I PR 378/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Stypułkowska. Sędziowie: T. Szymanek (sprawozdawca), S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Przedsiębiorstwa Hodowli Roślin i Nasiennictwa - Stacji Hodowli Roślin w T. przeciwko Marianowi K. o zapłatę na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 15 grudnia 1972 r.,1) zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił wniosek powodowego Przedsiębiorstwa o zwrot kosztów procesu za I instancję;2) zarządził pobranie od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa kwoty 335 zł tytułem nie uiszczonej opłaty sądowej;3) oddalił rewizję w pozostałym zakresie.Uzasadnienie faktycznePowodowe Przedsiębiorstwo (po zmodyfikowaniu powództwa) wniosło o zasądzenie od pozwanego kwoty 358.743 zł wraz z odsetkami i kosztami procesu. W uzasadnieniu pozwu Przedsiębiorstwo to podniosło, że wskutek niedopełnienia obowiązków przez pozwanego przy zbiorze siana, wybuchł pożar, który zniszczył stodołę z ziemiopłodami. Dochodzona przez powodowe Przedsiębiorstwo kwota stanowi różnicę między rzeczywistą wartością stodoły i ziemiopłodów a uzyskanym za nie od PZU odszkodowaniem.Pozwany nie uznał powództwa; podniósł on jednocześnie zarzut, że pożar stodoły powstał nie na skutek samozapłonu znajdującego się w niej siana, lecz wskutek jej podpalenia. Ponadto zaprzeczył, by dopuścił się jakichkolwiek uchybień w zakresie dozoru nad zbiorem i składowaniem siana.Sąd Wojewódzki ustalił, że pozwany był dyrektorem Państwowego Gospodarstwa Rolnego w T. w okresie do 30 czerwca 1969 r. Z dniem 1 lipca 1969 r. powodowe Przedsiębiorstwo przejęło to gospodarstwo, przy czym pozwany nadal pełnił funkcję dyrektora.W połowie czerwca 1969 r. PGR w T. przystąpiło do zwózki siana. Siano to było składowane w stodole - o rozmiarach: 47 m długości, 20 m szerokości i 4-6 m wysokości - na całej jej powierzchni, bez utworzenia kanałów wentylacyjnych. W okresie suszenia i zwózki siana pogoda była zmienna. Siano, zwłaszcza zwożone w godzinach rannych, było wilgotne. Na podstawie opinii biegłego Sąd Wojewódzki ustalił, że 3/7 siana zwieziono w stanie wilgotnym. Nie mierzono jego temperatury w głębi, ponieważ powodowe Przedsiębiorstwo nie miało do tego odpowiednich przyrządów, a temperatura warstwy wierzchniej siana nie wskazywała na proces wiodący do samozapalenia.Samozapłon siana nastąpił w dniu 13 lipca 1969 r. Wskazują na to próbki siana pobrane w dwa dni po pożarze przez pracownika naukowego WSR w S. Pobrane przez niego siano ze środkowej części pryzmy miało barwę czarną z wyraźnymi oznakami procesów gnilnych. W drodze analizy mikrobiologicznej ustalono, że w sianie tym znajdowały się bakterie termofilne, które rozwijają się w wysokiej temperaturze i wilgoci. Ustalenia te pozwoliły biegłemu, a na podstawie jego opinii - Sądowi Wojewódzkiemu na przyjęcie związku przyczynowego między składowaniem siana wilgotnego w stodole a pożarem, tym bardziej że pozwany nie udowodnił zarzutu podpalenia stodoły.Przeciwko pozwanemu toczyło się postępowanie karne o przestępstwo z art. 286 § 1 ówcześnie obowiązującego kodeksu karnego, lecz Sąd umorzył to postępowanie z mocy ustawy amnestyjnej.Sąd Wojewódzki ustalił następnie, że powodowe Przedsiębiorstwo poniosło szkodę wskutek pożaru tylko w kwocie 144.853 zł. Za szkodę tę odpowiada - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - pozwany na podstawie art. 471 k.c., gdyż podjął