I PKN 746/00

Wyrok z dnia 17 grudnia 2001 r. I PKN 746/00 Przewodniczący SSN Andrzej Kijowski, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera, Józef Iwulski (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2001 r. sprawy z powódz-twa Małgorzaty N. przeciwko „I.” Spółce Akcyjnej w Z.W. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 24 maja 2000 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 4 lutego 2000 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Zduńskiej Woli oddalił powództwo Małgorzaty N. przeciwko „I.” S.A. w Z.W. o przywrócenie do pracy. Sąd Rejonowy ustalił, że powódka była zatrudniona u strony pozwanej od 1996 r. jako wartownik na podstawie umowy o pracę na czas nie określony. Od 5 maja 1999 r. do 12 maja 1999 r., a następnie do końca października 1999 r. przeby-wała na zwolnieniu lekarskim. Pismem z dnia 15 marca 1999 r. pracodawca powia-domił powódkę, iż w związku z likwidacją Zakładowego Oddziału Straży Przemysło-wej od 1 maja 1999 r. stanie się z mocy prawa pracownikiem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością „I.-O.”. Pouczył ją, iż może nie podjąć pracy w tej Spółce i bez wypowiedzenia rozwiązać stosunek pracy. Powódka wyraziła na piśmie zgodę na podjęcie zatrudnienia u nowego pracodawcy. Kolejnym pismem z dnia 20 kwietnia 1999 r. pracodawca poinformował powódkę, iż przesuwa termin rozpoczęcia pracy w Spółce „I.-O.” na dzień 1 czerwca 1999 r. Powódka wyraziła zgodę na proponowane warunki, jednakże w piśmie z dnia 12 maja 1999 r. skierowanym do pozwanej Spółki, powódka stwierdziła, że sama rozwiązuje stosunek pracy, gdyż nie wyraża zgody na podjęcie pracy w Spółce „I.-O.” kosztem rozwiązania poprzedniej umowy o pracę. Pracodawca w wydanym powódce świadectwie pracy stwierdził, iż pozostawała w stosunku pracy do dnia 30 września 1999 r. i został on rozwiązany w trybie art. 231 § 2 4 KP oraz że wypłacił jej odprawę pieniężną w wysokości trzymiesięcznego wyna-grodzenia. Sąd Rejonowy uznał, że roszczenie powódki o przywrócenie do pracy jest bezzasadne. Powódka w dwóch pismach wyraziła zgodę na rozpoczęcie pracy w spółce „I.-O.”. W trzecim piśmie do pozwanego powódka oświadczyła, że sama roz-wiązuje stosunek pracy, gdyż nie wyraża zgody na podjęcie pracy w Spółce „I.-O.”. Pismo to jest wyraźnie adresowane do prezesa strony pozwanej. W ocenie Sądu Rejonowego umowa o pracę została rozwiązana przez powódkę, a w związku z tym brak podstaw do stosowania art. 45 KP, który dotyczy rozwiązania umowy przez pra-codawcę. Sąd Rejonowy nie badał okoliczności dotyczących treści wydanych po-wódce świadectw pracy, gdyż nie zgłosiła ona powództwa o ich sprostowanie, a nadto nie wyczerpała trybu postępowania określonego w art. 97 § 2 KP. Apelację powódki od tego wyroku oddalił Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpie-czeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z dnia 24 maja 2000 r. [...]. Sąd drugiej instancji stwierdził, że powódka dochodziła przywrócenia do pracy w Spółce „I.” w Z.W. Nie-sporne między stronami jest, że pismem z dnia 15 marca 1999 r. pozwany powiado-mił powódkę, iż 1 maja 1999 r. stanie się z mocy prawa pracownikiem Spółki „I.-O.”. Powódka wyraziła na to zgodę. Pismem z dnia 20 kwietnia 1999 r. pracodawca po-wiadomił powódkę, że termin rozpoczęcia pracy w Spółce „I.-O.” zostaje przesunięty na 1 czerwca 1999 r. Na tę propozycję powódka również wyraziła zgodę. To drugie pismo pozwanej z dnia 20 kwietnia 1999 r. Sąd Okręgowy ocenia jako nowe zawia-domienie pracownika o przejęciu części zakładu pracy (art. 231 § 3 KP). Składając pismo z dnia 12 maja 1999 r. powódka zachowała termin do złożenia oświadczenia woli, o jakim mowa w art. 231 § 4 KP. Nietrafny jest więc zarzut, że pismo z dnia 12 maja 1999 r. złożone zostało po terminie określonym w art. 231 § 4 KP i nie wywołało skutków prawnych. Zdaniem Sądu drugiej instancji powstaje jedynie wątpliwość, czy oświadczenie powódki złożone po otrzymaniu pisma z dnia 20 kwietnia 1999 r., iż wyraża zgodę na podjęcie zatrudnienia w Spółce „I.