I CZ 30/11
PostanowienieIzba Cywilna2011-05-11
Skład orzekający: Tadeusz Wiśniewski, Teresa Bielska-Sobkowicz, Hubert Wrzeszcz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy w sprawie o dział spadku, w której sąd pierwszej instancji zastosował art. 102 k.p.c. do kosztów postępowania apelacyjnego, sąd drugiej instancji może zmienić to postanowienie, opierając się na zasadzie ponoszenia kosztów przez każdego uczestnika w postępowaniu nieprocesowym?Ratio decidendi
Sąd Najwyższy uznał, że choć art. 102 k.p.c. przyznaje sądowi uprawnienie dyskrecjonalne, to w postępowaniu nieprocesowym, jakim jest sprawa o dział spadku, obowiązuje zasada, że każdy uczestnik ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 520 § 1 k.p.c.). Zastosowanie art. 102 k.p.c. przez sąd pierwszej instancji, mimo błędnego uzasadnienia, mogło ostatecznie odpowiadać prawu, jeśli nie zachodziły szczególne okoliczności uzasadniające zastosowanie art. 520 § 2 lub § 3 k.p.c. Sąd Najwyższy nie dopatrzył się takich okoliczności.Stan faktyczny
Wnioskodawczyni wniosła zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego, które oddaliło apelację uczestniczki postępowania i jednocześnie nie obciążyło jej kosztami postępowania apelacyjnego, powołując się na art. 102 k.p.c. ze względu na szczególną sytuację materialną skarżącej. Wnioskodawczyni domagała się obciążenia uczestniczki tymi kosztami.Rozstrzygnięcie
Sąd Najwyższy oddalił zażalenie wnioskodawczyni, uznając, że postanowienie Sądu Okręgowego w przedmiocie kosztów postępowania apelacyjnego, mimo błędnego uzasadnienia, ostatecznie odpowiada prawu.Pełny tekst orzeczenia
Sygn. akt I CZ 30/11 POSTANOWIENIE Dnia 11 maja 2011 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz SSN Hubert Wrzeszcz w sprawie z wniosku A. M., Z. M. i H. M. przy uczestnictwie K. P. i E. K. –T. o dział spadku, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 11 maja 2011 r., zażalenia wnioskodawczyni H. M. na postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 11 stycznia 2011 r., w części dotyczącej kosztów postępowania odwoławczego, oddala zażalenie.
2 Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 11 stycznia 2011 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację uczestniczki postępowania K. P. i jednocześnie orzekł o nieobciążaniu jej kosztami postępowania apelacyjnego. Sąd Okręgowy wskazał, że zastosował art. 102 k.p.c., gdyż miał na względzie szczególną sytuację materialną skarżącej. W zażaleniu na to postanowienie w części dotyczącej rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego wnioskodawczyni wniosła o zmianę tego rozstrzygnięcia przez obciążenie uczestniczki kosztami postępowania apelacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Przepis art. 102 k.p.c., zastosowany przez Sąd Okręgowy w związku z art. 391 § 1 k.p.c., zawiera uprawnienie sądu o charakterze czysto dyskrecjonalnym. Wprawdzie kwestia trafności i zasadności skorzystania z tego uprawnienia, co do zasady, może być objęta kontrolą Sądu wyższego rzędu, niemniej jednak ewentualna zmiana zaskarżonego orzeczenia o kosztach powinna być jednak tylko wyjątkowa. Powołując się na art. 102 k.p.c., Sąd Okręgowy przeoczył jednak istotną okoliczność procesową, a mianowicie, że orzekał w sprawie o dział spadku. Należało więc uwzględnić przepisy zawarte w art. 520 w zw. z 391 § 1 k.p.c. W postępowaniu nieprocesowym zasadą zaś jest, że każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 520 § 1 k.p.c.). Można zatem przyjąć, że zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia ostatecznie odpowiada prawu, zwłaszcza że Sąd Najwyższy nie dopatrzył się w okolicznościach sprawy sytuacji szczególnej i wyjątkowej, wymagającej zastosowania art. 520 § 2 lub § 3 k.p.c. Skoro tak, to należało orzec, jak w sentencji (art. 385 w zw. z art. 3941 § 3, art. 39821 i art. 397 § 2 k.p.c.).
Powiązane orzeczenia
- III CZ 50/12 2012-08-08Czy w sprawach o dział spadku, w których uczestnicy prezentują odmienne stanowiska co do sposobu podziału, występuje sprzeczność interesów uzasadniająca odstąpienie od zasady ponoszenia kosztów postępowania według propor…
- IV CZ 40/11 2011-09-16Czy w sprawie o dział spadku, w której jeden z uczestników domaga się oddalenia wniosku o dział z uwagi na wcześniejszy umowny dział spadku, a drugi mimo to wnosi o sądowy dział spadku, interesy uczestników są sprzeczne…
- IV CZ 47/11 2011-09-16Czy w postępowaniu nieprocesowym, w sytuacji braku sprzeczności interesów między uczestnikami, sąd może odstąpić od zasady ponoszenia kosztów przez każdego uczestnika zgodnie z art. 520 § 1 k.p.c. i zasądzić koszty postę…
- V CZ 75/12 2013-04-17Czy w sprawie o podział majątku i dział spadku, w której jeden z uczestników wniósł apelację od orzeczenia sądu pierwszej instancji, a pozostali uczestnicy akceptują ten podział, zachodzi sprzeczność interesów uzasadniaj…
- II CZ 139/11 2011-12-15Czy sąd drugiej instancji, stosując art. 520 § 2 k.p.c. do orzeczenia o kosztach postępowania odwoławczego w sprawie nieprocesowej, jest zobowiązany do zastosowania art. 102 k.p.c. w sytuacji, gdy strona powołuje się na…
Powołane przepisy
art. 102 KPCart. 391 § 1 KPCart. 520art. 520 § 1 KPCart. 520 § 2art. 385art. 3941 § 3art. 39821art. 397 § 2 KPC§ 1§ 2§ 3
Źródło: Baza Orzeczeń Sądu Najwyższego (sn.pl), pozyskano 16.07.2026. · PDF źródłowy