I PKN 613/00

Wyrok z dnia 5 września 2001 r. I PKN 613/00 Przyczyna wypowiedzenia warunków pracy i płacy określona przez pra-codawcę jako "zmiany organizacyjne" może uzasadniać wypowiedzenie tylko wówczas, gdy zostanie wykazany jego związek przyczynowy z przeprowadzoną reorganizacją. Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jerzy Kwaśniewski, Barbara Wagner. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 5 września 2001 r. sprawy z powódz-twa Albina S. przeciwko Dyrektorowi Obwodu Lecznictwa Kolejowego w R. o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia warunków płacy i pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krośnie z dnia 10 marca 2000 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krośnie, pozosta-wiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Powód Albin S. w pozwie skierowanym przeciwko Dyrektorowi Obwodu Lecz-nictwa Kolejowego w R. domagał się uznania za bezskuteczne wypowiedzenia mu warunków pracy i płacy. W uzasadnieniu podniósł, iż od 1973 r. zatrudniony jest w Przychodni Rejonowej PKP w S., która jest jednostką organizacyjną działającą w ramach struktury organizacyjnej pozwanego. Od wielu lat pełnił funkcję kierownika przychodni. Doręczone mu w dniu 17 listopada 1998 r. wypowiedzenie warunków pracy i płacy zawierające wypowiedzenie dotychczasowego stanowiska pracy kie-rownika przychodni oraz obniżenie kategorii zaszeregowania wynagrodzenia z XX na XVIII jest wadliwie dokonane, z naruszeniem trybu konsultacji zamiaru wypowiedze-nia z organizacją związkową reprezentującą powoda. Nadto nie zachodzą żadne 2 zmiany organizacyjne uzasadniające decyzję pozwanego, gdyż w jego strukturze organizacyjnej - podobnie jak do tej pory - ma działać Rejonowa Przychodnia Lekar-ska w S., którą kierować będzie jak dotychczas kierownik tej przychodni. Stanowisko to nie zostanie zmienione ani zlikwidowane. Obwód Lecznictwa Kolejowego Spółka z o.o. w R. wniósł o oddalenie po-wództwa. Sąd Rejonowy w Sanoku wyrokiem z dnia 28 maja 1999 r. uznał decyzję dy-rektora pozwanego Obwodu z dnia 16 października 1998 r. o wypowiedzeniu powo-dowi umowy o pracę w części dotyczącej stanowiska i wynagrodzenia za bezsku-teczną, obciążając kosztami procesu Skarb Państwa. Sąd pierwszej instancji ustalił, że powód z dniem 1 lipca 1984 r. zatrudniony został na stanowisku kierownika Przychodni Lekarskiej PKP w S. pracując wcześniej w tej przychodni jako lekarz. W obowiązującej do 31 grudnia 1998 r. strukturze orga-nizacyjnej Obwodu Lecznictwa Kolejowego w R., na czele którego stał dyrektor ob-wodu, funkcjonowały między innymi rejonowe przychodnie lekarskie w Ł., S., L., M., J., S., K. i Z. Zarządzeniem Nr 16 z dnia 30 listopada 1998 r., (które weszło w życie z mocą obowiązującą od dnia 1 listopada 1998 r.) Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej w sprawie utworzenia samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowot-nej pod nazwą „Obwód Lecznictwa Kolejowego w R.” Sp. z o.o. - utworzony został samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej pod wyżej wymienioną nazwą. Zgodnie z § 6 pkt 1 zarządzenia zakład ten utworzony został na bazie wydzielonej z przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe”, jednostki organizacyjnej kolejowej służby zdrowia przekształconej w samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej. Powyższy zakład wstąpił we wszystkie prawa i obowiązki jednostki orga-nizacyjnej bez względu na charakter stosunku prawnego, z którego te prawa i obo-wiązki wynikają. Obwodem tym kieruje i reprezentuje go na zewnątrz kierownik Sa-modzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej pod nazwą „Obwód Lecznictwa Kolejowego w R.” Sp. z o.o. W wyniku zmian organizacyjnych w tym obwodzie doszło do likwidacji Rejonowych Przychodni Lekarskich w Z., K. i L. Pracownicy li-kwidowanej przychodni w Z. stali się pracownikami Specjalistycznej Przychodni Le-karskiej w S. W związku z tymi zmianami 16 listopada 1998 r. dotychczasowy kie-rownik Rejonowej Przychodni Lekarskiej w S. (powód) otrzymał wypowiedzenie umowy o pracę z dniem 30 listopada 1998 r. w części dotyczącej stanowiska i wyna-grodzenia. W wyniku tego wypowiedzenia z dniem 1 marca 1999 r. miały go obowią- 3 zywać nowe warunki umowy: praca na stanowisku asystenta lekarza rejonowego SPL w S. i uposażenie zasadnicze według XVIII kategorii zaszeregowania. W miej-sce powoda na stanowisku kierownika SPL w S. zatrudniony został lekarz stomato-log, Marzena R. w takim zakresie czynności jaki obowiązywał powoda. Powód znając projekt zmian organizacyjnych zaprotestował w formie pisemnej wraz z innymi pra-cownikami podległej mu przychodni przeciwko likwidacji przychodni w Z. i przejściu pracowników tej przychodni. Powód i inni pracownicy twierdzili, że we własnym za-kresie są w stanie sprostać wymaganiom Branżowej Kasy Chorych. Powód przez 77 dni był niezdolny do pracy. W ocenie Sądu pierwszej instancji przy tak ustalonym stanie faktycznym nie można mówić o żadnych zmianach organizacyjnych. Zmieniła się jedynie nazwa jed-nostki z poszerzeniem zasięgu działania o obszar dotychczas zastrzeżony dla likwi-dowanej Rejonowej Przychodni Lekarskiej w Z. Nadal jednak pozostało stanowisko kierownika przychodni z tym samym co dotychczas zakresem czynności. Zdaniem Sądu pierwszej instancji nie zachodziła więc podstawa do dokonania wypowiedzenia zmieniającego. Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krośnie uznał apela-cję za uzasadnioną. Wyrokiem z dnia 10 marca 2000 r. dokonał zmiany zaskarżone-go orzeczenia i powództwo oddalił. Sąd ten stwierdził, iż Sąd pierwszej instancji do-konał prawidłowych ustaleń, jednakże wyprowadzone z nich wnioski pozostają w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. W ocenie Sądu Okrę-gowego wypowiedzenie zmieniające należy uznać za skuteczne, podyktowane obiektywnie uzasadnionym dążeniem zakładu pracy do zapewnienia lepszej realiza-cji zadań stojących przed nim w sytuacji zmian organizacyjnych. Wypowiedzenie nie narusza formalnych wymogów oraz zasad współżycia społecznego. Zdaniem Sądu, wbrew odmiennemu twierdzeniu powoda i aprobującemu to twierdzenie stanowisku Sądu pierwszej instancji, po stronie pozwanej doszło do zmian organizacyjnych da-jących podstawę do rozważenia możliwości zmian na stanowiskach kierowniczych w podległych jednostkach. Rejonowa Przychodnia Lekarska w S. nie tylko zmieniła na-zwę, ale także zwiększyła obszar swojej działalności i stan osobowy w związku z li-kwidacją Rejonowej Przychodni Lekarskiej w Z. Zakres czynności kierownika Spe-cjalistycznej Przychodni Lekarskiej w S. wprawdzie nie został zmieniony to jednak zmienił się jego ciężar gatunkowy. Kierownik nowo powstałej jednostki obowiązany 4 będzie do realizowania tego zakresu czynności także na terenie objętym dotychczas właściwością zlikwidowanej przychodni i z udziałem jej pracowników, z którymi po-wód takiej współpracy nie widział. Sąd podzielił pogląd strony pozwanej, iż decyzja o tym kto będzie kierował i jaką jednostką, należy do dyrektora Obwodu Lecznictwa Kolejowego Sp. z o.o. w R., który jest odpowiedzialny za całokształt pracy i zatrud-nionych tam ludzi. Ma on prawo oczekiwać harmonijnej współpracy z kierownikami podległych mu jednostek. Konflikt z jednym z nich już na starcie zmian organizacyj-nych współpracę tę wyklucza. Sąd nadmienił, iż powód nadal pozostaje lekarzem zatrudnionym w tej samej przychodni z wynagrodzeniem niewiele odbiegającym od wynagrodzenia pobieranego na stanowisku kierownika. Znaczącym argumentem dla oceny przydatności powoda na stanowisku kierowniczym jest fakt dużej absencji chorobowej, która dezorganizuje pracę zakładu pracy w okresie kiedy udział kierow-nika w podejmowaniu decyzji związanych z reformą służby zdrowia wymaga zwięk-szonej dyspozycyjności. Sąd podkreślił, iż w stosunku do pracowników na stanowi-skach kierowniczych i samodzielnych należy stosować ostrzejsze kryteria oceny przyczyn uzasadniających wypowiedzenie. Kasację od powyższego wyroku złożył powód. Zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie poprzez przyjęcie, że dokonane wypowiedzenie zmieniające warunki pracy i płacy z dnia 16 listopada 1998 r. jest skuteczne oraz rażące naruszenie przepisów postępowania poprzez niewyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa, tak