I PR 106/82

Skład orzekającySędziowie SN: A. Grymaszewski, J. Sokołowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Andrzeja W. przeciwko Miejskiemu Przedsiębiorstwu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Ł. o uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli w przedmiocie rozwiązania umowy o pracę i odszkodowanie na skutek odwołania wnioskodawcy od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 12.X.1982 r.oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneOkręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie - po przejęciu do rozpoznania sprawy przekazanej mu przez Terenową Komisję Odwoławczą do Spraw Pracy z wątpliwościami prawnymi - pierwszym wyrokiem z dnia 14.IV.1982 r. ustalił, że oświadczenie woli złożone przez wnioskodawcę w dniu 5.I.1982 r., zawierające wniosek o rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron, dotknięte było błędem co do treści czynności prawnej, powodującym uchylenie się od jego skutków na zasadzie art. 84 k.c. w związku z art. 300 k.p. i zasądził od strony pozwanej na rzecz wnioskodawcy odszkodowanie w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia za pracę.Sąd Najwyższy - po rozpoznaniu odwołania strony pozwanej - wyrokiem z dnia 27.VII.1982 r. w sprawie I PR 66/82 uchylił powyższy wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu Sąd Najwyższy wskazał na trafność zarzutu odwołania co do naruszenia przez Okręgowy Sąd Pracy art. 84 k.c. w związku z art. 300 k.p. i na konieczność wyjaśnienia, czy w sprawie nie zachodzi podstawa z art. 87 k.c. w zw. z art. 300 k.p. do uchylenia się przez wnioskodawcę od skutków prawnych oświadczenia woli z dnia 5.I.1982 r.Po ponownym rozpoznaniu sprawy Okręgowy Sąd Pracy zaskarżonym wyrokiem oddalił wniosek. Sąd ustalił, że wnioskodawca lekkomyślnie odłączył rejestrator temperatur, a nie działał ze szczególnym natężeniem złej woli. Złożenie przez niego wniosku z dnia 5.I.1982 r. o rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron nie było spowodowane wywieraniem na niego presji psychicznej. Miało miejsce tylko poinformowanie wnioskodawcy o naganności jego czynu, a także wskazanie na możliwe konsekwencje prawne, jakie mogłyby wyniknąć z powiadomienia o wyłączeniu rejestratora organów ścigania. W tej sytuacji uprzedzenie wnioskodawcy, że może zostać zwolniony z pracy dyscyplinarnie, nie może być uznane za groźbę bezprawną w rozumieniu art. 87 k.c. Oświadczenie z dnia 5.I.1982 r., jakie złożył wnioskodawca, było raczej wywołane presją okoliczności.Od wyroku powyższego wniósł odwołanie wnioskodawca. Odwołanie zarzuca naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 87 k.c. w zw. z art. 300 k.p. oraz niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy przez pominięcie dowodu z przesłuchania wnioskodawcy. Skarżący wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku przez ustalenie, że oświadczenie z dnia 5.I.1982 r. w przedmiocie rozwiązania umowy o pracę na mocy porozumienia stron zostało złożone przez niego pod wpływem bezprawnej groźby i zasądzenie od strony pozwanej na rzecz wnioskodawcy odszkodowania oraz kosztów postępowania odwoławczego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zasada swobody stron pozostawania w stosunku pracy wyrażona w art. 11 k.p. wymaga, aby oświadczenie woli pracownika zawierające wniosek o rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron nie było dotknięte wadą oświadczenia woli. Przy groźbie, o której mowa w art. 87 k.c. w zw. z art. 300 k.p., wada oświadczenia woli polega na nieprawidłowości powzięcia aktu woli i dlatego nazywana jest przymusem psychicznym. Oświadczenie woli złożone pod wpływem takiego przymusu zgodne jest wprawdzie z aktem woli, lecz pracownik nie powziąłby przejawionej na zewnątrz decyzji, gdyby nie był do tego zmuszony bezprawną groźbą.Trafnie Okręgowy Sąd Pracy uznał, że ustalone w sprawie okoliczności nie pozwalają przyjąć, że wnioskodawca złożył oświadczenie woli z dnia 5.I.1982 r. zawierające wniosek o rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron pod wpływem bezprawnej groźby. Odwołanie wnioskodawcy podważające to stanowisko nie może odnieść skutku, albowiem nie uwzględnia niezbędnych przesłanek do zastosowania art. 87 k.c.Groźba powinna być skierowana na osiągnięcie zamierzonego celu, tzn. uzyskanie oświadczenia woli takiej treści, jakie zostało przez