I PR 70/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN F. Rusek. Sędziowie SN: B. Błachowska, W. Myga (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Wiśniewskiej, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Henryka T. przeciwko Morskiemu Portowi Handlowemu w G. o uznanie wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne na skutek odwołania wnioskodawcy od orzeczenia Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy w Gdyni z dnia 18 lutego 1984 r.:oddalił odwołanie.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca był zatrudniony w Zarządzie Portu w G. od dnia 3 kwietnia 1980 r. w charakterze ekspedytora portowego.Pismem z dnia 21 czerwca 1983 r. strona pozwana wypowiedziała wnioskodawcy umowę o pracę za miesięcznym okresem wypowiedzenia ze skutkiem na dzień 31 lipca 1983 r., po uprzednim powiadomieniu zakładowej organizacji związków zawodowych o zamiarze wypowiedzenia umowy o pracę wnioskodawcy z powodu "niedotrzymania zgody na wydanie stałej przepustki uprawniającej do wchodzenia na teren Portu oraz niemożności zatrudnienia w innej komórce organizacyjnej".Odwołanie wnioskodawcy od powyższego wypowiedzenia umowy o pracę zostało oddalone orzeczeniem Terenowej Komisji Odwoławczej, która uznała, że wypowiedzenie umowy o pracę było uzasadnione, skoro wnioskodawcy cofnięto zgodę na wydanie stałej przepustki.Rozpoznając odwołanie wnioskodawcy, Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przedstawił Sądowi Najwyższemu pytanie prawne następującej treści:"1. Czy pozbawienie pracownika przez Komendanta Straży Portowej przepustki uprawniającej do wejścia na teren zakładu pracy samo w sobie usprawiedliwia wypowiedzenie umowy o pracę przez zakład pracy, jeżeli się zważy, że obowiązek posiadania przepustki nie jest przewidziany w umowie o pracę, wydanie jej i odebranie zależy od organu niezależnego od zakładu pracy i następuje na zasadzie swobodnego uznania, a pracownik został pozbawiony możliwości obrony, wskutek uchylenia się właściwego organu Wydziału Ogólnego Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych od rozpoznania wniesionego odwołania w sytuacji, gdy zakład pracy nie podnosi żadnych zarzutów dotyczących utraty przez pracownika kwalifikacji zawodowych wymaganych w umowie o pracę...". W pozostałych częściach pytania prawnego sprecyzowano bliżej nieuzasadnione pytania, których aktualność uzależniono od negatywnej odpowiedzi na pierwsze pytanie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy po przejęciu sprawy do rozpoznania zważył, co następuje:Przepis § 18 instrukcji o systemie przepustkowym w zakresie ruchu osobowego i materiałowego na terenie Portu Gdynia stanowiącej załącznik do zarządzenia nr 32/78 Dyrektora Zarządu Portu Gdynia z dnia 29 września 1978 r., wydanego na podstawie zarządzenia nr 61 Ministra Handlu Zagranicznego i Gospodarki Morskiej z dnia 5 lipca 1967 r. w sprawie ustalenia regulaminu Straży Portowej stanowi:"Biuro Przepustek po otrzymaniu wniosku na przepustkę stałą lub tymczasową wystawia przepustkę, a następnie wniosek wysyła do Wydziału Ogólnego Komendy Wojewódzkiej MO w Gdańsku w celu akceptacji. W wypadku decyzji negatywnej, wyrażonej przez KW MO Biuro Przepustek zawiadamia o tym przedsiębiorstwo celem wycofania przepustki, informując jednocześnie o prawie odwołania się zainteresowanego w terminie 7-dniowym. Odwołanie zainteresowanego Biuro Przepustek przesyła do Wydziału Ogólnego KW MO w Gdańsku. W wypadku ponownej decyzji negatywnej Biuro Przepustek powiadamia przedsiębiorstwo, które zobowiązane jest do odebrania przepustki i jej zwrotu do Biura Przepustek".Postanowienie powołanego § 18 jest zgodne z ustawą z dnia 31 stycznia 1961 r. o Straży Przemysłowej (Dz. U. Nr 6, poz. 42), które przyznało Ministrowi Spraw Wewnętrznych uprawnienia kontrolne i nadzorcze nad Strażą Przemysłową (art. 6 ust. 1, art. 14 ust. 1 i 2) i wynika z niego, że przyznanie (cofnięcie) przepustki na teren Portu Gdynia następuje w trybie administracyjnym. Decyzja o cofnięciu przepustki wydana w tym trybie wiąże organy rozpoznające spory ze stosunku pracy w tym sensie, że nie są one uprawnione do kontroli zasadności cofnięcia takiej przepustki.Bezspornym w sprawie jest, że wnioskodawcy została cofnięta przepustka stała (pismo z dnia 18 lutego 1983 r. w aktach osobowych wnioskodawcy) i decyzja o cofnięciu wnioskodawcy przepustki, mimo upływu okresu ponad 2 lat, nie została uchylona w trybie określonym w § 18 instrukcji. Brak przepustki uniemożliwia wnioskodawcy wykonywanie pracy zgodnie z zawartą umową o pracę.W wytycznych Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 1985 r. III PZP 10/85, dotyczących wykładni art. 45 k.p. i praktyki sądowej stosowania tego przepisu w zakresie zasadności wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas nie określony, stwierdzono, że przyczynę wypowiedzenia mogą stanowić również okoliczności niezależne od pracownika (teza VIII).Pozbawienie pracownika stałej przepustki umożliwiającej wstęp na teren zakładu pracy, chociażby pozbawienie tej przepustki było niezawinione lub nawet niezależne od pracownika, uzasadnia wypowiedzenie mu umowy o pracę, skoro cofnięcie przepustki uniemożliwia wykonywanie umówionej pracy, a przyczyny cofnięcia przepustki nie podlegają kontroli organu rozpoznającego roszczenie pracownika o przywrócenie do pracy. Analogiczny pogląd został wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyżej powołanych wytycznych z dnia 27 czerwca 1985 r. w zakresie zasadności wypowiedzenia umowy o pracę pracownikowi zatrudnionemu na stanowisku wymagającym dostępu do wiadomości stanowiących tajemnicę państwową, któremu cofnięto upoważnienie dostępu do tajemnicy państwowej.Bez znaczenia w takiej sytuacji jest, że obowiązek posiadania przepustki nie był przewidziany w umowie o pracę, skoro do istoty wiążącego strony stosunku pracy należało posiadanie stałej przepustki ze względu na charakter zakładu pracy, bez której świadczenie pracy było niemożliwe.Trafnie Komisja Odwoławcza uznała, że pozbawienie wnioskodawcy stałej przepustki spowodowało utratę uprawnień do wykonywania pracy i chociażby - jak wskazano wyżej - pozbawienie przepustki było niezależne od wnioskodawcy, fakt ten czyni wypowiedzenie umowy o pracę uzasadnione w rozumieniu art. 45 k.p.Sąd Najwyższy, podzielając pogląd Komisji Odwoławczej, odwołanie wnioskodawcy oddalił na zasadzie art. 61 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych.