I PR 62/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN A. Szczurzewski. Sędziowie SN: E. Jachczyk, J. Wasilewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Dłużniewskiej, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Jana Ł. przeciwko Przedsiębiorstwu Morskiego Budownictwa Hydrotechnicznego "Energopol-5" w G. o przyznanie miesięcznego dodatku rewidenckiego, na skutek odwołania pozwanego Przedsiębiorstwa od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie z dnia 27 kwietnia 1977 r.,zmienił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej żądanie wnioskodawcy i oddalił wniosek.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca wniósł o zasądzenie od pozwanego Przedsiębiorstwa wynagrodzenia funkcyjnego dla rewidentów za okres od dnia 1 stycznia 1975 r. do dnia 31 grudnia 1976 r. w kwocie 18.000 zł. Wnioskodawca twierdził, że pracował na stanowisku kierownika działu rewizji i z tego tytułu przysługiwał mu dodatek dla rewidentów w kwocie po 700 zł miesięcznie.Zakładowa Komisja Rozjemcza przedstawiła sprawę w trybie art. 263 k.p. Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w celu przejęcia jej do rozpoznania.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zasądził od powodowego Przedsiębiorstwa na rzecz wnioskodawcy kwotę 14.000 zł z odsetkami i oddalił powództwo w pozostałej części. Sąd ten ustalił, że rewizja gospodarcza w pozwanym Przedsiębiorstwie jest wykonywana na podstawie § 16 i § 21 pkt 3 uchwały nr 191 Rady Ministrów z dnia 10 września 1971 r. w sprawie resortowej kontroli działalności gospodarczej państwowych jednostek organizacyjnych (M.P. Nr 48, poz. 309). Pozwane Przedsiębiorstwo posiadało cztery jednostki terenowe o charakterze produkcyjno-administracyjnym. Obecnie w Przedsiębiorstwie są zorganizowane trzy takie jednostki, którymi kierują kierownicy powołani przez dyrektora. Jednostki te posiadają warsztaty, zakłady, magazyny, park sprzętu, ekspozytury, zespoły i placówki terenowe oraz zorganizowaną administrację i wydzielony zakres samodzielności produkcyjnej, a także uprawnienie dysponowania środkami finansowymi. We własnym zakresie przyjmują i zwalniają pracowników oraz gospodarują funduszem płac.Wnioskodawca jako rewident kontroluje te jednostki organizacyjne.Według instrukcji Zjednoczenia z dnia 30 marca 1974 r. przyznawanie oddziałom pozwanego Przedsiębiorstwa uprawnień do pełnego wewnętrznego rozrachunku gospodarczego nie jest konieczne, należy natomiast zwiększać ich samodzielność w ramach wewnętrznego ograniczonego rozrachunku gospodarczego.Na podstawie tych ustaleń Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych doszedł do wniosku, iż pozwane Przedsiębiorstwo jest wielozakładowe, w rozumieniu § 33 powołanej uchwały Rady Ministrów i rewizja gospodarcza jest w nim zorganizowana według zasad określonych w dziale II tej uchwały. Wnioskodawcy przysługuje zatem wynagrodzenie funkcyjne dla rewidentów co najmniej w najniższej kwocie przewidzianej w przepisach, tj. po 500 zł miesięcznie.W odwołaniu od tego wyroku pozwane Przedsiębiorstwo zarzuciło naruszenie § 33 powołanej uchwały oraz sprzeczność ustaleń z zebranym materiałem i wniosło o zmianę wyroku oraz oddalenie powództwa. Skarżący twierdził, iż błędny jest wniosek, że pozwane Przedsiębiorstwo jest wielozakładowe. Podległe Przedsiębiorstwu jednostki organizacyjne nie działają jako samodzielne zakłady i zakres ich wyodrębniania jest bardzo ograniczony. Jednostki te we własnym zakresie prowadzą tylko obsługę kasową i angażują pracowników fizycznych. Nie mogą być więc uznane za samodzielne zakłady. Kontrola tych jednostek przez rewidentów wykonywana jest na podstawie § 3 pkt. 1 kl. b powołanej uchwały jako zakładowa rewizja gospodarcza.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Organizację kontroli działalności gospodarczej w państwowych jednostkach organizacyjnych normuje uchwała nr 191 Rady Ministrów z dnia 10 września 1971 r. w sprawie resortowej kontroli działalności gospodarczej państwowych jednostek organizacyjnych (M.P. Nr 48, poz. 309).Według § 3 tej uchwały system kontroli obejmuje kontrolę wewnętrzną sprawowaną przez same jednostki organizacyjne w ich obrębie i kontrolę dokonywaną przez jednostki nadrzędne nad jednostkami podległymi (tzw. rewizja gospodarcza). Rewizję gospodarczą mającą charakter kontroli zewnętrznej z mocy § 21 pkt 3 uchwały przeprowadzają w szczególności ministerstwa, zjednoczenia, kombinaty i przedsiębiorstwa wielozakładowe w podległych im zakładach i innych jednostkach organizacyjnych. Do sprawowania kontroli wewnętrznej w ramach państwowej jednostki organizacyjnej powołani są rewidenci zakładowi (§ 10 uchwały). Do dokonywania natomiast rewizji gospodarczej upoważnieni są rewidenci zatrudnieni w wymienionych wyżej jednostkach nadrzędnych, uprawnionych do sprawowania tej rewizji w podległych im zakładach i innych jednostkach organizacyjnych. Wynagrodzenie funkcyjne na podstawie § 33 ust. 1 uchwały przysługuje tylko rewidentom zatrudnionym w jednostkach nadrzędnych i dokonującym rewizji gospodarczej podległych jednostek. Prawa do tego wynagrodzenia nie mają natomiast rewidenci zakładów powołani do sprawowania kontroli wewnętrznej w ramach zatrudniającej ich państwowej jednostki organizacyjnej.Zasadność roszczeń wnioskodawcy zależna była zatem od stwierdzenia, czy pełnił on funkcję rewidenta zakładowego uprawnionego do dokonywania kontroli wewnętrznej, czy też rewidenta wykonującego rewizję gospodarczą w zakładach i jednostkach organizacyjnych podległych pozwanemu Przedsiębiorstwu. Dla rozstrzygnięcia tej kwestii niezbędne było ustalenie, czy pozwane Przedsiębiorstwo jest przedsiębiorstwem wielozakładowym w rozumieniu powołanej wyżej uchwały nr 191 Rady Ministrów. Uchwała nie zawierała definicji pojęcia przedsiębiorstwa wielozakładowego. Odpowiedź na to pytanie nie wynika też z przepisów dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (tekst jedn.: Dz. U. z 1960 r. Nr 18, poz. 111). Spowodowało to wątpliwości interpretacyjne. W celu wyeliminowania nasuwających się wątpliwości Rada Ministrów w uchwale nr 171 z dnia 26 listopada 1977 r. zmieniającej uchwałę w sprawie resortowej kontroli działalności gospodarczej państwowych jednostek organizacyjnych (M.P. Nr 31, poz. 150) między innymi uzupełniła treść uchwały nr 191, dodając pkt 2a, zawierający definicję przedsiębiorstwa wielozakładowego.Z mocy § 36 pkt 2a zmienionej uchwały nr 191 przez przedsiębiorstwo wielozakładowe należy rozumieć wyłącznie przedsiębiorstwo, w którego skład wchodzą jednostki organizacyjne działające według zasad wewnętrznego pełnego rozrachunku gospodarczego. Wprawdzie uchwała nr 171 Rady Ministrów wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 1978 r., to jednakże uzupełnienie § 36 uchwały nr 191 ma charakter wyjaśniający treść tego przepisu w wersji poprzedniej. Zatem ujęte w § 36 pkt 2a zmienionej uchwały nr 191 postanowienie, zawierające definicję przedsiębiorstwa wielozakładowego w rozumieniu tej uchwały, wpływa również na ocenę uprawnień wnioskodawcy do dodatku funkcyjnego dla rewidentów. Prowadzi bowiem do stwierdzenia, że przewidziane w § 33 uchwały nr 191 Rady Ministrów z dnia 10 września 1971 r. w sprawie resortowej kontroli działalności gospodarczej państwowych jednostek organizacyjnych (M.P. Nr 48, poz. 309) wynagrodzenie funkcyjne nie przysługuje rewidentom zatrudnionym w przedsiębiorstwach, w których skład wchodzą jednostki organizacyjne działające według zasad wewnętrznego ograniczonego rozrachunku gospodarczego.Sprawowana przez tych rewidentów kontrola wymienionych jednostek organizacyjnych ma charakter kontroli wewnętrznej w rozumieniu postanowień wymienionej uchwały.Poza sporem było, że w skład pozwanego Przedsiębiorstwa wchodzą wyodrębnione jednostki organizacyjne działające na wewnętrznym ograniczonym rozrachunku gospodarczym.Wnioskodawca nie ma więc prawa do wynagrodzenia funkcyjnego dla rewidentów i jego roszczenie jest nieuzasadnione.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy zmienił wyrok Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych i oddalił wniosek.