I PKN 503/98

Wyrok z dnia 9 grudnia 1998 r. I PKN 503/98 Sąd pracy może uznać przywrócenie do pracy za niecelowe (art. 45 § 2 KP), jeżeli wypowiedzenie umowy o pracę było uzasadnione naruszeniem przez pracownika jego obowiązków, choćby pracodawca naruszył przepisy dotyczą-ce rozwiązywania umów o pracę w tym trybie, w szczególności dotyczące formy (art. 30 § 4 KP). Przewodniczący: SSN Andrzej Kijowski, Sędziowie SN: Józef Iwulski (spra-wozdawca), Roman Kuczyński. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 1998 r. sprawy z powództwa Joanny K. przeciwko Urzędowi Kontroli Skarbowej w B.P. o przywrócenie do pracy i premię, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 17 czerwca 1998 r. [...] z m i e n i ł zaskarżony wyrok w części dotyczącej żądania przywrócenia do pracy - odszkodowania (pkt I) oraz rozstrzygnięcia o kosztach (pkt III) w ten sposób, że apelację powódki w tym zakresie od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Białej Podlaskiej z dnia 17 marca 1998 r. [...], oddalił i zniósł wzajemnie między stro-nami koszty postępowania apelacyjnego; odrzucił kasację w pozostałym zakresie i zniósł wzajemnie między stronami koszty postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Białej Podlaskiej, wyrokiem z dnia 17 marca 1998 r. [...] zasądził od pozwanego Urzędu Kontroli Skarbowej w B.P. na rzecz powódki Joanny K. kwotę 1.057,20 zł tytułem odszkodowania, oddalił powództwo w pozosta-łym zakresie oraz orzekł o kosztach postępowania i rygorze natychmiastowej wyko-nalności. Sąd Rejonowy ustalił, że powódka była zatrudniona na podstawie umowy o pracę na czas nie określony na stanowisku starszego referenta i podlegała bezpoś- 2 rednio kierownikowi Oddziału Ogólnego Kadr i Szkolenia. Do zakresu jej obowiązków należało między innymi prowadzenie kancelarii Urzędu oraz sekretariatu dyrektora, a także przyjmowanie telefonów. Strona pozwana wypowiedziała powódce umowę o pracę w dniu 31 grudnia 1997 r., podając jako przyczynę naruszenie obowiązków urzędnika państwowego, określonych w art. 17 ust. 2 pkt 2, 4 i 7 ustawy o pracowni-kach urzędów państwowych. Pismem z 10 lutego 1998 r. strona pozwana pozbawiła powódkę premii za IV kwartał 1997 r. Sąd Rejonowy ustalił, że powódka wychodziła w czasie godzin pracy, nie powiadamiając o tym przełożonego i nie wpisywała się do książki wyjść prywatnych. Prowadziła dużo rozmów o charakterze prywatnym, czym blokowała linię telefoniczną, tak że petenci nie mogli się dodzwonić do dyrektora. Zdaniem Sądu Rejonowego strona pozwana nie wskazała we właściwy sposób przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę, czym naruszyła art. 30 § 4 KP. Sąd uznał jednak przywrócenie powódki do pracy za niecelowe z uwagi na utratę przez stronę pozwaną zaufania do niej (art. 45 § 2 KP) i zasądził na rzecz powódki odszkodowanie. Sąd Rejonowy uznał, że zachodziły przesłanki pozbawienia powódki premii. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie w uwzględnieniu apelacji powódki, zmienił ten wyrok i przywrócił powódkę do pracy oraz zasądził na jej rzecz wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy w kwocie 652,40 zł oraz kwotę 1.300 zł tytułem premii. Sąd drugiej instancji uznał stan faktycz-ny ustalony przez Sąd Rejonowy za miarodajny dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie po-dzielił jednak poglądu Sądu pierwszej instancji o niecelowości przywrócenia powódki do pracy. Ocenił, że każde wypowiedzenie umowy o pracę wiąże się z utratą zaufa-nia do pracownika, jednakże musi to być uzasadnione. Przyjęcie wykładni Sądu pierwszej instancji powodowałoby zdaniem Sądu Wojewódzkiego, że przywrócenie do pracy nigdy nie mogłoby być realizowane, a przepis art. 45 § 1 KP byłby "przepi-sem martwym". Zdaniem Sądu drugiej instancji art. 45 § 2 KP jest wyjątkowy i nie może być interpretowany rozszerzająco. Sąd drugiej instancji uznał też, że pozba-wienie powódki premii było bezpodstawne. Wyrok ten zaskarżyła kasacją strona pozwana. Zarzuciła naruszenie art. 45 § 2 KP i § 4 lit. c regulaminu w sprawie zasad przyznawania premii pracownikom Urzędu Kontroli Skarbowej w B.P. Zarzuciła także naruszenie przepisów postępo-wania, tj. art. 131 KPC przez niedoręczenie stronie pozwanej uzasadnienia apelacji oraz art. 328 § 2 KPC przez zbyt pobieżną analizę stanu faktycznego zawartą w uza- 3 sadnieniu wyroku oraz nieustosunkowanie się do wszystkich faktów, które Sąd uznał za udowodnione. Strona pozwana wywiodła, że otrzymała odpis apelacji, który nie spełniał wymagań określonych w art. 368 KPC, bowiem nie zawierał uzasadnienia zarzutów apelacyjnych. W związku z czym strona pozwana została pozbawiona moż-liwości ustosunkowania się do zarzutów apelacji, a przez to udzielenia na nią odpo-wiedzi. Strona pozwana podniosła, że przyczyną wypowiedzenia umowy o pracę po-wódce było naruszenie obowiązków urzędnika państwowego. Sąd drugiej instancji nie wziął pod uwagę charakteru pracy w Urzędzie Kontroli Skarbowej, który jest or-ganem administracji rządowej szczebla wojewódzkiego o charakterze specjalnym. Przez sekretariat Urzędu przepływa szereg informacji objętych tajemnicą, nie tylko służbową lecz państwową i skarbową. Urzędnik państwowy na każdym stanowisku powinien budzić pełne zaufanie nie tylko swoich przełożonych ale także wszystkich petentów. Sąd Wojewódzki nie wziął pod rozwagę, że pracodawca może zasadnie wypowiedzieć umowę o pracę w ramach realizacji zasady doboru pracowników w sposób zapewniający najlepsze wykonywanie realizowanych zadań, jeżeli może przewidzieć, że zatrudnienie nowych pracowników pozwoli na osiąganie lepszych rezultatów pracy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja w sprawie o przywrócenie do pracy jest dopuszczalna bez względu na wartość przedmiotu zaskarżenia - art. 393 pkt 1 KPC (postanowienie z dnia 27 lutego 1997 r., I PKN 16/97, OSNAPiUS 1997 nr 23, poz. 467). Natomiast dopusz-czalność kasacji w sprawie o świadczenie pieniężne zależy od wartości przedmiotu zaskarżenia, do oznaczenia którego stosuje się odpowiednio przepisy o wartości przedmiotu sporu. Wprawdzie zgodnie z art. 21 KPC w przypadku dochodzenia po-zwem kilku roszczeń zlicza się ich wartość, ale przy określeniu wartości przedmiotu zaskarżenia w kasacji nie można sumować wartości roszczeń majątkowych o ukształtowanie (przeważający element roszczenia o przywrócenie do pracy) z warto-ścią roszczenia pieniężnego dochodzonego na innej podstawie faktycznej i prawnej (por. wyrok z dnia 23 września 1997 r., I PKN 277/97, OSNAPiUS 1998 nr 14, poz. 417). Wynika to z odpowiedniego stosowania przepisów o wartości przedmiotu zas-karżenia