I PR 169/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Zieliński. Sędziowie: J. Tyszka (sprawozdawca), J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Kazimierza G. i 25 innych powodów przeciwko Gastronomicznej Spółdzielni Inwalidów "K." w W. o 397.000 zł, na skutek rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy w Warszawie z dnia 27 stycznia 1970 r.,oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym w dniu 26.III.1969 r. przeciwko pozwanej Gastronomicznej Spółdzielni Inwalidów "K." powodowie w liczbie 26 - jako kelnerzy tejże Spółdzielni - żądali o zasądzenie od pozwanej różnych kwot (ogółem 397.000 zł) tytułem reszty wynagrodzenia nie dopłaconego im - ich zdaniem - za okres od 1.III.1966 r. do 28.II.1969 r. Nie dopłacone różnice wynikły wskutek niesłusznego - zdaniem powodów - niedoliczania do obrotu, będącego podstawą obliczenia należnego im wynagrodzenia prowizyjnego, 10% dodatku za obsługę i 15% dodatku za działalność artystyczną oraz 10% dodatku za pracę nocną.W toku procesu powodowie, którzy pierwotnie określili swoje pretensje jako "przybliżone", sprecyzowali je, żądając zasądzenia ogółem 317.195 zł stosownie do kwot wyszczególnionych dla każdego z nich w zał. nr 1 do pozasądowej opinii biegłego G. (od 3.177 zł do 18.207 zł).Pozwana Spółdzielnia uznała powództwo na ogólną kwotę 78.554 zł, a co do pozostałej części wnosiła o jej oddalenie.Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanej na rzecz powodów żądane przez nich kwoty, a w zakresie, w jakim powództwo zostało ograniczone, postępowanie umorzył, przytaczając w uzasadnieniu wyroku, co następuje.Zasada powództwa została prawomocnie rozstrzygnięta w analogicznej sprawie II C 824/69, w której Sąd Najwyższy w orzeczeniu swym z dnia 5.IX.1969 r. wyjaśnił, że przez obrót kelnerski należy rozumieć wszystkie wpływy gotówkowe, nie wyłączając spornych dodatków, gdyż obrót obliczony według innych zasad byłby niepełny i musiałby wynikać z umowy lub ze szczególnego przepisu prawa.Ani zawarta umowa o pracę, ani przepis prawa, a szczególnie uchwała nr 93/65 CZSP, na którą obie strony się powołują, nie zawiera wyjaśnienia, co należy rozumieć przez obrót kelnerski, wobec czego należy go rozumieć tak, jak używa się tego słowa w potocznym znaczeniu, czyli jako pełny obrót.W świetle powyższego odmienne wywody strony pozwanej co do braku podstaw do obliczania wynagrodzenia powodów od obrotu wraz ze spornymi dodatkami nie mogą odnieść skutku.Wobec tego, że niesporna jest wysokość roszczenia każdego z powodów w kwotach wyliczonych w pozasądowej opinii biegłego G. (powołanego przez pozwaną) przy uwzględnieniu powyższych dodatków (10% za obsługę i 15% za działalność rozrywkową), Sąd Wojewódzki orzekł zgodnie z żądaniem powodów.W rewizji od tego wyroku pozwana domaga się jego zmiany i oddalenia powództwa bądź uchylenia wyroku i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy uznał rewizję za nieuzasadnioną, przy czym zważył, co następuje.Słuszne jest stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że wynagrodzenie prowizyjne powodów na sporny okres czasu należało obliczyć od pełnego obrotu kelnerskiego, tj. łącznie z dodatkami, o które chodzi w sprawie.Sąd Najwyższy wyjaśnił w orzeczeniu z dnia 5.IX.1969 r. I PR 166/69, że dodatki 10% za obsługę i 15% za działalność artystyczną wchodzą w skład obrotu kelnerskiego stanowiącego podstawę obliczenia wynagrodzenia prowizyjnego kelnerów, albowiem wynika to z samego pojęcia obrotu, przez który należy rozumieć wszystkie wpływy gotówkowe zainkasowane w danym okresie przez kelnerów od konsumentów za świadczenia zakładu gastronomicznego, a więc nie tylko za konsumpcję, lecz także za świadczenie usług.Obecny skład orzekający Sądu Najwyższego pogląd ten podziela.Z niespornych okoliczności sprawy wynika, że indywidualne stawki prowizyjne powodów (6%, 7% i 8%), od których zależy wysokość ich wynagrodzenia za pracę (wynagrodzenia prowizyjnego), zostały określone w umowach o pracę zawartych z powodami oraz że stawki te zostały im wypowiedziane przez stronę pozwaną dopiero ze skutkiem na dzień 1 kwietnia 1969 r. Przesądza to o wyniku sprawy, albowiem niesporne jest także między stronami, że przy tak rozumianym pojęciu obrotu kelnerskiego, jak to wyżej wyjaśniono, nie dopłacone wynagrodzenie prowizyjne każdego z powodów, obliczane przy zastosowaniu dotychczasowych stawek prowizyjnych (6%, 7% i 8%), wynosiłoby za sporny okres czasu kwoty zasądzone.Rewizja oparta jest na założeniu, że powodowie pomimo nieprawidłowego obliczenia wysokości obrotu (z pominięciem powyższych dodatków) otrzymali wynagrodzenie za sporny okres czasu w należytej wysokości (z niewielką różnicą wynoszącą ogółem uznaną kwotę 78.554 zł), albowiem wskutek zwiększenia obrotu przez wliczenie do niego powyższych dodatków podlegają tym samym odpowiedniemu obniżeniu indywidualne stawki prowizyjne powodów.Założenie to jest jednak błędne, podobnie jak i pogląd wyrażony w tym względzie pośrednio w pozasądowej opinii biegłego G., na której założenie to zostało oparte. Jest ono bowiem wyrazem niesłusznego poglądu, że indywidualne stawki prowizyjne powodów uległy wskutek zwiększenia obrotu niejako automatycznie obniżeniu już z mocy powołanej w wyroku uchwały zarządu CZSP nr 99 z dnia 17.V.1965 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników zatrudnionych w spółdzielczych zakładach gastronomicznych bądź z mocy powołanych w rewizji wytycznych w tym przedmiocie wydanych przez Ministerstwo Handlu Wewnętrznego.W związku z tym należy zauważyć, że zarówno powyższa uchwała jak i wytyczne obowiązują tylko ich adresatów, tj. zakłady gastronomiczne. Akty te nie mogły natomiast uszczuplić bezpośrednio praw pracowników wynikających z indywidualnych umów o pracę.Ponieważ Spółdzielnia obowiązana była niewątpliwie zastosować się do powyższej uchwały oraz do wydanych do niej wytycznych, przeto powinna była wypowiedzieć powodom dotychczasowe warunki płacy, tj. indywidualne stawki prowizyjne, jeśli uważała to za konieczne w związku ze zwiększeniem obrotów kelnerskich. Dopóki jednak tego nie uczyniła, dopóty obowiązywały dotychczasowe warunki płacy wynikające z umów o pracę zawartych z powodami. Do istotnych bowiem warunków umowy o pracę zawartej z pracownikiem wynagradzanym prowizyjnie należy określenie wysokości stawki prowizyjnej. Obniżenie stawki wymaga zatem wypowiedzenia.W świetle tego co wyżej powiedziano nie mają dla rozstrzygnięcia sporu znaczenia prawnego wywody biegłego oraz rewizji na temat sposobu obliczania indywidualnych stawek prowizyjnych lub funduszu płac przeznaczonego na wynagrodzenia kelnerów. Tym samym więc niesłuszny jest także zarzut rewizji co do pominięcia przez Sąd Wojewódzki powyższych nieistotnych zagadnień. Ponieważ powodowie powinni byli otrzymywać wynagrodzenie obliczone według powyższych zasad w całym spornym okresie, przeto zasądzenie na ich rzecz nie dopłaconych im kwot nie może być - wbrew poglądowi wyrażonemu w rewizji - uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.).Z przytoczonych względów i na mocy art. 387 i 98 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.