I CZ 140/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Pietrzykowski (sprawozdawca). Sędziowie: S. Gross, Z. Masłowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Zarządu Funduszu Zapomóg Pośmiertnych Sekcji Lekarskiej Związku Zawodowego Pracowników Służby Zdrowia w G. przeciwko Helenie M. o zapłatę w postępowaniu upominawczym, na skutek zażalenia wniesionego przez pozwaną na zarządzenie Państwowego Biura Notarialnego w Gdańsku z dnia 21 lipca 1969 r.,uchylił zaskarżone zarządzenie.Uzasadnienie faktyczneNa skutek pozwu w postępowaniu upominawczym Państwowe Biuro Notarialne w Gdańsku wydało w dniu 22.IV.1969 r. przeciwko pozwanej nakaz zapłaty. Pozwana nadesłała sprzeciw, jednakże Państwowe Biuro Notarialne z mocy art. 130 § 2 k.p.c. zarządziło w dniu 21.VII.1969 r. zwrot sprzeciwu, uznało bowiem, że pozwana pomimo wezwania nie uzupełniła sprzeciwu, mianowicie nie dołączyła jego odpisu. Pozwana zaskarżyła to zarządzenie zażaleniem, w którym twierdzi, że wezwanie do usunięcia braku formalnego nie zostało jej doręczone. Po rozpoznaniu zażalenia Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne:"Czy złożony na piśmie w trybie art. 502 § 2 k.p.c. sprzeciw od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym podlega rygorowi z art. 128 k.p.c."?Mając na uwadze, że udzielenie odpowiedzi na to pytanie nie usunie wątpliwości, jakie nasunęły się Sądowi Wojewódzkiemu przy rozpoznawaniu zażalenia (pozostanie bowiem nadal otwarta kwestia, czy - w razie udzielenia odpowiedzi twierdzącej na to pytanie - niezłożenie przez pozwanego, pomimo wezwania, odpisu sprzeciwu uzasadnia zwrot sprzeciwu w trybie art. 130 k.p.c.), Sąd Najwyższy na podstawie art. 391 k.p.c. postanowił przejąć sprawę do rozpoznania.Uzasadnienie prawnePo rozpoznaniu zażalenia pozwanej Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Celem postępowania upominawczego jest umożliwienie wierzycielowi szybkiego uzyskania przeciwko dłużnikowi tytułu egzekucyjnego w sprawie o zapłatę sumy pieniężnej do wysokości dwóch tysięcy złotych, jeżeli roszczenie to okaże się bezsporne. Istota tego postępowania polega na tym, że w razie braku przeszkód przewidzianych w art. 499 k.p.c. wydanie nakazu zapłaty następuje bez wysłuchania dłużnika, bez przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów, a nawet bez potrzeby uprawdopodobnienia zasadności roszczenia. Konsekwencją tak uproszczonego postępowania rozpoznawczego jest również uproszczony tryb sprzeciwu od nakazu zapłaty, pozwany bowiem może wnieść sprzeciw bez potrzeby jego uzasadnienia, może go również zgłosić do protokołu (art. 502 § 3 k.p.c.). Wniesienie sprzeciwu w takiej uproszczonej formie we właściwym terminie powoduje, że nakaz zapłaty traci moc, i to już w chwili wniesienia sprzeciwu, bez potrzeby dopełnienia jakichkolwiek dalszych formalności.Artykuł 128 k.p.c., wkładający na stronę obowiązek dołączenia do pisma procesowego odpisów dla doręczenia ich uczestniczącym w sprawie osobom, należy do rzędu przepisów określających warunki formalne, których niezachowanie może pociągać za sobą sankcję przewidzianą w art. 130 k.p.c., a mianowicie zwrot pisma procesowego w razie niedopełnienia warunków formalnych w terminie tygodniowym od daty wezwania. Artykuł 130 