-O.” wywołało skutki prawne i jakie ma to znaczenie dla oceny jej oświadczenia woli wyrażonego w piśmie z dnia 12 maja 1999 r., w którym stwierdza, że rozwiązuje umowę. Sąd Okręgowy uznał, że pismem z dnia 12 maja 1999 r. powódka za dorozumianą zgodą pozwanego cofnęła oświadczenie woli, w którym wyraziła zgodę na podjęcie zatrudnienia w Spółce „I.-O.”, stwierdzając jednocześnie, że rozwiązuje umowę, nie wyrażając zgody na pod-jęcie pracy u nowego pracodawcy. W ocenie Sądu Okręgowego pismo powódki z 3 dnia 12 maja 1999 r. jest jej oświadczeniem woli o rozwiązaniu stosunku pracy za siedmiodniowym wypowiedzeniem. Ponieważ w tym dniu Spółka „I.-O.” nie przejęła jeszcze pracowników strony pozwanej, to doszło do rozwiązania stosunku pracy w ten sposób i prawidłowa jest adnotacja zamieszczona w świadectwie pracy, iż stosu-nek pracy między stronami ustał w oparciu o art. 231 § 4 KP. Sąd drugiej instancji stwierdził, że nie może stanowić podstawy żądania przywrócenia do pracy fakt, że pracodawca wydał powódce dwa świadectwa pracy z różnymi datami rozwiązania stosunku pracy. Powódka nie wystąpiła natomiast z roszczeniem o sprostowanie świadectw i nie wyczerpała trybu postępowania z art. 97 § 2 KP. Kasację od tego wyroku wniosła powódka. Zarzuciła naruszenie art. 251 KP oraz art. 29 KP przez ich niezastosowanie. W uzasadnieniu kasacji powódka wywio-dła, że Sąd drugiej instancji uznał, iż w dniu 12 maja 1999 r. powódka złożyła oświadczenie o rozwiązaniu stosunku pracy za siedmiodniowym wypowiedzeniem. Tymczasem w pierwszym świadectwie pracy stwierdzono, że stosunek pracy wygasł z dniem 31 maja 1999 r. W drugim wydanym powódce świadectwie pracy stwierdzo-no natomiast, że stosunek pracy wygasł z dniem 30 września 1999 r. Powódka sta-wia pytanie, skąd biorą się te daty i odpowiada na nie, że „po pierwszym wypowie-dzeniu ponownie został nawiązany stosunek pracy”. Powódka nadal była pracowni-kiem pozwanego, który traktował ją jako pracownika, o czym świadczy przyjmowanie od niej zwolnień lekarskich. Powódka stwierdza, że „aby skutecznie rozwiązać umowę o pracę należało ją wypowiedzieć”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 231 KP w razie przejścia zakładu pracy lub jego części na inne-go pracodawcę staje się on z mocy prawa stroną w dotychczasowych stosunkach pracy (§ 1). O przejściu zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę i wyni-kających z tego skutkach dla przejmowanych pracowników w zakresie ich stosunków pracy pracodawca jest obowiązany niezwłocznie zawiadomić pracowników na piś-mie, w terminie poprzedzającym dokonanie tych zmian (§ 3). Wynika z tych przepi-sów, że jeżeli ma nastąpić przejście zakładu pracy lub jego części (w znaczeniu przedmiotowym) na nowego pracodawcę, to dotychczasowy pracodawca powinien, niezwłocznie i przed datą przejścia, zawiadomić o tym pracowników. Zawiadomienie o przejściu powinno być więc uprzednie względem jego daty, choć przepis nie okre- 4 śla na ile. Powinno być też niezwłoczne, to znaczy bez uzasadnionej zwłoki po zaist-nieniu stanu faktycznego i prawnego, z którego wynika przejście (z reguły po zawar-ciu umowy między pracodawcami, z której wynika przejęcie zakładu pracy). Należy uznać, że w zawiadomieniu pracowników należy wskazywać datę przejęcia zakładu pracy, gdyż ma to dla nich znaczenie, zwłaszcza dla podjęcia decyzji o rozwiązaniu umowy o pracę, o której to możliwości pracodawca ma obowiązek pouczyć pracow-ników. Zgodnie bowiem z art. 231 § 4 KP w terminie jednego miesiąca od zawiado-mienia przewidzianego w § 3 pracownik