on decyzję zmagazynowania w stodole siana o nieodpowiednim stopniu wysuszenia, bez utworzenia kanałów wentylacyjnych. Sąd Wojewódzki ograniczył jednak jego odpowiedzialności do 1/10 szkody i zasądził na rzecz powodowego Przedsiębiorstwa kwotę 15.000 zł, dalej zaś idące powództwo oddalił.Wyrok ten w części zasądzającej zaskarżył pozwany. Podniósł on w szczególności zarzut prekluzji roszczenia, a ponadto podtrzymał zgłoszony wcześniej zarzut złośliwego podpalenia stodoły.Sąd Najwyższy uznał, że rewizja pozwanego w zasadzie nie jest uzasadniona.Chybiony jest w szczególności, podniesiony w uzasadnieniu rewizji, zarzut prekluzji roszczenia. Odwołanie pozwanego ze stanowiska dyrektora Stacji Hodowli Roślin w T. nastąpiło w dniu 15 listopada 1969 r. W piśmie odwołującym zaproponowano pozwanemu objęcie stanowiska kierownika gospodarstwa w P. Pozwany nie przyjął proponowanej mu oferty i powodowe Przedsiębiorstwo w tym samym dniu wypowiedziało umowę o pracę ze skutkiem na dzień 31 marca 1970 r.W dniu 4 grudnia 1969 r. pozwany zwrócił się na piśmie do dyrektora powodowego Przedsiębiorstwa z propozycją skrócenia okresu wypowiedzenia umowy o pracę do dnia 7 marca 1970 r., tj. do czasu wykorzystania przez niego zaległego i bieżącego urlopu wypoczynkowego. Powodowe Przedsiębiorstwo przyjęło ofertę pozwanego i uznało, że umowa o pracę z nim wygasła w dniu 7 marca 1970 r. na skutek wzajemnego porozumienia stron.Bieg prekluzji z art. 473 k.z. co do roszczeń przeciwko dyrektorowi przedsiębiorstwa rozpoczyna się nie od daty odwołania go z tego stanowiska, lecz od dnia zakończenia stosunku pracy. Od daty zaś zakończenia stosunku pracy pozwanego w powodowym Przedsiębiorstwie do daty wniesienia pozwu, tj. 30 stycznia 1971 r., nie upłynął jeszcze termin roczny przewidziany w art. 473 k.z.Pozwany nie udowodnił także zarzutu złośliwego podpalenia stodoły, i to nie tylko w postępowaniu przed Sądem I instancji, ale również w rewizji, a ciężar udowodnienia tego faktu z mocy art. 6 k.c. spoczywał na nim. Zarzut ten uznać należy za zupełnie dowolny.Sąd Wojewódzki niewadliwie także ustali, że pozwany nienależycie wykonał swoje obowiązki w zakresie nadzoru przy zwózce i składowaniu siana. Między tymi uchybieniami pozwanego a szkodą istnieje związek przyczynowy w rozumieniu art. 361§ 1 k.c. Pozwany nie powinien był dopuścić do składowania siana wilgotnego w dużą pryzmę, i to w dodatku bez utworzenia kanałów wentylacyjnych, umożliwiających dalsze dosuszanie siana i badanie jego temperatury w części środkowej. Nie może się on zasłaniać nadmiarem obowiązków uczestniczenia w przeróżnych naradach, bo podstawowym obowiązkiem dyrektora gospodarstwa rolnego, w szczególności w okresie sianokosów, suszenia i zwożenia siana, jest dopilnowanie tych spraw przez wzmożony nadzór. Niedopełnienie tych obowiązków przez pozwanego uzasadnia jego odpowiedzialność za szkodę z mocy art. 471 k.c. Jednakże Sąd Wojewódzki w sprawie niniejszej odstąpił od zasady pełnego wyrównania szkody przez pozwanego i przyjął miarkowanie odszkodowania, które jest zgodne z judykaturą Sądu Najwyższego.Sąd Najwyższy zmienił zaskarżony wyrok tylko w zakresie rozstrzygającym o kosztach postępowania w I instancji i oddalił wniosek powodowego Przedsiębiorstwa, gdyż wygrało ono sprawę tylko w nieznacznej części.Rewizję pozwanego w pozostałej części Sąd Najwyższy oddalił, ponieważ nie zawierała ona uzasadnionych podstaw (art. 387 k.p.c.).