pracownika złożone. Tymczasem z zeznań przesłuchanych świadków, w tym również świadków wskazanych przez wnioskodawcę, nie wynika, aby celem działania pozwanego Przedsiębiorstwa, po stwierdzeniu wyłączenia przez wnioskodawcę rejestratora temperatur, było uzyskanie od wnioskodawcy wniosku o rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron. Cel taki trudno domniemywać w sytuacji, gdy w czasie wyłączenia przez wnioskodawcę rejestratora (grudzień 1981 r.), tj. w pełni sezonu grzewczego, wnioskodawca wykonywał pracę pomocnika palacza i strona pozwana przed tym faktem nie podejmowała żadnych rozmów czy działań zmierzających do rozwiązania z nim przedwcześnie umowy o pracę, a zatrudniając go na czas określony, tj. tylko na sezon grzewczy, wiedziała o tym, że wnioskodawca nie ma kwalifikacji palacza oraz że stosunek pracy po upływie terminu, na jaki został zawarty, i tak uległby rozwiązaniu.Odwołanie pomija również, że z art. 87 k.c. wynika w sposób oczywisty warunek bezprawności groźby.Prawidłowo Okręgowy Sąd Pracy ocenił, że poinformowanie wnioskodawcy o naganności jego czynu, a także wskazanie na możliwe konsekwencje prawne, jakie mogłyby wyniknąć z powiadomienia organów ścigania o samowolnym i nieumiejętnym wyłączeniu przez wnioskodawcę rejestratora temperatur w pierwszych dniach po ogłoszeniu stanu wojennego oraz uprzedzenie go o tym, iż czyn jego może być oceniony jako dający podstawę do zwolnienia "dyscyplinarnego" (bez wypowiedzenia z winy pracownika) - nie może być uznane za groźbę bezprawną w rozumieniu tego przepisu. Aby mówić o bezprawności działania musi być dokonana ocena całokształtu sytuacji, w której ma miejsce owo zachowanie wywołujące obawę pracownika. Kryterium tej oceny stanowi sprzeczność z porządkiem prawnym naruszenia prawa podmiotowego pracownika, jak również sprzeczność z zasadami współżycia społecznego. Żadnego z tych elementów nie można się dopatrzeć w postępowaniu kierownika Zakładu Energetyki Cieplnej świadka S. i zastępcy dyrektora strony pozwanej świadka R., którzy przeprowadzili rozmowę z wnioskodawcą po ujawnieniu faktu wyłączenia przez niego samowolnie rejestratora.Pracodawcy przysługuje prawo oceny zachowania pracownika nienależycie wywiązującego się ze swoich obowiązków. Przysługuje również zakładowi pracy prawo rozwiązania z pracownikiem umowy o pracę bez wypowiedzenia z jego winy, jeżeli uzna, że czyn pracownika stanowi ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych. Uprzedzenie pracownika o tym, że jego czyn może być tak zakwalifikowany przez zakład pracy, nie może być uznane za bezprawną groźbę, gdyż pracodawca informuje jedynie o przysługującym mu prawie, zgodnie z treścią tego prawa i jego przeznaczeniem.Strona pozwana nie rozwiązała z wnioskodawcą umowy o pracę bez wypowiedzenia, gdyż wyrażała zgodę na wniosek pracownika o rozwiązaniu umowy o pracę za porozumieniem stron, a więc na sposób rozwiązania, który jest najbardziej korzystny dla pracownika. Dlatego też zbędne było zastanawianie się przez Okręgowy Sąd Pracy, czy gdyby nastąpiło rozwiązanie umowy w trybie art. 52 k.p., to czy byłoby ono zasadne. Dlatego też zarzut odwołania powołujący się na tę zbędną i przedwczesną ocenę nie może być uwzględniony.Zarzut odwołania odnoszący się do niedopuszczenia przez Okręgowy Sąd Pracy dowodu z przesłuchania stron również nie może odnieść skutku. Zgodnie z art. 299 k.p.c. w zw. z art. 74 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 231 ze zm.) dowód z przesłuchania stron jest dowodem posiłkowym dopuszczanym tylko wówczas, gdy po wyczerpaniu innych środków dowodowych lub z braku innych środków dowodowych pozostały nie wyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Strona powodowa, zgłaszając ten wniosek, nie wskazała, jakie to fakty istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie zostały wyjaśnione za pomocą przeprowadzonych przez Okręgowy Sąd Pracy dowodów ze świadków i z dokumentów, oraz nie powołała żadnych okoliczności i faktów, które za pomocą dowodu z przesłuchania stron miała zamiar udowodnić. Dlatego odmowa Okręgowego Sądu Pracy dopuszczenia takiego dowodu nie może być skutecznie podważana w postępowaniu odwoławczym przed Sądem Najwyższym.Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił odwołanie wnioskodawcy (art. 61 w zw. z art. 74 § 2 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych).