I PR 53/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Krzyżanowski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Tyszka, F. Szczepański.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Franciszka C. przeciwko Rejonowi Przemysłu Leśnego w G. o odszkodowanie, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 16 listopada 1962 r.,uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Powiatowemu w Gdańsku.Uzasadnienie faktyczneFranciszek C. domagał się zasądzenia od pozwanego Rejonu Przemysłu Leśnego w G. 5.000 zł tytułem zadośćuczynienia za cierpienia fizyczne i krzywdę moralną oraz po 872 zł miesięcznej renty wyrównawczej od 10.XI.1960 r. tytułem odszkodowania za wypadek przy pracy, jakiemu uległ w dniu 13.V.1958 r., przy zrywce dłużyc, z których jedna uderzyła go w lewą nogę, powodując jej stłuczenie .Sąd Wojewódzki powództwo w całości oddalił, przytaczając w uzasadnieniu, że powód istotnie dn. 13.V.1958 r. uległ przy pracy u pozwanego wypadkowi stłuczenia lewej nogi. W szczególności jedna z dłużyc przy zrywaniu z mygły, staczając się w dół, przewróciła powoda na ziemię, jednakże powód wstał o własnych siłach i pracował aż do zakończenia pracy w tym dniu.Następnego dnia powód zgłosił się w ośrodku zdrowia, gdzie felczer nałożył mu bandaż na ranę nogi powstałą na skutek otwarcia się żylaka i zalecił mu lżejszą pracę. Z zestawienia zarobków i pobranych zasiłków chorobowych widać, że powód pracował w tartaku do 26.X.1958 r. z dłuższymi przerwami chorobowymi i leczył się w Ośrodku Zdrowia w L., a od 2.VI.1958 r. przez okres 14 dni w Specjalistycznej Poradni Chirurgicznej w S. Z dniem 26.X.1958 r. powód przestał pracować w Tartaku S. a od 10.XI.1958 r. ZUS przyznał mu rentę inwalidzką według III grupy w kwocie 958 zł miesięcznie.Dla ustalenia ewentualnych skutków odniesionego stłuczenia lewej nogi Sąd Wojewódzki poddał powoda badaniu przez biegłych w klinice ortopedycznej i w klinice dermatologicznej Akademii Medycznej w G.Docent dr A. S., kierownik kliniki ortopedycznej, stwierdził, że stawy lewej kończyny dolnej nie wykazują u powoda żadnych zmian zniekształcających po urazie. Zdaniem tego biegłego stan lewej kończyny dolnej odpowiada zmianom związanym z wiekiem powoda (ur. 1904 r.) i z zużyciem się organizmu, gdyż analogiczne zmiany istnieją również w prawej kończynie dolnej, która nie uległa stłuczeniu w czasie wypadku. Ponieważ na lewej kończynie dolnej powoda stwierdzono ropne zapalenie skóry, Sąd Wojewódzki zasięgnął nadto opinii biegłego-dermatologa dra K., który po przeprowadzeniu leczenia przez 19 dni w klinice stwierdził, że zmiany skórne u badanego nie mają charakteru bezpośrednich następstw związanych z urazem lewej nogi, lecz mają swe źródło w zakażeniu skóry bakteriami ropotwórczymi, przy czym w ciągu 19-dniowego leczenia w klinice zostały one usunięte z trwałym skutkiem.W tym stanie sprawy Sąd Wojewódzki uznał, że odniesione przez powoda stłuczenie lewej nogi nie było poważne i nie wywołało żadnych poważnych skutków, na co wskazuje fakt, że po wypadku pracował on dalej, obecnie zaś przeprowadzone badania lekarskie nie wykazały żadnych takich zmian w stanie zdrowia powoda, które by pozostawały w związku z odniesionym stłuczeniem lewej nogi.Ponieważ, zdaniem biegłych, obecny stan niezdolności do pracy powoda jest spowodowany innymi schorzeniami związanymi z wiekiem i z zużyciem się organizmu, Sąd Wojewódzki uznał, że brak jest przesłanek z art. 134 k.z. do przyznania powodowi jakiegokolwiek odszkodowania.W rewizji od powyższego wyroku pełnomocnik powoda wnosi o zmianę bądź uchylenie wyroku i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji z przyznaniem dla powoda kosztów postępowania za obie instancje.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja zasługuje na uwzględnienie. Zasadnie bowiem skarżący zarzuca niewyjaśnienie wszechstronne okoliczności sprawy w zakresie bezpośrednich i pośrednich skutków wypadku, jakiemu - co jest poza sporem - uległ powód przy pracy.W tym zakresie zaskarżony wyrok ulega uchyleniu wobec obrazy art. 236 § 1, 242 § 1, 299 § 2 i 336 § 2 k.p.c.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo na tej podstawie, że uznał za udowodnione, iż odniesione przez powoda stłuczenie lewej nogi nie było poważne i nie wywołało żadnych trwałych skutków oraz że w stanie zdrowia powoda nie istnieją żadne takie zmiany, które by można było przypisać odniesionemu stłuczeniu nogi. Ustalenia Sądu w omawianym zakresie opierają się na opinii biegłych, a zwłaszcza biegłego-ortopedy dra A. S. Opinia ta jednak jest o tyle mało konkretna, że nie stwierdza nawet w sposób niewątpliwy, stłuczenia jakiej części lewej kończyny dolnej doznał powód (kolana czy podudzia), oraz pozostawia bez wyjaśnienia sprzeczności bądź wątpliwości, jakie mogą się nasunąć przy porównaniu wniosków końcowych tej opinii ze znajdującym się w sprawie materiałem dowodowym.Zdaniem biegłego uszkodzenie lewej nogi w dn. 13.V.1958 r. nie było zbyt duże, gdyż chory mógł chodzić i częściowo pracować, a obecne zmiany radiologiczne nie są związane z doznanym urazem. Zagadnienie bezpośrednich skutków wypadku mogło jednak budzić w świetle przeprowadzonych dowodów istotne wątpliwości i bynajmniej nie było tak mało znaczne, jak przypisuje to biegły. Jak stwierdzają bowiem świadkowie K. N. i T. W., powoda po wypadku podniesiono, a następnie po skończonej pracy wspólnie odprowadzono, gdyż sam nie mógł iść. Jak wynika zaś z zapisów w karcie choroby, stwierdzono stan chorobowy po urazie mechanicznym nogi powoda (objawiający się bólem i obrzękiem nogi) w dniach 14.II.1959 r., 15.X.1959 r., a nawet jeszcze 17.XI.1961 r. Również Komisja Lekarska do spraw inwalidztwa i zatrudnienia Nr 7 w G., ustalając w dn. 15.I.1962 r. inwalidztwo powoda w związku z wypadkiem w zatrudnieniu, stwierdziła "stan po stłuczeniu z następowym odczynem okostnowym obu kości podudzia lewego". Wreszcie zaświadczenie lekarskie dra T. F., który miał pod opieką powoda i stwierdził w 1962 r. związek wypadku z 13.V.1958 r. z obecnym stanem zdrowia powoda, wskazywało na konieczność dopuszczenia dowodu z tego świadka nawet z urzędu (art. 236 § 1 k.p.c.) w celu wyjaśnienia szczegółów przebiegu kuracji i stanu zdrowia powoda. Dowody powyższe wymagały rozważenia i wyjaśnienia ich znaczenia przez biegłego, skoro nasuwające się z nich wnioski mogły być w znacznym stopniu uznane za sprzeczne z końcowym wywodem biegłego o mało znaczącym skutku wypadku z dn. 13.V.1958 r.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd rozważy potrzebę powołania ew. innego biegłego z zakresu chirurgii.Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że nawet według biegłego dra A. S., który "nie wyklucza pewnego pogorszenia istniejących ewentualnie zmian jeszcze przed urazem", "uraz ten mógł wywołać zaburzenia czynności chorej kończyny i powodować czasową niezdolność do pracy".Stwierdzenia powyższe, wykazujące czasowe skutki wypadku w zakresie możności zarobkowania, wymagały rozważenia, gdyż w każdym razie uzasadniać mogły roszczenia powoda o szkody (chociażby w postaci różnicy pomiędzy zarobkami a zasiłkami chorobowymi) w okresie niezdolności do pracy. Artykuł bowiem 24 ust. 2 dekretu z 25.VI.1954 r. o pow. zaop. em. pr. (Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 97), mający zastosowanie w sprawie niniejszej w związku z art. 161 k.z., zobowiązuje odpowiedzialnego za skutki wypadku - występujące nawet w postaci czasowego rozstroju zdrowia - do wynagrodzenia szkody majątkowej z tym związanej i nie wymaga do jego zastosowania, by ten rozstrój zdrowia miał charakter trwały i nieuleczalny.Wobec niespornego faktu, że powód doznał urazu, z którym niewątpliwie wiązały się cierpienia fizyczne, wymagało również rozważenia jego roszczenie o zadośćuczynienie za cierpienia fizyczne i krzywdę moralną z art. 165 k.z., czego również Sąd Wojewódzki z uchybieniem art. 336 § 2 k.p.c. zaniedbał uczynić.Kwestia trwałości skutków wypadku bądź czasokresu trwania objawów chorobowych i ich nasilenia, co wymagało wyjaśnienia, miała by znaczenie przy określaniu wysokości nawiązki, jeżeli by oczywiście istniały podstawowe przesłanki odpowiedzialności pozwanego z art. 24 dekretu z dn. 25.VI.1954 r., o czym w zaskarżonym wyroku brak również wyraźnego stwierdzenia.Nienależyte wyjaśnienie i rozważenie wyżej wskazanych okoliczności uzasadnia zarzut uchybienia przepisom procesowym, a w szczególności art. 236 § 1, 242 § 1, 299, 326 i 336 § 2 k.p.c., które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na ostateczne rozstrzygnięcie, wobec czego powinny powodować uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.Z tych względów oraz na zasadzie art. 384 i 109 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.