I PR 385/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Winawer. Sędziowie: M. Piekarski (sprawozdawca), Z. Stypułkowska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Edwarda D. przeciwko Stoczni w G. i Skarbowi Państwa - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G. (Wydział Zdrowia - Szpital Miejski w G.) o odszkodowanie, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w G. z dnia 27 lipca 1967 r.,uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Gdańsku, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie wniosków stron o przyznanie kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowód żądał zasądzenia solidarnie od obu pozwanych kwoty 34.392,92 zł z odsetkami oraz renty po 1.500 zł od 18 stycznia 1964 r. na tej zasadzie, że będąc zatrudniony w charakterze hydraulika, uległ wypadkowi w zatrudnieniu, polegającemu na doznaniu poparzenia ciała. W czasie zaś pobytu w szpitalu (w związku z wypadkiem) powód został przy stosowaniu plazmy zakażony wirusowym zapaleniem wątroby. Przy podjęciu pracy w dniu 7 sierpnia 1963 r. lekarz zakładowy stwierdził niezdolność powoda do ciężkiej pracy.Wyrokiem z dnia 5 kwietnia 1966 r. Sąd Powiatowy w Gdyni uwzględnił częściowo powództwo w stosunku do pozwanej Stoczni, a w stosunku do pozwanego Skarbu Państwa (Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G.) powództwo oddalił.Rozpoznając sprawę na skutek rewizji powoda i pozwanej Stoczni, Sąd Wojewódzki uchylił wspomniany wyrok i przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Gdańsku, jako rzeczowo właściwemu, znosząc przy tym postępowanie.Dla uzasadnienia tego rozstrzygnięcia Sąd Wojewódzki powołał się na uchybienie przepisowi art. 17 pkt 3 k.p.c., kwalifikując je jako nieważność postępowania.Zaskarżonym obecnie wyrokiem Sąd Wojewódzki oddalił powództwo i zasądził od powoda na rzecz pozwanych koszty procesu.Rozstrzygnięcie to opiera się na następującym uzasadnieniu.Mając na uwadze zgodne oświadczenia stron, które nie żądały ponownego przeprowadzenia dowodów, co zostało dokonane w Sądzie Powiatowym, Sąd Wojewódzki oparł się na powyższym materiale dowodowym.Z zeznań świadka Romana S., który był obecny przy wypadku wynika, że powód miał wymienić zawór i w związku z tym zamknął główny zawór. Przystępując do wymiany zaworu, otworzył go. Tuż obok stał kadłub statku i ze szczeliny kadłuba z odległości 1,5 do 2 m wyleciała iskra, która spowodowała wybuch acetylenu, wydostającego się z otwieranego zaworu. Z dokonanych przez biegłego oględzin rurociągu acetylenowego wynika, że ma on 100 m długości. Jego zasilenie następuje w połowie przez trójnik, na którym w odległości 20 m zainstalowane są zawory przelotowe, pozwalające na oddzielne odcięcie każdego ramienia rurociągu. Specjalnych zaworów redukcji ciśnienia nie ma, natomiast acetylen wypuszcza się po uprzednim zamknięciu zaworu przelotowego za trójnikiem, a następnie przez pierwszy odgałęźnik za miejscem naprawy.Obowiązkiem powoda było, po zamknięciu zaworu przelotowego, spuszczenie acetylenu przez dalszy zawór, tak by w chwili przystąpienia do naprawy zepsutego zaworu nie wydostawał się acetylen. Praca przy zaworze pod ciśnieniem była zakazana. Wbrew odmiennym twierdzeniom powoda, że nie pouczono go o tym, stwierdzić należy na podstawie tego, co zeznali świadkowie, że powoda pouczono o konieczności zredukowania ciśnienia. Powód wiedział również, że przy zmianie głowic, dokonanej przez świadków R. i D., wpierw spuszczono ciśnienie. Tak więc wypadek, któremu uległ powód, nastąpił wyłącznie z jego winy na skutek niezachowania obowiązujących go środków ostrożności. Gdyby powód postąpił tak, jak go pouczono, do wypadku by nie doszło, gdyż z otwartego przez niego zaworu nie wydostałby się acetylen, skoro