I CZ 763/56

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia T. Byliński. Sędziowie: M. Piekarski (sprawozdawca), B. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Ryszarda C. przeciwko "Spółdzielni Pracy Usług Administracyjnych" w Warszawie o zapłatę, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 29 czerwca 1956 r., uchylił zaskarżony wyrok i wyrok Sądu Powiatowego dla m. st. Warszawy z dnia 21 lutego 1956 r. i przekazał sprawę temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód żądał zasądzenia na jego rzecz od pozwanej Spółdzielni Pracy 12.418,90 zł tytułem odszkodowania za niezachowany trzymiesięczny okres wypowiedzenia oraz ekwiwalentu za dwutygodniowy nie wykorzystany urlop wypoczynkowy w 1954 r. i za miesięczny urlop za 1956 r.Pozwana wniosła o oddalenie powództwa, na tej podstawie, że strony łączył nie stosunek pracy, lecz umowa zlecenia.Sąd Powiatowy zasądził od pozwanej kwotę 7.710 zł tytułem odszkodowania za niezachowany trzymiesięczny okres wypowiedzenia oraz za dwa tygodnie nie wykorzystanego w 1955 r. urlopu. Sąd Powiatowy uznał, że strony łączyła umowa o pracę.Sąd Wojewódzki, uwzględniając rewizję pozwanej, zmienił wyrok Sądu Powiatowego i powództwo oraz rewizję powoda oddalił. Sąd Wojewódzki wyraził zapatrywanie, że skoro powód był kandydatem na członka spółdzielni, to strony łączył spółdzielczy stosunek pracy. Uchwałą Zarządu Centralnego Związku Spółdzielczości Pracy Nr 183 z dnia 15 marca 1955 r. pozwana Spółdzielnia została zobowiązana do likwidacji w terminie do dnia 30 czerwca 1955 r. działu świadczeń usług w zakresie księgowości, tj. komórki, w której pracował powód. Sąd Wojewódzki podał, że okres likwidacji równał się trzymiesięcznemu okresowi wypowiedzenia, przeto wszelkie pretensje powoda z tytułu niezatrudnienia go po powrocie z wojska są bezpodstawne.Minister Sprawiedliwości w rewizji nadzwyczajnej wnosi o uchylenie wyroków Sądu Wojewódzkiego i Sądu Powiatowego w celu ponownego rozpoznania sprawy. Minister Sprawiedliwości zarzuca, że Sąd Wojewódzki uchybił art. 236 § 1 k.p.c. przez nieprzeprowadzenie dowodu ze Statutu pozwanej Spółdzielni mimo ustalenia, iż strony łączył spółdzielczy stosunek pracy.Zarzut ten jest słuszny. Jest bowiem poza sporem, że powód podpisał deklarację przystąpienia do pozwanej Spółdzielni, która zatrudniała go także po upływie okresu kandydackiego i później "wykreśliła" powoda z listy kandydatów, czyli przyjęła go na członka. Niestwierdzenie przyjęcia na deklaracji podpisem zarządu z podaniem daty w myśl art. 19 ustawy o spółdzielniach nie dowodzi, że powód nie był członkiem Spółdzielni. Stwierdzenie bowiem przyjęcia na deklaracji ma charakter deklaratoryjny, gdyż stwierdzić można tylko to, co już istnieje. Uchybienie zaś Spółdzielni w zakresie dokumentacji wewnętrznej nie może pozbawiać członka Spółdzielni jego praw.Sąd Wojewódzki prawidłowo więc uznał, że powód był członkiem pozwanej Spółdzielni Pracy. Obowiązany był przeto wyjaśnić, jakie prawa przysługiwały powodowi z tytułu członkostwa w ramach spółdzielczego stosunku pracy według postanowień Statutu pozwanej Spółdzielni. Brak tego Statutu w aktach sprawy uniemożliwia jej rozstrzygnięcie.Trafnie również w rewizji nadzwyczajnej wskazano, że ustalenie Sądu Wojewódzkiego, jakoby okres likwidacji działu księgowości w pozwanej Spółdzielni równał się okresowi wypowiedzenia umowy o pracę, obowiązującemu w pracowniczym stosunku pracy - nie znajduje oparcia w materiale sprawy. Sąd Wojewódzki bowiem nie wyjaśnił, czy pozwana Spółdzielnia uprzedziła powoda o tym, że nie otrzyma on pracy wskutek likwidacji działu księgowości, na trzy pełne miesiące naprzód. Słusznie zaś w rewizji nadzwyczajnej zaznaczono, że likwidacja działu księgowości, zapowiedziana na czas przez władzę nadrzędną, usprawiedliwiała jedynie wypowiedzenie zatrudnienia. Odmienne stanowisko nie może się ostać, jeśli odpowiada prawdzie twierdzenie powoda, że był w sposób ciągły od chwili podpisania deklaracji przystąpienia do pozwanej Spółdzielni zatrudniony przez tę Spółdzielnię i że zakazywała ona swym członkom (kandydatom) pracy poza Spółdzielnią. Członkowie spółdzielni pracy korzystają bowiem z ochrony ciągłości zatrudnienia, zwłaszcza że w myśl § 17 Statutu wzorcowego (Monitor Spółdz. 1952 r. Nr 11, poz. 87) można im jedynie w uzasadnionych wypadkach - a więc z ważnych przyczyn - wypowiedzieć zatrudnienie. Wypowiedzenie to nie rozwiązuje spółdzielczego stosunku pracy, który wygasa dopiero z ustaniem członkostwa. Zatrudnienie zaś jest realizacją spółdzielczego stosunku pracy, który może trwać, mimo że członek spółdzielni pracy np. choruje, przebywa na urlopie lub z innych uzasadnionych przyczyn przejściowo nie jest zatrudniony w spółdzielni.Z powyższych wywodów wynika, że Sąd Wojewódzki wydał zaskarżony wyrok z uchybieniem art. 218 § 1, art. 236 i 326 k.p.c. mimo niewyjaśnienia sprawy do stanowczego rozstrzygnięcia, zamiast uchylić wyrok Sądu Powiatowego oparty na błędnym zastosowaniu art. 25 rozporządzenia z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych. Przepis ten nie znajduje zastosowania w sprawie, gdyż strony nie zawarły umowy o pracę. Powód bowiem był członkiem (współgospodarzem) pozwanej Spółdzielni i z tego tytułu był w niej zatrudniony. Należy więc ocenić jego pretensje w myśl przepisów Statutu pozwanej Spółdzielni Pracy i wyżej przytoczonych wskazań. W tym celu z mocy art. 396, 398 i 384 k.p.c. Sąd Najwyższy uchylił wyroki sądów niższych instancji i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.