może bez wypowiedzenia, za siedmiodnio-wym uprzedzeniem, rozwiązać stosunek pracy. Rozwiązanie stosunku pracy w tym trybie powoduje dla pracownika skutki, jakie przepisy prawa pracy wiążą z rozwiąza-niem stosunku pracy przez pracodawcę za wypowiedzeniem. Termin jednego mie-siąca określony w tym przepisie jest zawity, w tym znaczeniu, że po jego upływie pracownik nie może skutecznie rozwiązać umowy o pracę za siedmiodniowym uprzedzeniem (a nie wypowiedzeniem). Termin ten może upłynąć przed przejęciem zakładu pracy lub po przejęciu. W zależności więc od konkretnych okoliczności, roz-wiązanie umowy o pracę przez pracownika za siedmiodniowym uprzedzeniem może nastąpić u dotychczasowego lub nowego pracodawcy. Podkreślenia wymaga, że z przepisu nie wynika, aby pracownicy, którzy zostali zawiadomieni o przejęciu zakładu mieli składać oświadczenia o wyrażeniu zgody na zatrudnienie u nowego pracodaw-cy lub o odmowie takiej zgody. Wręcz odwrotnie skutek w postaci przekształcenia podmiotowego po stronie pracodawcy z art. 231 § 1 KP następuje z mocy prawa, a więc niezależnie od woli pracownika (a także pracodawców). Specyficznym sposo-bem sprzeciwu pracownika na podjęcie zatrudnienia u nowego pracodawcy jest określona w art. 231 § 4 KP możliwość rozwiązania stosunku pracy przez pracowni-ka. Nigdy jednak z wyłącznej woli pracownika w sytuacji opisanej w art. 231 § 1 KP nie jest możliwe kontynuowanie przez niego zatrudnienia u dotychczasowego praco-dawcy. W okolicznościach faktycznych sprawy, pismem z dnia 15 marca 1999 r. pra-codawca powiadomił powódkę, iż w związku z likwidacją Zakładowego Oddziału Straży Przemysłowej od 1 maja 1999 r. stanie się z mocy prawa pracownikiem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością „I.-O.”. Pouczył ją, iż może nie podjąć pracy w tej Spółce i bez wypowiedzenia rozwiązać stosunek pracy. Powódka wyraziła na piśmie zgodę na podjęcie zatrudnienia u nowego pracodawcy. Pozwany pracodawca postą-pił więc zgodnie z art. 231 § 3 KP. Termin do rozwiązania stosunku pracy przez po- 5 wódkę upływał z dniem 15 kwietnia 1999 r. Powódka w tym terminie z pewnością nie złożyła oświadczenia o rozwiązaniu umowy o pracę. Wyrażona przez nią zgoda na zatrudnienie u nowego pracodawcy nie miała znaczenia prawnego, a więc w ogóle nie była oświadczeniem woli, wobec czego powódka nie musiała jej cofać, czy od-woływać (w tym zakresie Sąd drugiej instancji nie ma racji). Kolejnym pismem z dnia 20 kwietnia 1999 r. (należy dodać, że doręczonym w dniu 29 kwietnia 1999 r.) praco-dawca poinformował powódkę, iż przesuwa termin rozpoczęcia pracy w Spółce „I.-O.” na dzień 1 czerwca 1999 r. Pracodawca postąpił słusznie i zgodnie z art. 231 § 3 KP. Skoro zawiadomienie pracowników o przejęciu powinno wskazywać jego datę, to zmiana w tym zakresie wymaga dokonania nowego zawiadomienia. Pracodawca powinien na podstawie art. 231 § 3 KP ponownie pouczyć pracowników w takiej sy-tuacji o możliwości rozwiązania stosunku pracy, czego nie uczynił. Prawdopodobnie uznał, że wystarczające w tym zakresie jest poprzednie pouczenie. Nie zmienia to jednak faktu, że termin miesięczny do rozwiązania umów o pracę z art. 231 § 4 KP zaczął biec na nowo i upływał dla powódki w dniu 29 maja 1999 r. Powódka wyraziła zgodę na zatrudnienie u nowego pracodawcy, jednak w piśmie z dnia 12 maja 1999 r. skierowanym do pozwanej Spółki, stwierdziła, że „sama rozwiązuje stosunek pracy, gdyż nie wyraża zgody na podjęcie pracy w Spółce I.-O. kosztem rozwiązania poprzedniej umowy o pracę”. Powódka złożyła więc w otwartym terminie z art. 231 § 4 KP oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę za siedmiodniowym uprzedzeniem, do skuteczności którego nie było potrzebne cofnięcie (odwołanie) zgody na podjęcie zatrudnienia u nowego pracodawcy. Dojście tego oświadczenia powódki do praco-dawcy (dotychczasowego, bo jeszcze nie nastąpiło przejście zakładu pracy) spowo-dowało rozpoczęcie biegu siedmiodniowego terminu uprzedzenia, z upływem którego umowa o pracę rozwiązała się bez wypowiedzenia (najprawdopodobniej w dniu 19 maja 1999 r., w zależności od tego kiedy pracodawca otrzymał oświadczenie powód-ki). W tym zakresie analiza prawna dokonana przez Sąd drugiej instancji jest prawi-dłowa. Słusznie też Sąd uznał, że skoro rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło wskutek oświadczenia powódki (bez wypowiedzenia, za siedmiodniowym uprzedze-niem), to nie może jej przysługiwać roszczenie o przywrócenie do pracy na podsta-wie art. 45 § 1 KP. Wprawdzie art. 231 § 4 KP nakazuje traktować ten sposób roz-wiązania umowy o pracę, tak jak rozwiązanie za wypowiedzeniem pracodawcy, ale nie może to zmieniać samego charakteru tego sposobu rozwiązania umowy o pracę, a zwłaszcza przyjęcia w świetle art. 45 § 1 KP, że pracownikowi przysługuje rosz- 6 czenie o przywrócenie do pracy. Takie roszczenie powódki słusznie więc zostało uznane za bezzasadne. Kasacja pomija wszystkie te elementy, zarówno w aspekcie ustaleń faktycz-nych, jak i oceny prawnej. Powódka stawia zarzut naruszenia art. 251 KP, który jest całkowicie niezrozumiały, nawet w świetle wywodów jej uzasadnienia. Przepis ten dotyczy bowiem przekształcenia umowy terminowej w umowę na czas nie określony i ogóle nie ma odniesienia do ustalonego, a nawet twierdzonego przez powódkę stanu faktycznego. Nie miał on i nie mógł mieć w sprawie zastosowania. Być może powód-ce chodziło o postawienie zarzutu naruszenia art. 231 KP, ale Sąd Najwyższy będąc związany granicami kasacji (art. 39311 KPC) w ogóle nie ma obowiązku go rozważać, a nadto jest on bezzasadny w kontekście powyższych wywodów prawnych. Powódka podnosi też zarzut naruszenia art. 29 KP, co można zrozumieć w ten sposób, że do-szło do zawarcia między stronami nowej, ustnej umowy o pracę, niepotwierdzonej na piśmie. Zarzut ten można rozważać tylko w aspekcie twierdzonego w kasacji przez powódkę dorozumianego nawiązania nowej umowy o pracę przez czynności praco-dawcy polegające na wystawieniu dwóch świadectw pracy wskazujących późniejsze daty rozwiązania umowy o pracę i przyjmowaniu przez niego zwolnień lekarskich przedkładanych przez powódkę. Taka konstrukcja prawna roszczenia nie była przez powódkę prezentowana w toku postępowania i nie była rozważana przez Sądy obu instancji. Sądy te nie ustalały więc faktów niezbędnych dla takiej podstawy roszcze-nia, a co najważniejsze nie miały takiego obowiązku, gdyż powódka takich faktów jako podstawy swego roszczenia nie wskazywała. W kasacji prezentuje się więc w istocie inny stan faktyczny niż ustalony w zaskarżonym orzeczeniu. Sąd drugiej in-stancji nie ustalił bowiem, aby przez czynności pracodawcy wskazane przez powód-kę zostało złożone oświadczenie woli o nawiązaniu nowej umowy o pracę. Powódka w kasacji, bez zarzutu naruszenia przepisów postępowania, usiłuje więc uzasadnić swoje roszczenie inną podstawą faktyczną. Jest to niemożliwe, gdyż bez skuteczne-go podważenia ustaleń faktycznych zarzutem naruszenia przepisów postępowania, Sąd Najwyższy ocenia zastosowanie prawa materialnego do stanu faktycznego ustalonego przez Sąd drugiej instancji. Nadto, nie jest możliwe przyjęcie aby wysta-wienie przez pracodawcę świadectwa pracy z błędną datą zakończenia stosunku pracy i przyjmowanie przez niego zaświadczeń lekarskich po zakończeniu stosunku pracy, bez dopuszczenia do wykonywania obowiązków pracowniczych lub innych 7 czynności świadczących o nawiązaniu nowego stosunku pracy, oznaczało konklu-dentne zawarcie umowy o pracę. Z tych względów kasacja powódki podlegała oddaleniu na podstawie art. 39312 KPC. ========================================