I CZ 44/21

Sygn. akt I CZ 44/21 POSTANOWIENIE Dnia 25 czerwca 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący) SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca) SSN Maria Szulc w sprawie z powództwa E. S. przeciwko P. J. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 25 czerwca 2021 r., zażalenia powódki na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 12 lutego 2021 r., sygn. akt I ACa […], 1. oddala zażalenie; 2. zasądza od powódki na rzecz pozwanego kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem kosztów postępowania zażaleniowego. UZASADNIENIE 2 Sąd Apelacyjny w […] postanowieniem z dnia 12 lutego 2021 r. odrzucił skargę kasacyjną powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 6 sierpnia 2020 r. Podkreślił, że powódka w tej skardze sformułowała wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 5 stycznia 2021 r. oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Uznał bowiem, że powódka prowadzi działalność gospodarczą, która generuje przychody o znacznej wysokości. Nie podzielił tezy o pomniejszeniu rentowności prowadzonego przedsiębiorstwa z powodu pandemii. Przyjął, że w listopadzie 2020 r. przedsiębiorstwo wykazywało zysk na poziomie 35 608,20 zł, przy czym szczegółowa analiza rozliczenia rocznego ujawniła, iż jedynie w maju, czerwcu oraz październiku odnotowano straty. Jednocześnie przedstawiona przez powódkę lista stałych zobowiązań związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej wskazuje, że ewentualne straty determinowane są głównie decyzjami biznesowymi powódki, nie zaś koniecznością pokrywania regularnych wydatków, które zamykają się w kwocie kilku tysięcy złotych miesięcznie. Nie można przeoczyć, że powódka wlicza w koszty takie wydatki, które w innej sytuacji musiałaby pokrywać już z dochodu (samochód, paliwo). Powódka wskazuje, iż pracuje w domu, przez internet, tymczasem co miesiąc opłaca ratę leasingu za samochód której wysokość (zadeklarowana na 6 330,74 zł) przewyższa wartością kwotę należnej opłaty sądowej, a także deklaruje wydatki na paliwo w kwocie 900 zł miesięcznie. Na podstawie wyciągu z rachunku bankowego powódki Sąd Apelacyjny ustalił, że dysponuje ona gotówką z niezadeklarowanego Sądowi źródła, o czym świadczą wielokrotne wpłaty kwot po 4 000 zł. Analiza tego dokumentu wykazała również, że zyski osiągane z działalności gospodarczej pozwalają powódce na dokonywanie wpłat na konto prywatne w kwotach rzędu kilku tysięcy złotych miesięcznie. Wprawdzie pod opieką powódki pozostaje troje małoletnich dzieci, tym niemniej ciężar utrzymania rodziny powódka dzieli z ojcem dwojga młodszych z nich. Zgodnie z oświadczeniem powódki, były partner zapewnia jej oraz dzieciom mieszkanie, robi zakupy, a także ponosi opłaty za przedszkole. Ponadto powódka dysponuje alimentami na starszą córkę w kwocie 800 zł miesięcznie oraz dodatkowymi środkami wypłacanymi na rzecz dzieci w ramach społecznych programów socjalnych (łącznie 1 500 zł miesięcznie). Sąd Apelacyjny uznał, że byt socjalny powódki oraz jej dzieci 3 pozostaje zabezpieczony w niezbędnym zakresie, zaś osiągane przychody mogą być przeznaczone na uiszczenie opłaty sądowej w ustalonej kwocie 6 216 zł bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania powódki i jej rodziny. Odpis wyżej wskazanego postanowienia został wysłany do pełnomocnika powódki w dniu 5 stycznia 2021 r. Wobec niepodjęcia korespondencji w terminie, zgodnie z zarządzeniem z dnia 4 lutego 2021 r. został on uznany za doręczony z dniem 26 stycznia 2021 r. Opłata od skargi nie została uiszczona, a termin do jej wniesienia upłynął dnia 2 lutego 2021 r. Powódka wniosła zażalenie na postanowienie Sądu Apelacyjnego, zarzucając naruszenie art. 102 ust. 1 u.k.s.c., art. 3271 § 1 pkt 1 w związku z art. 361 k.p.c., art. 233 k.p.c., art. 3986 § 2 k.p.c. i art. 3941a § 1 pkt 1 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzut naruszenia art. 3941a § 1 pkt 1 k.p.c. jest nietrafny. Zażalenie do innego składu sądu pierwszej instancji przysługuje na postanowienia tego sądu, których przedmiotem jest m.in. odmowa zwolnienia od kosztów sądowych. O tym, czy w danej sytuacji występuje sąd pierwszo instancyjny, czy też drugoinstancyjny, decyduje przedmiot sprawy zakreślony granicami żądania głównego. Postępowania incydentalne - a takim jest postępowanie o zwolnienie od kosztów sądowych - pełnią służebną rolę w stosunku do postępowania głównego i nie mają wpływu na właściwość rzeczową i funkcjonalną sądu. Zatem, skoro Sąd Apelacyjny rozpoznawał wniosek pozwanego o zwolnienie od kosztów sądowych w ramach postępowania odwoławczego, to bez względu na to, czy był to pierwszy, czy kolejny wniosek w sprawie, Sąd Apelacyjny podejmował czynności, jako sąd drugiej instancji. Z kolei, zgodnie z przepisami dotyczącymi środków odwoławczych, postanowienie sądu drugiej instancji odmawiające zwolnienia od kosztów sądowych, nie podlega zaskarżeniu. Kontrola takiego orzeczenia może odbywać się w trybie przewidzianym w art. 380 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2021 r., IV CZ 83/20, niepubl.). Pozostałe zarzuty dotyczą nieuzasadnionej, zdaniem powódki, odmowy zwolnienia jej od kosztów sądowych (opłaty od skargi kasacyjnej). Instytucja 4 zwolnienia od kosztów sądowych stanowi szczególną pomoc państwa dla osób, które ze względu na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów sądowych bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny; pomoc ta może być przyznana wyłącznie w sytuacji, w której niemożność poniesienia kosztów postępowania w całości lub w części ma charakter obiektywny, na co strona nie ma realnego wpływu. Postępowanie sądowe jest co do zasady odpłatne i strona ubiegająca się o zwolnienie od kosztów sądowych powinna wcześniej poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero gdyby tak poczynione oszczędności okazały się niewystarczające, sąd może zwolnić ją z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 2020 r., V CZ 39/20 i z dnia 27 maja 2021 r., I CZ 22/21). Sąd Apelacyjny w niniejszej sprawie przkonywająco wyjaśnił, dlaczego nie było podstaw do zwolnienia powódki od opłaty od skargi kasacyjnej, zaś argumenty podnoszone w zażaleniu stanowią jedynie polemikę z trafnym stanowiskiem tego Sądu. Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 39814 w związku z art. 3941 § 1 i 3 k.p.c. ke