i specyficznej cechy powództw o ustalenie i ukształtowanie, w których do-puszczalność kasacji nie jest zależna od wartości przedmiotu zaskarżenia. Dlatego 4 należało uznać, że kasacja strony pozwanej w zakresie dotyczącym premii wynoszą-cej 1 300 zł, była niedopuszczalna i podlegała odrzuceniu na podstawie art. 3938 § 1 w związku z art. 393 pkt 1 KPC. Nie są słuszne zarzuty strony pozwanej dotyczące naruszenia przepisów pos-tępowania. Brak możliwości zapoznania się z uzasadnieniem apelacji mógł stanowić dla strony pozwanej pewne utrudnienie w obronie jej praw. Z pewnością jednak nie pozbawiał strony pozwanej takiej możliwości, a mając charakter przejściowy nie mógł wpłynąć na wynik sprawy (art. 3931 pkt 2 KPC). Nie jest również zasadny zarzut na-ruszenia art. 328 § 2 KPC przez Sąd drugiej instancji (ściślej mówiąc tego przepisu w związku z art. 391 KPC), gdyż uzasadnienie wyroku tego Sądu, w powiązaniu z ak-ceptowanymi wywodami uzasadnienia Sądu pierwszej instancji, spełnia wymagania tego przepisu (por. np. postanowienie z dnia 22 kwietnia 1997 r., II UKN 61/97, OSNAPiUS 1998 nr 3, poz. 104). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem (por. np. wyrok z dnia 25 listopada 1997 r., I PKN 385/97, OSNAPiUS 1998 nr 18, poz. 538) utrata zaufania do pracownika może stanowić przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie umowy o pracę, jeżeli znaj-duje oparcie w przesłankach natury obiektywnej oraz racjonalnej i nie jest wynikiem arbitralnych ocen lub subiektywnych uprzedzeń. Z tego punktu widzenia ocena Sądu pierwszej instancji, że istniały przyczyny uzasadniające wypowiedzenie powódce umowy o pracę nie budzi wątpliwości. Słusznie Sąd pierwszej instancji, przy naru-szeniu przez pracodawcę art. 30 § 4 KP, rozważył w tej sytuacji możliwość zasą-dzenia na rzecz powódki odszkodowania, w miejsce żądanego przywrócenia do pracy (art. 45 § 2 KP). Należy bowiem uznać, że w generalnej klauzuli zawartej w art. 45 § 2 KP o niecelowości przywrócenia do pracy, mieści się sytuacja, w której wypo-wiedzenie umowy o pracę jest uzasadnione, zwłaszcza okolicznościami związanymi z naruszaniem przez pracownika jego obowiązków, a pracodawca naruszył inne przepisy o rozwiązywaniu umowy o pracę w tym trybie, w szczególności dotyczące formy (por. np. wyrok z dnia 19 listopada 1997 r., I PKN 374/97, OSNAPiUS 1998 nr 17, poz. 508). Nie jest zasadny wniosek Sądu drugiej instancji, że przy takiej wykład-ni tego przepisu, art. 45 § 1 KP byłby przepisem "martwym". Słusznie Sąd drugiej instancji twierdzi, że z reguły postępowanie sądowe o przywrócenie do pracy nie wpływa korzystnie na układ wzajemnych stosunków między stronami stosunku pracy. Należy jednak odróżnić sytuację, gdy nie było przyczyn uzasadniających wypowie-dzenie lub nie polegały one na naruszaniu przez pracownika jego obowiązków i w 5 toku procesu powstał lub pogłębił się konflikt między stronami, od sytuacji, w której istniały przyczyny uzasadniające wypowiedzenie, a zwłaszcza były one znaczące i polegały na naruszaniu obowiązków pracowniczych. Stosowanie w tej ostatniej sy-tuacji przepisu art. 45 § 2 KP, w ramach swobodnego uznania sądu, należy uznać za prawidłowe. Z tych względów na podstawie art. 39315 oraz art. 100 KPC orzeczono jak w sentencji. ========================================