I CZ 24/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia. H. Dąbrowski, Sędziowie: M. Piekarski (sprawozdawca), H. Gorazdowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stanisławy M. przeciwko Skarbowi Państwa (Prokurator Wojewódzki w W.) o 320.000 zł, na skutek zażalenia powódki na postanowienie Sądu Wojewódzkiego dla Wojew. Warszawskiego w Warszawie z dnia 19 grudnia 1961 r.,zmienił zaskarżone postanowienie i stwierdził, że sprzedaż ruchomości wymienionych w protokole zajęcia z dnia 23.XII.1959 r. oraz nieruchomości położonej w M. podlega wstrzymaniu do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy.Uzasadnienie faktyczneW sprawie karnej syna powódki Prokurator Wojewódzki postanowił zabezpieczyć grożącą oskarżonemu karę majątkową i roszczenia odszkodowawcze na podstawie art. 3 ustawy z dnia 21.I.1958 r. o wzmożeniu ochrony mienia społecznego przed szkodami wynikającymi z przestępstwa. Na podstawie postanowienia Prokuratora zajęto ruchomości w mieszkaniu powódki i wpisano przymusową hipotekę kaucyjną na nieruchomości zapisanej na własność powódki. Powódka żąda wyłączenia tych ruchomości spod zabezpieczenia i wykreślenia hipoteki w drodze powództwa z art. 6 cyt. ustawy, zmierzającego do obalenia domniemania, że objęte zabezpieczeniem przedmioty należą do podejrzanego syna powódki.Sąd Wojewódzki oddalił jej wniosek o zabezpieczenie powództwa, uznawszy roszczenia dochodzone pozwem za niewiarogodne (art. 855 k.p.c.).Powódka w zażaleniu słusznie zarzuciła, że art. 6 ust. 6 cyt. ustawy o wzmożeniu ochrony mienia społecznego, jako przepis szczególny, wyłącza stosowanie art. 855 k.p.c. w zakresie oceny wiarygodności poszukiwanych pozwem roszczeń stanowiąc, że sprzedaż ruchomości i nieruchomości objętych zabezpieczeniem lub egzekucją prowadzoną w ramach tej ustawy "wstrzymuje się z urzędu do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy". Uwzględniając więc zażalenie z mocy art. 6 ust. 6 cyt. ustawy, Sąd Najwyższy zmienił zaskarżone postanowienie i stwierdził, że sprzedaż wymienionych w sentencji ruchomości i nieruchomości objętych zabezpieczeniem podlega wstrzymaniu do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy.W sentencji swego orzeczenia Sąd Najwyższy przy oznaczeniu stationis fisci po stronie pozwanego Skarbu Państwa wymienił Prokuratora Wojewódzkiego, który wydał postanowienie o zabezpieczeniu i skierował je do wykonania. Z mocy bowiem art. VII § 1 pkt 4 przep. wprow. prawo o sąd. post. egz. powództwo o zwolnienie spod egzekucji (zabezpieczenia) grzywien i kar pieniężnych należy wnosić przeciwko prokuratorowi niezależnie od tego, czy postępowanie zostało wszczęte z polecenia sądu czy prokuratora. Okoliczność, że nie Prokurator Wojewódzki, lecz Wydział Finansowy Prezydium PRN w P. złożył wniosek o wpis hipoteki kaucyjnej, nie zmienia stanu prawnego w zakresie właściwego określenia strony pozwanej.Błędnie przeto powódka wymieniła w pozwie wspomniany Wydział Finansowy jako reprezentanta pozwanego Skarbu Państwa i błąd ten podlega sprostowaniu. Z mocy zaś art. 6 § 3 cyt. ustawy o wzmożeniu ochrony mienia społecznego przed szkodami wynikającymi z przestępstwa - powództwa zmierzające do obalenia domniemań ustanowionych tą ustawą należy wnieść "przeciwko Skarbowi Państwa albo przeciwko państwowej lub społecznej osobie prawnej, na rzecz której prowadzona jest egzekucja"; ta ostatnia może też - jak w niniejszej sprawie - dotyczyć zabezpieczenia. Jeżeli więc zabezpieczenie dotyczy roszczeń odszkodowawczych państwowej lub społecznej osoby prawnej, to osoba ta powinna być pozwana. Z akt sprawy nie wynika, czy zabezpieczono roszczenie odszkodowawcze podmiotu nie posiadającego odrębnej od Skarbu Państwa osobowości prawnej, czy też osoby prawnej.Jeżeli poszkodowanym jest Skarb Państwa, to pozew wytoczono prawidłowo przeciw Skarbowi Państwa, powódka jednak powinna uzupełnić pozew przez określenie jednostki organizacyjnej, która w ramach strony pozwanej została dotknięta szkodą (statio fisci). Jeżeli natomiast poszkodowaną byłaby osoba prawna, to ona, a nie Skarb Państwa - w stosunku do roszczenia odszkodowawczego - powinna być pozwana; Skarb Państwa pozostawałby stroną w sporze jedynie w zakresie zabezpieczenia grożącego podejrzanemu lub oskarżonemu synowi powódki przepadku majątku lub kary grzywny, co Sąd Wojewódzki weźmie pod uwagę przy merytorycznym rozpoznaniu sprawy.