I PR 274/72

SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 1972 r. sprawy z powództwa Jana L. przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w L. o należność za pracę, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w L. z dnia 20 kwietnia 1972 r. II C 60/72 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Wojewódzkiemu w L. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa - Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w L. kwoty 135.881 zł tytułem uzupełniającego wynagrodzenia za pracę za cały 1964 r.Pozwany Skarb Państwa nie uznał powództwa.Sąd Powiatowy w Tomaszowie Lubelskim oddalił powództwo, bowiem wniesione ono zostało po upływie terminu przewidzianego w art. 473 k.z.Wskutek rewizji powoda Sąd Wojewódzki zaskarżony wyrok uchylił i wyraził pogląd, zgodnie z którym sąd powinien rozpoznać sprawę merytorycznie, powołał się w tej materii na uchwałę składu siedmiu sędziów SN z dnia 26 listopada 1964 r. III PO 37/63 ogłoszoną w OSNCP 1965/5 poz. 71.Sąd powiatowy przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w L. według właściwości rzeczowej.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 28 kwietnia 1972 r. zasądził na rzecz powoda od pozwanego Skarbu Państwa kwotę 79.592 zł z 8% od 5 października 1965 r., a dalej idące powództwo oddalił.W okresie od 1 stycznia 1963 r. do 31 grudnia 1964 r. powód pracował u strony pozwanej na stanowisku kierownika zakładu usługowego. W umowie o pracę pozwany Skarb Państwa określił wysokość wynagrodzenia dla powoda, zaznaczając, że składa się ono z dwu części, stałej w wysokości 1.000 zł miesięcznie oraz części ruchomej, wynoszącej 8% kwoty dochodów za daną usługę. Do umowy tej sekretarz Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej J. K. naniosła poprawkę polegającą na skreśleniu słów "należności od przerobu" i dopisała "premii wykonanych i rozliczonych prac usługowo-budowlanych" i ustnie powiadomiła powoda o tej zmianie.Sąd Wojewódzki nie dał wiary zeznaniom św. J. K., że dokonanej przez nią zmiany - umowy o pracę powód nie kwestionował. Sąd Wojewódzki ustalił ponadto, że kierowany przez powoda zakład usługowy dokonał w 1964 r. przerobu na kwotę 951.438 zł. Prowizja od przerobu, zastrzeżona dla powoda w umowie o pracę, wynosi od tej kwoty 76.115 zł. Kwotę powyższą oraz ekwiwalent za niewykorzystany przez powoda urlop wypoczynkowy w 1963 r. sąd zasądził na jego rzecz. Pozwany Skarb Państwa zaskarżył wyrok w części zasądzającej, wnosząc o jego zmianę i oddalenie powództwa.Rewizja pozwanego Skarbu Państwa nie czyni zadość wymaganiom przepisanym dla pisma procesowego, a podniesione w niej zarzuty nie uzasadniają wniosku o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa. Jednakże w sprawach, w których stroną skarżącą jest jednostka gospodarki uspołecznionej - sąd nie jest związany granicami ani wniosków, ani podstaw rewizji (art. 381 § 2 k.p.c.).Nie jest uzasadniony zarzut rewizji, że powód celowo zawyżał przeroby robót budowlanych, by w ten sposób podwyższyć sobie wynagrodzenie. Skarżący nie powołał żadnego dowodu dla uzasadnienia wymienionego wyżej zarzutu. Dowodu takiego nie stanowi materiał zawarty w aktach sprawy karnej, ponieważ postępowanie karne, wszczęte przeciwko powodowi na wniosek powodowego Skarbu Państwa o popełnienie przez niego nadużyć na stanowisku kierownika zakładu usługowego, umorzone zostało z braku dostatecznych dowodów winy.Sąd Najwyższy nie podziela jednakże poglądu Sądu Wojewódzkiego wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że zmiana warunków płacy dokonana przez J. K. - sekretarza Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej na odpisie umowy o pracę nie wiąże powoda. Przesłanki, jakie Sąd Wojewódzki powołał, aby uzasadnić swój pogląd o niewiarygodności zeznań świadka J. K., nie uzasadniają dostatecznie przekonywająco wniosku tegoż sądu, jakoby do zmiany umowy, względnie uzgodnionego wyjaśnienia rzeczywistej jej treści, między kontrahentami nie doszło.Kwestia bowiem niezwrócenia przez powoda oryginału umowy w celu poczynienia na nim adnotacji nie jest decydująca.Zmiana umowy zawartej na piśmie nie musi być stwierdzona pismem, skuteczne jest również ustne oświadczenie woli zmierzające do zmiany warunków płacy (art. 77 k.c. w związku z art. XII § 1 przep. wprow. kodeks cywilny nie ma zastosowania do stosunków pracy), jeżeli tylko doszło ono do wiadomości pracownika.Sąd Wojewódzki, sprawy w tym zakresie nie wyjaśnił dostatecznie do stanowczego jej rozstrzygnięcia.Świadek J. K. w złożonych do protokołu rozprawy (k. 276) zeznaniach podała, że zmiany umowy o pracę w zakresie wysokości otrzymywanej przez powoda prowizji od wykonanych robót, dokonała w obecności pracowników Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w T. L. (L. lub N.) i treść zmienionej umowy o pracę podała do wiadomości powoda za wyraźną zgodą przewodniczącego Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w L. (M. K.). Jeżeli więc Sąd Wojewódzki miał wątpliwości co do prawdziwości zeznań św. J. K., powinien dla wykrycia prawdy materialnej z urzędu dopuścić dowód ze świadków L., N. i M. K.Pominięcie dowodu z powołanych wyżej świadków stanowi naruszenie art. 316 k.p.c. i uzasadnia wniosek rewizji o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego jej rozpoznania.Przy wszechstronnej ocenie materiału dowodowego sprawy Sąd Wojewódzki zwróci szczególną uwagę na przepisy uchwały nr 194 Rady Ministrów z dnia 9 czerwca 1960 r. w sprawie rozwoju usług dla ludności w latach 1961-1965 (M. P. 1960 r. Nr 55 poz. 262).Sens postanowień uchwały nr 194 Rady Ministrów, do której odwołują się wytyczne Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L., jest taki właśnie, aby wynagrodzenie dla kierowników zakładów usługowych przypadło w określonym okresie od usług wykonanych na rzecz ludności, a nie jednostek, które bezpośrednio nie obsługują ludności wiejskiej. Gdyby więc Sąd Wojewódzki w toku ponownego rozpoznania sprawy ustalił, że Jadwiga K. była upoważniona przez przewodniczącego Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w L. do złożenia oświadczenia w imieniu prezydium w przedmiocie wypowiedzenia powodowi warunków płacy i wypowiedzenie takie miało miejsce, wówczas od upływu okresu wypowiedzenia, powodowi będzie służyć prawo do prowizji w wysokości 8% od usług świadczonych przez zakład na rzecz ludności wiejskiej.Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy zaskarżony wyrok uchylił i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania.