. Dokonując tej weryfikacji, Sąd Najwyższy bada jednie to, czy w sprawie zaistniała przynajmniej jedna z przesłanek uzasadniających wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania, nie zaś podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. I CSK 960/26 3 W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie objęte podstawami kasacyjnymi, doniosłe z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy i nierozstrzygnięte dotąd w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może się przyczynić do rozwoju prawa. Powołanie się przez skarżącego na takie zagadnienie wymaga jego sformułowania oraz uzasadnienia twierdzenia, że występuje ono w danej sprawie (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 28 listopada 2003r., II CK 324/03, postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2005 r., V CSK 3/05, z 13 lipca 2007r., III CSK 180/07, postanowienie Sądu Najwyższego z 22 listopada 2007r., I CSK 326/07, postanowienie Sądu Najwyższego z 26 września 2005r., II PK 98/05, postanowienie Sądu Najwyższego z 10 maja 2019 r., I CSK 627/18). Zagadnienie przedstawione w skardze kasacyjnej nie spełnia powyższego kryterium. Strona skarżąca wskazała, że w sprawie występuje istotne zagadnienia prawne: czy art. 358 § 2 k.c. w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umowy (tj. w brzmieniu z dnia 14 lutego 2009 r.) może zostać zastosowany jako przepis dyspozytywny, w miejsce postanowień umowy i regulaminu, wyeliminowanych ze stosunku prawnego z powodu ich abuzywności. Tymczasem uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r. III CZP 25/22, mocą zasady prawnej rozstrzygnęła w punkcie pierwszym, że „[w] razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów”. Na marginesie dodać można, że art. 358 § 2 k.c. w brzmieniu obowiązującym od 24 stycznia 2009 r. dotyczy zobowiązań wyrażonych w walucie obcej. Tymczasem w przypadku kredytu indeksowanego do CHF (a ten rodzaj kredytu był przedmiotem umowy uznanej za nieważną w postępowaniu, którego dotyczy niniejsza skarga kasacyjna) waluta obca stanowi jedynie miernik wartości zobowiązania zaciągniętego w walucie polskiej i świadczeń spełnianych przez I CSK 960/26 4 pożyczkobiorców (kredytobiorców) w walucie obcej (zob. wyroki z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22 i 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22). Tym samym art. 358 k.c. nie ma zastosowania do umów, których przedmiotem jest kredyt indeksowany do waluty obcej. Jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania wskazano też potrzebę wykładni przepisów prawnych o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Powołanie się na konieczność wykładni przepisów wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga: 1) wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzić ma wątpliwości; 2) określenia zakresu koniecznej wykładni; 3) wykazania, że wątpliwości interpretacyjne mają poważny charakter i wymagają zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy. Jeżeli natomiast podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy różnej wykładni danego przepisu, konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 15 października 2002r., II CZ 102/02, postanowienie Sądu Najwyższego z 28 marca 2007r., II CSK 84/07, postanowienie Sądu Najwyższego z 11 stycznia 2008r., I UK 283/07, postanowienie Sądu Najwyższego z 8 lipca 2008r., I CSK 111/08). Skarga kasacyjna nie spełnia powyższego wymagania. Jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania strona pozwana wskazała, że w sprawie istnieje potrzeba wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 58 § 1 i 3 k.c. w zw. z art, 358 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 56 k.c., w zakresie możliwości stwierdzenia przez Sąd nieuczciwości tylko niektórych elementów warunku umownego w postaci klauzuli indeksacyjnej (klauzuli ryzyka walutowego/waloryzacyjnej), tj. przez eliminację zapisu umownego wyłącznie w zakresie zastosowania tabeli kursowej stosowanej przez bank (klauzuli przeliczeniowej) do wyliczenia wysokości zobowiązania kredytobiorcy oraz ustalenia wysokości poszczególnych rat kredytu i ich zaliczenia na poczet zobowiązania kredytowego oraz zastąpienia go innym sposobem określenia kursu waluty obcej wynikającym z przepisów prawa lub zwyczajów, np. jednoznacznym postanowieniem odnoszącym się do średniego kursu banku centralnego I CSK 960/26 5 (Narodowego Banku Polskiego), co nie rodziłoby potrzeby zastąpienia wyeliminowanej treści jakimkolwiek przepisem prawa. Zagadnienie to nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy niniejszej już tylko z tego powodu, że – jak wyżej wyjaśniono – art. 358 nie znajduje zastosowania do kredytów indeksowanych względem waluty obcej. Nade wszystko jednak, zagadnienie to zostało w wiążący sposób rozstrzygnięte mocą przytaczanego wyżej punktu pierwszego uchwały III CZP 25/22 i żadna dodatkowa wykładnia w tym zakresie nie jest potrzebna. Jako inne uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, strona pozwana wskazała, że w sprawie istnieje potrzeba wykładni art. 3851 § 1, 3 i 4 k.c. - w zakresie możliwości uznania za indywidualnie uzgodnione takiego postanowienia umownego, którego treść nie została ustalona w wyniku negocjacji między konsumentem i przedsiębiorcą, lecz konsument miał możliwość jego negocjacji lub wybrania spośród kilku alternatywnie przedstawionych propozycji postanowień, a nie podjął takiej próby, co w konsekwencji powinno oznaczać przyjęcie, że konsument zaakceptował jego treść w postaci zaproponowanej przez przedsiębiorcę. Należy jednak wskazać, że w aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego sposób rozumienia przesłanki indywidualnego uzgodnienia z art. 3851§1 k.c. nie budzi wątpliwości. Uzgodnienie zachodzi wyłącznie w sytuacji, w której konsument miał realną możliwość negocjowania brzmienia postanowienia oraz świadomie zdecydował o jego uwzględnieniu w umowie. W przypadku, gdy przedsiębiorca nie wykazuje, że taka sytuacja miała miejsce, a jedynie wskazuje na wybór przez konsumenta jednego spośród jednostronne przygotowanych wariantów postanowienia, przesłanka indywidualnego uzgodnienia pozostaje niespełniona. Uzgodnienie musi mieć charakter faktyczny, a ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na przedsiębiorcy, zgodnie z art. 3851 § 4 k.c. Sam wybór spośród opcji przedstawionych przez przedsiębiorcę, jak również świadomość treści postanowienia, nie przesądza o spełnieniu tej przesłanki (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, wyrok Sądu Najwyższego z 18 maja 2022 r., II CSKP 365/22, wyrok Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1027/22; oraz wyrok I CSK 960/26 6 Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W., R.W. przeciwko Bank BPH S.A., ECLI:EU:C:2021:341). Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy nie stwierdził zaistnienia w spawie istotnego zagadnienia prawnego ani potrzeby wykładni przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów i z tego względu należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i art. 99 k.p.c. w związku z art. 108 § 1, art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. oraz w zw. z § 2 pkt 7, § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935). Aleksander Stępkowski (Ł.W.) [SOP]