k.p.c. stosuje się jednak wtedy, gdy wskutek niezachowania warunków formalnych pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu.Sytuacja taka nie zachodzi w razie wniesienia przez pozwanego sprzeciwu od nakazu zapłaty bez dołączenia odpisu dla powoda. Skoro samo wniesienie sprzeciwu powoduje, że nakaz zapłaty traci moc, to z takiego unormowania wynika jedynie logiczny wniosek, iż brak odpisu dla strony powodowej nie może już doprowadzić do zwrotu sprzeciwu. Skutek prawny sprzeciwu nastąpił już bowiem w chwili jego wniesienia do państwowego biura notarialnego we właściwym terminie. Potwierdzeniem tego wniosku jest porównanie dyspozycji art. 495 k.p.c. z art. 505 k.p.c. Pierwszy z tych przepisów dotyczy zarzutów w postępowaniu nakazowym stanowiąc, że przekazanie sprawy sądowi następuje wtedy, gdy zarzuty zostały wniesione "zgodnie z przepisami kodeksu", a więc gdy zostały spełnione wszystkie wymagania formalne, m.in. wymagania stawiane pismu procesowemu. Natomiast art. 505 k.p.c. zastrzeżenia takiego nie zawiera, uzależnia bowiem przekazanie sprawy sądowi jedynie od tego, żeby sprzeciw był wniesiony w terminie.Powyższe rozumowanie uzasadnia pogląd, że sprzeciw od nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu upominawczym nie może być zwrócony pozwanemu wskutek niedołączenia przez niego odpisu sprzeciwu dla strony przeciwnej.W myśl jednak art. 505 (zdanie drugie) k.p.c. przewodniczący zarządza doręczenie powodowi sprzeciwu razem z wezwaniem na rozprawę, wobec czego odpis sprzeciwu jest potrzebny. Nasuwa się więc pytanie, na kim ciąży obowiązek sporządzenia takiego odpisu. Otóż gdy sprzeciw został wniesiony do protokołu, sporządzenie odpisu protokołu dla powoda obciąża ten organ, który przyjął sprzeciw do protokołu. Jeżeli natomiast pozwany złożył sprzeciw w formie pisma procesowego, to zgodnie z zasadą ogólną przewidzianą w art. 128 k.p.c. powinien on dołączyć odpis dla strony powodowej. W razie niewykonania tego obowiązku państwowe biuro notarialne zarządza usunięcie braku w wyznaczonym terminie, jednak bez rygoru zwrotu sprzeciwu. Niezastosowanie się przez pozwanego do tego wezwania nie stanowi - jak to wynika z brzmienia art. 505 (zdanie pierwsze) k.p.c. - przeszkody do przekazania sprawy sądowi. W razie braku odpisu sprzeciwu przewodniczący, przed zarządzeniem doręczenia go powodowi wraz z wezwaniem na rozprawę, zleci sekretariatowi sporządzenie odpisu sprzeciwu i obciąży pozwanego opłatą kancelaryjną przewidzianą w § 1 rozporządzenia z dnia 21.XII.1967 r. (Dz. U. Nr 48, poz. 242), chyba że jest on zwolniony od kosztów sądowych.W świetle tych wyjaśnień natury ogólnej należy uznać, że zażalenie jest uzasadnione bez potrzeby badania, czy twierdzenie pozwanej o nieotrzymaniu wezwania do uzupełnienia braku przez złożenie odpisu sprzeciwu od nakazu zapłaty odpowiada stanowi rzeczywistemu. Zwrot sprzeciwu dokonany z naruszeniem wymienionych wyżej przepisów postępowania, w szczególności art. 130, 502 § 3, 504 i 505 k.p.c., był prawnie nieuzasadniony, wobec czego Sąd Najwyższy na podstawie art. 388 k.p.c. w związku z art. 393 k.p.c. i art. 484 k.p.c. uchylił zaskarżone zarządzenie. Państwowe Biuro Notarialne przekaże sprawę właściwemu Sądowi stosownie do dyspozycji art. 505 k.p.c.