I PR 1/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN E. Brzeziński (sprawozdawca). Sędziowie SN: W. Dębicka, S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 1985 r. sprawy z wniosku Witolda C. przeciwko Wojewódzkiemu Zakładowi Transportu Mleczarskiego w S. o zwrot części kosztów dojazdowych do pracy na skutek odwołania wnioskodawcy od orzeczenia Terenowej Komisji Rozjemczej w Słupsku z dnia 21 sierpnia 1984 r.,oddalił odwołanie.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca jest zatrudniony w pozwanym Zakładzie na stanowisku radcy prawnego. Wnioskodawca mieszka w D. Nie korzysta z biletu miesięcznego. Dojeżdża do S. autobusami, wykupując bilety na poszczególne przejazdy. W niniejszej sprawie domagał się zwrócenia mu przez pozwany zakład pracy 60% kosztów tych biletów z powołaniem się na uchwałę nr 254 Rady Ministrów z dnia 6 grudnia 1982 r. w sprawie pracowniczych biletów kolejowych i autobusowych.Terenowa Komisja Rozjemcza w Słupsku orzeczeniem z dnia 21 sierpnia 1984 r. wniosek ten oddaliła, uznając, że uchwała nr 254 nie ma zastosowania w przedmiocie zwrotu kosztów przejazdu w sytuacji wnioskodawcy.W związku z odwołaniem wnioskodawcy Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne:"Czy pracownikowi przysługuje dopłata do jednostkowych kosztów przejazdu, skoro w zakładzie pracy wprowadzono zasadę dopłat do miesięcznych kosztów przejazdów pracowniczych (dopłat do biletów miesięcznych), a wyliczenie rachunkowe dopłaty do jednostkowych przejazdów pracowniczych wskazuje, że dopłata zakładu pracy do tych przejazdów byłaby mniejsza niż dopłata do biletu miesięcznego?"Zdaniem Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych jest wątpliwe, czy w świetle § 1 uchwały nr 254 Rady Ministrów z dnia 6 grudnia 1982 r. w sprawie pracowniczych biletów kolejowych i autobusowych tego rodzaju stany, jak stan występujący w niniejszej sprawie, objęte są zakresem wymienionej uchwały. Powołany przepis bowiem wprowadził generalną zasadę, że roszczenia określone w uchwale przysługują tylko tym pracownikom, dla których określone w uchwale zakłady pracy nabędą miesięczne bilety kolejowe i autobusowe. W pozwanym zakładzie na podstawie zarządzenia dyrektora nr 1/84 z dnia 1 stycznia 1984 r., wydanego z upoważnienia zawartego w § 2 powołanej uchwały Rady Ministrów, wprowadzono dopłaty do miesięcznych biletów autobusowych według zasad wynikających z uchwały. Należałoby wobec tego przyjąć konsekwentnie, że zasady wynikające z uchwały mają zastosowanie w pozwanym zakładzie w zakresie uchwałą określonym. W tej konkretnej sprawie wnioskodawca nie skorzystał z biletu miesięcznego. Wykładnia gramatyczna powołanego przepisu wskazywałaby, że zakłady pracy stosujące zasadę częściowego ponoszenia kosztów związanych z dojazdami pracowników do pracy są zobowiązane do stosowania dopłat tylko do zakupywanych dla pracowników biletów miesięcznych. Wprowadzone zarządzenie dyrektora nr 1/84 nie ogranicza uprawnienia do korzystania z miesięcznych biletów autobusowych żadnej grupie pracowników, zatem i pracownikom zatrudnionym w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wnioskodawcy zatem, aczkolwiek zatrudnionemu w niepełnym wymiarze czasu pracy, przysługiwałoby uprawnienie do korzystania z biletu miesięcznego. Koszt takiego biletu wyniósłby w sytuacji wnioskodawcy 2.700 zł. Dopłata pozwanego zakładu wyniosłaby odpowiednio 1.520 zł miesięcznie (60% od 2.700 zł). Wnioskodawca w okresie dwóch miesięcy (maja i czerwca 1984 r.) zakupił 16 jednorazowych biletów autobusowych na wartość 2.432 zł. Dochodzona przez wnioskodawcę dopłata zakładu pracy do tych biletów wyniosłaby odpowiednio 1.459 zł. Wydaje się więc - zdaniem Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych - że skoro uregulowanie zawarte w uchwale Rady Ministrów obejmuje szerszy zakres możliwości ponoszenia przez zakłady pracy kosztów miesięcznych biletów pracowniczych, można z powołanego przepisu wyprowadzić konsekwencje nie wyrażone w jego tekście, iż jeżeli wolno czynić więcej, to wolno i czynić mniej. Dalej zaś skoro pozwany zakład przyjął na podstawie uchwały Rady Ministrów zobowiązanie ponoszenia kosztów biletów miesięcznych, to wydaje się, że jego zobowiązanie powinno obejmować także dopłatę do, w sumie tańszych, biletów jednorazowych służących dojazdom do pracy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Uchwała nr 254 Rady Ministrów z dnia 6 grudnia 1982 r. w sprawie pracowniczych biletów kolejowych i autobusowych (M.P. Nr 30, poz. 260) w całości ma treść następującą:"W celu ułatwienia nabywania pracowniczych biletów miesięcznych kolejowych i autobusowych na przejazdy do pracy osobom zatrudnionym w uspołecznionych zakładach pracy Rada Ministrów uchwala, co następuje:§ 1. Zakłady pracy będące jednostkami budżetowymi, zatrudniające pracowników dojeżdżających do pracy koleją lub autobusami Państwowej Komunikacji Samochodowej, nabywają zbiorczo dla tych pracowników odpowiednie bilety miesięczne. Zakłady pracy pokrywają 60% należności taryfowych za pracowniczy bilet miesięczny; pozostałe 40% opłaca pracownik.§ 2. Zakładom pracy nie będącym jednostkami budżetowymi zaleca się stosowanie określonych w § 1 zasad nabywania pracowniczych biletów miesięcznych kolejowych i autobusowych oraz częściowego ich opłacania w wysokości 60%.§ 3. Przepisy § 1 i 2 stosuje się odpowiednio przy przewozach pracowników do pracy i z pracy organizowanych przez uspołecznione zakłady pracy środkami transportu samochodowego publicznego lub branżowego w drodze najmu lub umowy przewozu.§ 4. Traci moc uchwała nr 278 Rady Ministrów (...).§ 5. Uchwała wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 1983 r."Treść przytoczonej uchwały nie pozostawia żadnych wątpliwości co do tego, że dotyczy ona tylko sytuacji, gdy pracownik przy dojazdach do pracy korzysta z miesięcznych biletów kolejowych lub autobusowych (...).Przepisy uchwały mają charakter przepisów szczególnych i nie podlegają wykładni rozszerzającej. Nie mają więc zastosowania względem pracowników, którzy wykupują bilety na poszczególne przejazdy do pracy, bez względu na to, czy dopłaty zakładu pracy do tych biletów okazałyby się większe, czy mniejsze w porównaniu z dopłatami do biletów miesięcznych w rozumieniu rozważanej uchwały.Wnioskodawca w niniejszej sprawie niespornie nie korzysta z biletu miesięcznego przy dojazdach do pracy w pozwanym Zakładzie, nie może więc skutecznie domagać się - z powołaniem się na uchwałę - zwrócenia mu przez stronę pozwaną 60% ceny biletów na poszczególne przejazdy. Zaskarżone przezeń orzeczenie Terenowej Komisji Rozjemczej z dnia 21 sierpnia 1984 r. nie uchybia wymaganiom prawa.W sytuacji takiej udzielanie samej tylko teoretycznej odpowiedzi na przedstawione Sądowi Najwyższemu pytanie nie byłoby celowe, skoro ani nie ułatwiłoby, ani nie przyspieszyłoby dalszego postępowania w niniejszej sprawie. Dlatego na podstawie art. 61, 66 i 74 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 231 ze zm.) Sąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania i orzekł jak w sentencji.