jak tego wymaga przepis art. 328 § 2 KPC, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i wskazując na powyższe podstawy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji pozwanego ewentualnie, uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w Krośnie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi oraz o zasą-dzenie od pozwanego na rzecz powoda w obu przypadkach zwrotu kosztów postę-powania zgodnie z przedłożonym spisem kosztów. W uzasadnieniu kasacji podnie-siono ponadto, że zasadność wypowiedzenia warunków pracy i płacy powinna być oceniana przez pryzmat przepisu art. 45 § 1 KP z uwzględnieniem słusznych intere-sów pracodawcy i przymiotów pracownika „Ocena ta jednakże musi być należycie uzasadniona”. Sąd Najwyższy rozważył, co następuje: 5 Kasacja jest uzasadniona. Słusznie podniesiono w niej, że ocena zasadności (w rozumieniu art. 45 § 1 KP w związku z art. 42 § 1 KP), dokonanego wypowiedze-nia warunków pracy i płacy w zaskarżonym wyroku nie została poparta wystarczają-cymi argumentami. Ramy tej oceny wyznacza przyczyna wypowiedzenia wskazana przez pracodawcę. Podał on w swym oświadczeniu, że przyczyną wypowiedzenia warunków pracy i płacy są (wyłącznie) „zmiany w strukturze organizacyjnej OLK”. Okoliczności, na które powołał się Sąd Okręgowy dokonując oceny zasadności wy-powiedzenia, takie jak absencja chorobowa powoda, czy rzekomy konflikt z innymi pracownikami należy wobec tego uznać za pozbawione znaczenia. Okolicznością bezsporną jest dokonanie zmian organizacyjnych. Kwestią sporną pozostaje związek przyczynowy między zmianami a wypowiedzeniem. Istnienie tego związku powinno być udowodnione przez pracodawcę, przy zastosowaniu wszelkich dopuszczalnych reguł dowodzenia, wśród których nie są wykluczone uprawnione domniemanie fak-tyczne. Tymczasem Sąd drugiej instancji powołał się jedynie na „rozważenie możli-wości zmian na stanowiskach kierowniczych” jako konsekwencji dokonanych zmian organizacyjnych. Ten fragment uzasadnienia zaskarżonego wyroku może być rozu-miany jako niewłaściwa wykładnia pojęcia zasadności wypowiedzenia w rozumieniu art. 45 § 1 KP (co słusznie podniesiono w kasacji). Nie można przyjąć, by zmiany organizacyjne polegające na likwidacji kilku jednostek wchodzących w skład zakładu pracy (pracodawcy) uzasadniały wypowiedzenia warunków pracy i płacy wszystkim kierownikom jednostek, nawet tych, które nie ulegają likwidacji. Trzeba by dopiero wykazać, że wypowiedzenie dokonane wobec powoda, w sytuacji gdy kierowana przez niego jednostka nie została zlikwidowana, pozostaje w związku przyczynowym z przeprowadzonymi zmianami. Wypowiedzenia dokonano przed reorganizacją, co jest dopuszczalne, lecz sprawia, że co najmniej wątpliwe są sugestie zawarte w uza-sadnieniu wyroku Sądu Okręgowego co do zasadności wypowiedzenia wobec po-większenia zakresu zadań przychodni przy niezmienionym zakresie czynności jej kierownika. Nie zostało bowiem wskazane, z jakich okoliczności można było wypro-wadzić wniosek (w dacie dokonania wypowiedzenia), że powód nie podoła kierowa-niu przychodnią o zwiększonej liczbie pacjentów i lekarzy lub że inna osoba lepiej spełni oczekiwania pracodawcy. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku, aczkolwiek zawiera wskazanie podstawy faktycznej, to nie czyni zadość drugiemu z wymagań określonych w art. 328 § 2 KPC; nie wyjaśnia mianowicie podstawy prawnej rozstrzygnięcia. W świetle wywo- 6 dów uzasadnienia dokonana przez Sąd ocena zasadności wypowiedzenia świadczy o nieprawidłowym rozumieniu tego pojęcia użytego w art. 45 § 1 KP, który to przepis miał zastosowanie do roszczeń powoda (w związku z art. 42 § 1 KP). Wykładnia zo-stała dokonana bowiem w odniesieniu do okoliczności wykraczających poza przy-czynę wskazaną w oświadczeniu pracodawcy, a częściowo takich, które nie zostały udowodnione. Pomija ona nadto związek przyczynowy między jedyną przyczyną wskazaną, która ma charakter ogólny i obiektywny, a wypowiedzeniem warunków pracy i płacy dokonanym konkretnemu pracownikowi. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 39313 § 1 KPC. ========================================