był już on spuszczony, innym dalszym zaworem. Tak więc iskra, która wydobyła się przez szczelinę z odległości 1,5-2 m od miejsca naprawy, niczego by nie spowodowała.W odniesieniu do roszczeń powoda wysuwanych wobec Skarbu Państwa - Szpitala Powiatowego w G. przyjąć przede wszystkim należy, na podstawie opinii biegłego, że zastosowanie plazmy przy stanie chorobowym powoda było bezwzględnie zalecone. Mając na uwadze niemożliwość zasadniejszego stwierdzenia, czy dana krew lub plazma pochodzi od osobnika, który jest nosicielem wirusa B, należy z tego względu wyłączyć odpowiedzialność pozwanego Szpitala. Stanowisko to znajduje również potwierdzenie w piśmie kierownika Poradni dla chorych po żółtaczce wirusowej.Wyrok powyższy zaskarżył rewizją powód, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu.Zaskarżony wyrok podlega uchyleniu, a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu z następujących przyczyn:1. Pierwszą zasadniczą kwestią, która wymagała wyjaśnienia i rozstrzygnięcia, jest kwestia istnienia przesłanek odpowiedzialności pozwanej Stoczni za wypadek, któremu uległ powód. Odpowiedzialność Stoczni zależy od wyjaśnienia, czy wypadek, któremu uległ powód, jest wynikiem naruszenia przepisów, czy też zasad bezpieczeństwa pracy. Sąd Wojewódzki doszedł do wniosku, że wypadek nastąpił wyłącznie z winy powoda. Podstawę tego wniosku stanowiła ocena opinii biegłego inżyniera P. Biegły ten - zgodnie z postanowieniami Sądu Wojewódzkiego - ograniczył się do oględzin rurociągu acetylenowego. Tego rodzaju zwężenie przedmiotu opinii nie czyni zadość wymaganiu potrzebnego wyjaśnienia, czy zakład pracy przestrzegał swych obowiązków dotyczących bezpieczeństwa pracy. Odpowiedź zatem biegłego na postawione przez Sąd pierwszej instancji pytanie dotyczyła tylko wąskiego technicznego zagadnienia. Dlatego też Sąd pierwszej instancji, nie zarządzając dowodu z opinii biegłego do spraw bezpieczeństwa pracy, dopuścił się uchybienia w postaci naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. W powyższej kwestii biegły powinien, zapoznawszy się z miejscem wypadku, wziąć za punkt wyjścia swej opinii całokształt warunków, w jakich powód wykonywał powierzone mu zadanie, oraz wyjaśnić, czy zakład pracy w danym miejscu zorganizował warunki pracy w sposób gwarantujący bezpieczeństwo zdrowia i życia pracowników.Drugim podstawowym zagadnieniem wymagającym wyjaśnienia była kwestia przesłanek odpowiedzialności pozwanego Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną powodowi na skutek zarażenia go wirusem B w toku zabiegów przeszczepienia plazmy. Sąd pierwszej instancji dążył do wyjaśnienia tego zagadnienia, w tym bowiem celu powołał biegłego lekarza. Na podstawie jednak opinii doszedł do wniosku, że zastosowanie plazmy było bezwzględnie zalecone, podzielił więc pogląd wyrażony przez biegłego, że nie istnieje możliwość wcześniejszego stwierdzenia, czy dana krew lub plazma pochodzi od osoby, która jest nosicielem wirusa B.Również w tym zakresie sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona do stanowczego rozstrzygnięcia, jeśli się zważy skomplikowany charakter tego zagadnienia. W sprawie nasuwała się konieczność zażądania opinii odpowiedniego instytutu naukowego lub naukowo-badawczego, przewidzianej w art. 290 § 1 k.p.c. Zakresem takiej opinii powinny być objęte zwłaszcza takie kwestie, jak to, czy można uniknąć - przy obecnym stanie wiedzy lekarskiej i stosowanych środków - zarażenia, na które powołuje się powód, czy można wyłączyć, że zarażenie wirusem B nastąpiło nie w związku z zastosowaniem plazmy, czy stosowanie takiego zabiegu było konieczne, czy sam zabieg został prawidłowo dokonany. Poza tym wymagała wyjaśnienia również - przy pomocy biegłych - kwestia potrzeby uzyskania zgody powoda na dokonanie takich zabiegów, oraz to, czy stan jego po wypadku wyłączał wyrażenie przez niego swej zgody.Po wyjaśnieniu tych kwestii w sposób wyżej wskazany może nasuwać się potrzeba rozważenia, czy pozwany zakład pracy może - poza odpowiedzialnością za szkodę powstałą na skutek samego wypadku przy pracy - ponosić również odpowiedzialność za ewentualne ujemne skutki powstałe na skutek leczenia powoda w związku z wypadkiem. Podstawę prawną rozstrzygnięcia w tym względzie stanowi art. 157 § 1 k.c., według którego obowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, które spowodowały szkodę.2. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki powinien mieć na względzie również cały zgromadzony dotychczas w postępowaniu przed Sądem Powiatowym materiał dowodowy, jakkolwiek Sąd Wojewódzki jako sąd rewizyjny, uchylając wyrok Sądu Powiatowego, zniósł postępowanie zgodnie z art. 388 § 2 k.p.c. Zniesienie postępowania w powyższym sensie oznacza stwierdzenie, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy postępowanie powinno być przeprowadzone ponownie. W razie zatem uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji z powodu nieważności przewidzianej w art. 369 pkt 6 w związku z art. 17 pkt 3 k.p.c., gdy następuje przekazanie sprawy sądowi wojewódzkiemu jako rzeczowo właściwemu, przed sądem tym powinno się toczyć postępowanie na nowo. W takiej jednak sytuacji strony - bez ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego - mogą powoływać się zwłaszcza na przedstawione w sprawie dokumenty. Nie jest również wyłączone, żeby strony powoływały się na dokonane już przez siebie czynności procesowe i na inne dowody (na przykład przeprowadzone dowody ze świadków) jako na już przeprowadzone.Sąd, rozpoznając ponownie sprawę, powinien jednak zażądać od stron złożenia oświadczenia co do ich stosunku do przeprowadzonych dowodów i dokonanych czynności procesowych, a to w związku ze zniesieniem postępowania. Jeżeli strony nie zgłoszą wniosku o ponowne przeprowadzenie dowodów, sąd nie musi ponawiać zniesionego postępowania, chyba że sam stwierdzi w tym zakresie pewne możliwości, pozostające w związku z konkretną przyczyną nieważności postępowania.Przytoczona wykładnia nie jest sprzeczna z istotą i skutkami procesowymi zniesienia postępowania. Wymaga przy tym zaznaczenia, że według art. 196 § 3 k.p.c. podmioty wymienione w tym przepisie mogą żądać powtórzenia dotychczasowego postępowania w całości lub w części przy pierwszej czynności procesowej. Z mocy zatem ustawy od woli stron zależy w tym wypadku, czy postępowanie toczące się bez ich udziału będzie powtórzone. Podobną możność dysponowania swoimi prawami procesowymi należy przyznać stronom również w wypadku zniesienia postępowania, jakkolwiek przepis art. 388 § 2 k.p.c. nie normuje kwestii, jakie znaczenie może mieć stanowisko stron względem skutków procesowych zniesienia postępowania. Pod pewnym względem w obu wypadkach sytuacja jest podobna: chodzi o powtórzenie dotychczasowego postępowania. Art. 198 § 3 k.p.c. wyraża jednak ogólniejszą zasadę, a mianowicie zasadę, że strony powinny mieć wpływ na to, czy postępowanie ma być ponownie przeprowadzone tak, jak gdyby dotychczas nie toczyło się żadne postępowanie. Jeżeli więc strony w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji zgodnie oświadczą, że nie żądają powtórzenia zniesionego przez sąd rewizyjny postępowania, to sąd nie musi przeprowadzać go na nowo.Należy się jednak zastrzec, że wykładnia powyższa odnosi się do wypadku zniesienia postępowania w razie nieważności przewidzianej w art. 369 pkt 6 k.p.c. Pozostałe wypadki, w których może nastąpić zniesienie postępowania, nie wymagały rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej.