I PKN 428/00

Wyrok z dnia 31 maja 2001 r. I PKN 428/00 Przeniesienie w stan nieczynny nauczycielki korzystającej z urlopu wy-chowawczego jest możliwe tylko w razie całkowitej likwidacji szkoły. Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Sędziowie SN: Katarzyna Gonera, Jerzy Kwaśniewski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2001 r. sprawy z powództwa Urszuli K.-C. przeciwko Szkole Podstawowej w W.M. o uznanie za bezskuteczne de-cyzji przeniesienia w stan nieczynny, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 29 lutego 2000 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyro-kiem z dnia 29 lutego 2000 r. oddalił apelację pozwanej Szkoły Podstawowej w W.M. od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy dla Wrocławia Śródmieścia z dnia 9 listo-pada 1999 r., uznającego za bezskuteczną decyzję pozwanej z dnia 21 czerwca 1999 r. o przeniesieniu w stan nieczynny powódki Urszuli K.-C. W sprawie tej ustalo-no, że powódka była zatrudniona u strony pozwanej na stanowisku nauczyciela języ-ka polskiego od dnia 1 września 1990 r. do dnia 1 października 1995 r. na czas nie określony, zaś w dniu 5 grudnia 1995 r. została nauczycielem mianowanym. Po-wódka ukończyła 10 semestrów studiów na Wydziale Filologii Polskiej Uniwersytetu W., aktualnie pisze pracę magisterską, a w roku szkolnym 1996/97 ukończyła dwu-dziestopięcio godzinne metodyczne konwersatorium. W dniu 5 listopada 1998 r. po-wódka urodziła dziecko i korzystała z 3 miesięcznego urlopu macierzyńskiego. Pi-smem z dnia 31 marca 1999 r. pozwana udzieliła powódce urlopu wychowawczego od dnia 6 kwietnia 1999 r. do dnia 25 czerwca 1999 r., następnie powódka pismem z 2 dnia 25 kwietnia 1999 r. zwróciła się do pozwanej o przedłużenie tego urlopu do końca roku szkolnego 2000/2001, jednakże spotkała się z odmową z uwagi na zmiany organizacyjne i niemożliwość jej dalszego zatrudnienia w pozwanej Szkole. Decyzją z dnia 21 czerwca 1999 r., doręczoną powódce w dniu 24 czerwca 1999 r., pozwana przeniosła powódkę w stan nieczynny z dniem 1 września 1999 r., uzasad-niając to zmniejszeniem liczby oddziałów szkolnych. Wyrokiem częściowym z dnia 12 sierpnia 1999 r. Sąd pierwszej instancji ustalił prawo powódki do urlopu wychowaw-czego od dnia 26 czerwca 1999 r. do dnia 31 sierpnia 2001 r. Na podstawie takich ustaleń Sąd drugiej instancji przyjął, że uregulowanie zawarte w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie urlopów i zasiłków wychowawczych (Dz.U. Nr 60, poz. 277 ze zm., powoływanego dalej jako rozporządzenie w sprawie urlopów wychowawczych) odnosi się także do wygaśnięcia nauczycielskiego stosun-ku pracy z upływem sześciomiesięcznego okresu pozostawania nauczyciela w stanie nieczynnym. Przede wszystkim jednak decyzja pozwanej o przeniesieniu powódki w stan nieczynny była sprzeczna z celem urlopu wychowawczego i stanowiła naduży-cie prawa, skoro uniemożliwiała powódce jego wykorzystanie w okresie ustalonym w wyroku z dnia 12 sierpnia 1999 r. W kasacji pozwanej podniesiono zarzuty naruszenia prawa materialnego: 1) przez błędną wykładnię § 3 w związku z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 października 1991 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wy-maganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można za-trudniać nauczycieli nie mających wyższego wykształcenia (Dz.U. Nr 98, poz. 433 ze zm.), przez przyjęcie, że inna nauczycielka (Iwona D.) nie ma kwalifikacji do naucza-nia języka polskiego; 2) przez niewłaściwe zastosowanie art. 20 ust. 1 Karty Nauczy-ciela wskutek nieuwzględnienia „wskazań judykatury nakazującej Sądowi zbadanie kryteriów stosownych przez pracodawcę przy ocenie doboru pracowników do zwol-nienia ze szczególnym uwzględnieniem zasady niedyskryminacji”; 3) przez niewła-ściwe zastosowanie § 4 rozporządzenia w sprawie urlopów wychowawczych - przez „uznanie w drodze analogii, że zakaz wypowiedzenia i rozwiązania umowy o pracę w okresie ochronnym obejmuje również przypadki wygaśnięcia umowy o pracę”; 4) przez niewłaściwe zastosowanie art. 8 KP, wynikające z uznania, że „postawienie nauczyciela nie mającego kwalifikacji w stan nieczynny narusza wyrażone w tym przepisie zasady”. Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania: art. 233 § 1 i 217 § 2 KPC w związku z art. 227 KPC poprzez przekroczenie swobod- 3 nej oceny dowodów i niedostateczne wyjaśnienie okoliczności spornych. Na tych podstawach pozwana wniosła o „uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy oraz obciążenie powoda kosztami procesu”, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania. W ocenie skarżącej w chwili wyboru nauczyciela do prze-niesienia w stan nieczynny powódka była jedyną nauczycielką nie mającą pełnych kwalifikacji do nauczania języka polskiego, niezależnie od tego, że uzyskała ona no-minację nauczycielską wskutek błędu dyrektora szkoły. Okoliczności te zadecydo-wały o uzasadnionym wyborze powódki do przeniesienia w stan nieczynny. Taka decyzja pozwanej podjęta w stosunku do powódki nie legitymującej się pełnymi wy-maganymi kwalifikacjami nauczycielskimi nie stanowiła nadużycia prawa w rozumie-niu art. 8 KP. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kluczowym zagadnieniem w rozpoznawanej sprawie była dopuszczalność przeniesienia nauczycielki korzystającej z urlopu wychowawczego w stan nieczynny w sytuacji, gdy prawo powódki do korzystania z dalszego urlopu wychowawczego od 26 czerwca 1999 r. do 31 sierpnia 2001 r. zostało potwierdzone prawomocnym wyro-kiem częściowym Sądu pierwszej instancji z dnia 12 sierpnia 1999 r. Sąd drugiej in-stancji trafnie wywiódł, że przeniesienie powódki w stan nieczynny wykluczałoby rea-lizację prawomocnego wyroku częściowego ustalającego prawo powódki do dalsze-go urlopu wychowawczego (art. 366 KPC), uniemożliwiając jego wykorzystanie, co byłoby sprzeczne z celem tego rodzaju urlopów. Pracownica ma prawo skorzystać z pełnego wymiaru urlopu wychowawczego, co oznacza zakaz podejmowania czynno-ści prawnych prowadzących do ustania stosunku pracy przed terminem upływu tego urlopu, wynikający z zapewnienia wzmożonej ochrony trwałości stosunku pracy pra-cownicy korzystającej z urlopu wychowawczego. W czasie jego trwania obowiązuje zakaz wypowiedzenia lub rozwiązania umowy o pracę w okresie od dnia złożenia przez pracownicę wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego do dnia zakończenia tego urlopu, chyba że zachodzą przyczyny określone w przepisach o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy lub uzasadniające rozwiązanie z pracownicą umowy o pracę bez wypo-wiedzenia z jej winy albo gdy pracownica zaprzestała sprawowania osobistej opieki 4 nad dzieckiem (§ 4 rozporządzenia w sprawie urlopów wychowawczych). Zakaz ten należy odnieść do wszystkich czynności prowadzących do ustania stosunku pracy, które niweczyłyby konstrukcję prawną i cel korzystania z urlopów wychowawczych, które wynikają z ustawowo zagwarantowanej możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem w wymiarze do 3 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 4 lat życia, z zachowaniem określonych uprawnień pracowniczych i z zakre-su ubezpieczeń społecznych, bez ponoszenia ryzyka utraty tych uprawnień przed upływem terminu końcowego przysługującego urlopu wychowawczego. Należy mieć na uwadze, że - na gruncie art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela - czynność prawna pole-gająca na przeniesieniu nauczyciela w stan nieczynny jest alternatywą dla rozwiąza-nia z nim stosunku pracy, co oznacza, że przewidziany w § 4 rozporządzenia w sprawie urlopów wychowawczych zakaz rozwiązania umowy o pracę w okresie ko-rzystania z urlopu wychowawczego przekłada się odpowiednio na zakaz przeniesie-nia w stan nieczynny nauczycielki korzystającej z urlopu wychowawczego. Już wcze-śniej Sąd Najwyższy przyjął, że - w odniesieniu do nauczycieli korzystających z prawa do szczególnych urlopów nauczycielskich - kompetencja dyrektora szkoły do rozwiązania stosunku pracy w trybie art. 20 Karty Nauczyciela nie obejmuje - z wyjąt-kiem sytuacji całkowitej likwidacji szkoły - nauczycieli mających roszczenie o udziele-nie płatnego urlopu dla poratowania zdrowia, wywodząc, iż racjonalnemu prawodaw-cy nie sposób przypisać zamiaru połączenia bezwzględnego obowiązku udzielenia takiego urlopu z równoczesnym zezwoleniem na rozwiązanie stosunku pracy w trybie art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, chyba że zachodzi przypadek całkowitej likwidacji szkoły (por. wyrok z dnia 19 września 1996 r., I PRN 70/96, OSNAPiUS 1997 r. nr 7, poz. 113). W ocenie składu orzekającego stanowisko takie należy odnieść także do niedopuszczalności przeniesienia w stan nieczynny powódki korzystającej z prawa do urlopu wychowawczego, które zostało potwierdzone prawomocnym wyrokiem częściowym Sądu pierwszej instancji. Decyzja pozwanej szkoły o przeniesieniu po-wódki w stan nieczynny w okresie korzystania z urlopu wychowawczego naruszała zatem unormowanie zawarte w art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, stanowiła nadużycie przewidzianej w nim kompetencji przez dyrektora pozwanej szkoły (art. 8 KP), zwa-żywszy na powagę rzeczy osądzonej prawomocnym wyrokiem ustalającym prawo powódki do dalszego korzystania z tego urlopu do dnia 31 sierpnia 2001 r. (art. 366 KPC). Powyższe pozwala wyrazić pogląd, że przeniesienie w stan nieczynny nau- 5 czycielki korzystającej z prawa do urlopu wychowawczego orzeczonego prawomoc-nym wyrokiem sądowym jest możliwe tylko w razie całkowitej likwidacji szkoły. W takich okolicznościach sprawy bez wpływu na jej rozstrzygnięcie było rozważanie pozostałych kasacyjnych zarzutów dotyczących kwalifikacji zawodowych powódki i pozostałych nauczycieli języka polskiego oraz kwestia uzasadnionego wyboru kon-kretnego nauczyciela do przeniesienia w stan nieczynny, które zawsze powinny być przedmiotem oceny w dacie podejmowania takiej decyzji i która w odniesieniu do po-wódki może nastąpić po zakończeniu korzystania przez nią z urlopu wychowawcze-go. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił kasację na podstawie art. 39312 KPC. ========================================