I PR 231/90

Skład orzekającyPrzewodniczący Sędzia SN: J. Skibińska-Adamowicz.Sędziowie SN: W. Sanetra (spr.), S. Szymańska.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 1990 r. sprawy z powództwa Przedsiębiorstwa Zaopatrzenia Górniczego przeciwko Eugeniuszowi D. i Bronisławowi S. o odszkodowanie z tytułu wyrządzonej szkody na skutek rewizji pozwanych od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia 28 grudnia 1989 r., sygn. akt VIII Pm 136/89:1. uchyla zaskarżony wyrok w pkt 1 i 2 w części zasądzającej od pozwanego Eugeniusza D. kwotę wyższą niż 90.100 zł, a od pozwanego Bronisława S. kwotę wyższa niż 161.380 zł, i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu - Sądowi Pracy do ponownego rozpoznania;2.uchyla zaskarżony wyrok w pkt 3 i w tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania wyżej wymienionemu Sądowi, pozostawiając mu również rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowód - Przedsiębiorstwo Zaopatrzenia Górniczego w Katowicach domagał się od pozwanych Eugeniusza D. i Bronisława S. kwoty 2.777.851 zł oraz przyznania odsetek i kosztów procesu. Pozwani zatrudnieni byli jako osoby odpowiedzialne materialnie w magazynie należącym do powoda. Każdy z nich przyjął na siebie odpowiedzialność materialną w 50% za ewentualny niedobór. Powód zarzucił pozwanym, że niedobór spowodowany został w wyniku poważnych ich zaniedbań, w tym w następstwie nieprawidłowej gospodarki powierzonym im mieniem i niewłaściwym prowadzeniem dokumentacji.Rozpoznający spór Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że pozwani będąc zatrudnieni w magazynie nr 322-010 w R. zobowiązali się w umowie z dnia 11 VII 1984 r. do pokrycia ewentualnego niedoboru w 50% każdy z nich. Sąd Wojewódzki ustalił ponadto, że nie budzi wątpliwości zarówno podstawa odpowiedzialności pozwanych (umowa o odpowiedzialności wspólnej), jak i wysokość ujawnionego niedoboru.Ponieważ pozwani sugerowali, że niedobór w części został spowodowany przez okoliczności, za które odpowiedzialności nie ponoszą, gdyż uniemożliwiono im prawidłowy niedobór nad mieniem i właściwe wykonywanie obowiązków pozwanych, Sąd Wojewódzki zajął się ustaleniem tych okoliczności.Sąd Wojewódzki swoje ustalenia częściowo oparł na wyroku, jaki wobec pozwanych zapadł w ich sprawie karnej 8 IX 1987 r. w Sądzie Rejonowym w R. (...), będąc zresztą w tym zakresie związany regułą z art. 11 k.p.c., w myśl której ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym. Z wyroku Sądu karnego wynika, że powodowie dopuścili się czynu polegającego na niedopełnieniu obowiązku nadzoru i gospodarowania mieniem przez prowadzenie różnych form sprzedaży towarów wprost z magazynu indywidualnym osobom, spożywanie alkoholu w czasie pracy, wydawanie towarów niezgodnie z dokumentacją, dokonywanie w magazynie wymiany artykułów niepełnosprawnych na pełnosprawne, w wyniku czego umyślnie spowodowali niedobór istotny w kwocie 2.526.371 zł na szkodę powoda, tj. popełnili przestępstwo z art. 218 § k.k. Ponadto skazani zostali za to, że działając wspólnie przestępstwem ciągłym od lipca do października 1984 r. dokonali zaboru z magazynu zestawu głośnikowego, opon, butów, zamrażarki i akumulatorów o łącznej wartości 108.900 zł, na szkodę powoda, tj. dopuścili się przestępstwa z art. 200 § 1 k.k. w związku z art. 58 k.k. Oprócz tego E.D. skazany został na zabór zestawu głośnikowego, telewizora "Uran", żelazka i dwóch młynków do kawy o łącznej wartości 35.650 zł, zaś B.S. za dokonanie zaboru różnego rodzaju artykułów przemysłowych o łącznej wartości 106.930 zł.Sąd Wojewódzki przyjął, że wynik postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem karnym wiąże go w sposób bezwzględny w tych wypadkach, w których pozwani skazani zostali z art. 200 § 1 k.k., tj. za zabór przedmiotów o wartości - odpowiednio - 108.900 zł, 35.650 zł i 106.930 zł. Natomiast gdy idzie o kwotę niedoboru w pozostałej wysokości - w związki z którą pozwani skazani zostali na podstawie art. 218 k.k. - to zdaniem Sądu Wojewódzkiego ewentualne wątpliwości co do jego spowodowania przez pozwanych, "winny zostać rozwiane redakcją pkt 1 wyroku z dnia 8 września 1987 r. Sądu Rejonowego w R., który jednoznacznie przyjął umyślność działania obydwu pozwanych w zakresie popełnienia przestępstwa z art. 218 § 1 k.k.".W celu ustalenia wysokości niedoboru Sąd Wojewódzki - z uwagi na brak związania w tym zakresie ustaleniami Sądu karnego - powołał biegłego (Edwina C.), który ocenił, że niedopełnienie obowiązków także ze strony powoda mogło mieć wpływ na powstanie niedoboru. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego na tle całokształtu ustaleń faktycznych stanowiska takiego podzielić jednak nie można. Świadczyć więc o tym ma materiał zebrany w sprawie karnej, zaś podnoszone przez pozwanych okoliczności nie pozostają jakoby w żadnym związku przyczynowym z powstałym niedoborem, a przy tym przyjęcie istnienia przesłanek z art. 125 § 2 k.p. ekskulpujących pozwanych jest wyłączone, ponieważ jednoznacznie zostały one wykluczone przez ustalenia wyroku karnego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd cywilny (pracy) rozpoznając sprawę o niedobory nie tylko nie jest związany ustaleniami sądu karnego w kwestii wysokości niedoboru - chyba że mają one charakter ścisły i uwzględniają także problem przyczynienia - lecz także samodzielnie powinien ustalić, czy niedobór nie jest w jakimś stopniu wynikiem przyczynienia się zakładu pracy lub osób trzecich. Ustalenie wyroku Sądu karnego, że powodowie umyślnie stworzyli możliwość powstania niedoboru, nie jest równoznaczne ze stwierdzeniem, że niedobór ten w żadnym razie nie pozostaje w związku przyczynowym z zachowaniem się (zaniedbaniami) zakładu pracy lub z naruszeniem, jakich dopuściły się osoby trzecie. Sąd (...) może bowiem dokonywać samodzielnych ustaleń, że poszkodowany przyczynił się do powstania szkody spowodowanej przez skazanego (por. Kodeks postępowania cywilnego z komentarzem T. 1, Warszawa 1989 r., s. 67) i to także wtedy, gdy po jego stronie zachodzi - stwierdzona przez sąd karny w wyroku - umyślność działania. Sąd Wojewódzki przeprowadził postępowanie dowodowe jedynie pod kątem ustalenia wielkości niedoboru, powołując w tym celu biegłego. Natomiast gdy idzie o ewentualne przyczynienie się zakładu pracy i inne okoliczności umniejszające odpowiedzialność odszkodowawczą pozwanych, ograniczył się do ustaleń wyroku karnego oraz materiałów (...) karnej, co pozostaje w sprzeczności z zasadą bezpośredniości postępowania (art. 235 k.p.c.). Z tych względów, w zakresie, w którym okoliczności dotyczące ewentualnego przyczynienia się do powstania niedoboru nie zostały wyjaśnione przez Sąd pierwszej instancji w toku toczącej się przed nim rozprawy, zachodzi konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego. W szczególności wyjaśnienia wymaga podnoszony w rewizjach pozwanych zarzut przyczynienia się powoda do powstania szkody. Zbadania wymaga to, czy wykonywanie przez pozwanego E.D. także i równocześnie pracy poza magazynem mogło mieć istotny wpływ na jego możliwość nadzorowania powierzonego mu mienia, czy organizacja pracy dotycząca fazy załadunku i wyładunku była prawidłowa i czy - oraz w jakim stopniu - mogła mieć związek z powstaniem niedoboru. Rozważenia i ustaleń wymaga także to, czy prowizoryczny charakter magazynu pozostawał w związku z uchybieniami w obowiązkach spoczywających na powodzie i z powstaniem niedoboru oraz to, czy stosowane przez zakład pracy zabezpieczenia - o charakterze materiałowym jak i kadrowym - były dostateczne. Na analizę i ponowną ocenę zasługują także uchybienia powoda w zakresie wymogów dotyczących przeprowadzenia inwentaryzacji.Sąd karny ustalił, że powodowie swoim zachowaniem w sposób umyślny stworzyli możliwość powstania niedoboru oraz że niedobór taki (istotny) powstał. Przepis art. 218 k.k. nie wymaga bowiem dla odpowiedzialności za przestępstwo niedoboru, by dowiedzione zostało, iż określony niedobór został spowodowany przez oskarżonego, lecz jedynie, by stwierdzono, że z jego winy powstała możliwość uszczerbku (niedoboru) w majątku zakładu pracy. Tym samym ustalenia czynione przez Sąd karny dla pociągnięcia sprawców do odpowiedzialności na podstawie art. 218 k.k. nie muszę zmierzać do wykazania, że określony niedobór został w rzeczywistości przez nich spowodowany, gdyż wystarczy, jeżeli stwierdzone zostanie, iż stworzyli oni możliwość jego powstania i istotny niedobór powstał. W konsekwencji w postępowaniu przed sądem karnym nie ma większego znaczenia to, czy i w jakim stopniu do powstania niedoboru przyczynił się zakład pracy i w związku z tym Sąd ten nie jest zobowiązany do czynienia w tym zakresie ustaleń dowodowych. Nie ma więc podstaw, by przyjmować, że sąd karny w ogóle dokonywał ustaleń w zakresie przyczynienia się zakładu pracy i osób trzecich do powstania niedoboru, co powoduje - nawet przy przyjęciu, że pozwani umyślnie stworzyli możliwość powstania niedoboru - konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego w tym zakresie i to niezależnie od tego, iż naruszona została zasada bezpośredniości postępowania przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych.Ustalenia Sądu karnego co do czynów, za które powodowie skazani zostali na podstawie art. 200 k.k., są ścisłe i w sposób jednoznaczny określają wysokość uszczerbku poniesionego przez powoda w następstwie zagarnięcia mienia, którego się oni dopuścili i stąd w tym zakresie zaszła konieczność utrzymania wyroku Sądu Wojewódzkiego w mocy (do wysokości 90.100 zł, w wypadku E.D. i do wysokości 161.330 zł - w wypadku zaś B.S.). W pozostałym zaś zakresie sprawa wymaga jeszcze dalszego zbadania.Mając te wszystkie względy na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 388 § k.p.c. orzekł jak w sentencji.