I PR 72/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj. Sędziowie SN: B. Błachowska, E. Brzeziński (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jerzego R.-W. i Adama D. przeciwko Spółdzielni Pracy Rybołówstwa Morskiego "Łosoś" w U. o ekwiwalent za urlop na skutek rewizji pozwanej Spółdzielni od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Słupsku z dnia 13.VI.1984 r.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Słupsku do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneJest niesporne, że powodowie zatrudnieni byli na podstawie spółdzielczej umowy o pracę w pozwanej Spółdzielni jako rybacy. W niniejszej sprawie domagali się zasądzenia na ich rzecz od Spółdzielni ekwiwalentu za nie wykorzystany dodatkowy urlop za pracę na morzu za okres od dnia 29.XII.1977 r.Pozwana Spółdzielnia wnosiła o oddalenie powództwa, stojąc na stanowisku, że sporny urlop przysługuje tylko członkom załóg kutrów, powodowie zaś wykonywali pracę na łodziach rybackich.Sąd Wojewódzki w Słupsku, orzekając jako sąd I instancji, wyrokiem z dnia 13.VI.1984 r. uznał roszczenie powodów za usprawiedliwione w zasadzie, wskazując w uzasadnieniu, co następuje:"Jest poza sporem, że powodowie od 1966 r. do dnia 30.X.1982 r. byli członkami pozwanej Spółdzielni i pracowali w tej Spółdzielni jako rybacy łodziowi na łodzi «UST-23» zarejestrowanej w Polskim Rejestrze Statków. W myśl § 17 ust. 1 układu zbiorowego pracy dla rybaków morskich z dnia 17 stycznia 1975 r. mającego z mocy porozumienia z dnia 25.VI.1975 r. zawartego między CZSP w Warszawie a ZGZZ Marynarzy i Portowców zastosowanie w spółdzielniach pracy rybołówstwa morskiego, członkom załóg statków przysługuje płatny urlop dodatkowy mający na celu racjonalne odnowienie sprawności fizycznej i psychicznej, a to w związku ze szczególnie uciążliwą pracą wykonywaną na łowisku. W § 3 u.z.p. zawarte jest wyjaśnienie określenia «statek» używanego w przepisach u.z.p. Statkiem w rozumieniu u.z.p. jest w myśl tego wyjaśnienia każdy statek będący w dyspozycji armatora przeznaczony do wykonywania rybołówstwa morskiego. Pojęcie «statku» nie jest zatem w omawianym u.z.p. zawężone do pojęcia «kuter», lecz obejmuje inne jednostki pływające wykonujące rybołówstwo morskie, w tym także łodzie takie, jak «UST-23». Powołane wyżej porozumienie z dnia 25.VI.1975 r. zawiera w pkt 4 ust. 4 stwierdzenie, że ilekroć w u.z.p. jest mowa o zatrudnieniu w zawodzie rybaka na statkach - należy rozumieć również i przy połowach łodziowych.Stwierdzenie to jest zbędne, gdyż i bez niego należałoby rozumieć, że każdy przepis u.z.p. dotyczący zatrudnionych w zawodzie rybaka na statkach dotyczy również rybaków łodziowych. Jak już bowiem wskazano wyżej, norma interpretacyjna zawarta w § 3 u.z.p. nie wyłącza łodzi rybackich z pojęcia statku. Zatem wyjaśnienie zawarte w pkt 4 ust. 4 porozumienia z dnia 25.VI.1975 r. jest tylko wyjaśnieniem tego, co już i tak było jasne.W żadnym przypadku wyjaśnienie to nie może być argumentem przemawiającym za ograniczeniem uprawnienia przewidzianego w § 17 u.z.p. wyłącznie do rybaków kutrowych. Gdyby strony podpisujące u.z.p., bądź podpisujące porozumienie z dnia 25.VI.1075 r. pragnęły wyłączyć rybaków łodziowych od uprawnienia do dodatkowych urlopów, to niewątpliwie w § 17 u.z.p. użyty byłby inny termin niż «statek», np. «kuter», bądź zaznaczono by wyraźnie, że uprawnienie do dodatkowych urlopów nie dotyczy rybaków łodziowych. Wyłączenie rybaków łodziowych z dobrodziejstwa dodatkowych urlopów byłoby zresztą niezrozumiałe, skoro praca rybaków na łodziach wykonujących połowy na morzu nie jest z pewnością mniej uciążliwa od pracy na większych jednostkach morskich, np. na kutrach. Należy wreszcie dodać, że pojęcie «statek» określone w § 3 u.z.p. wyjaśnione zostało użyciem tego samego terminu, co dowodzi, że strony podpisujące układ miały na myśli znane im z prawa morskiego pojęcie tego słowa. W myśl art. 3 § 2 kodeksu morskiego statkiem morskim jest każde urządzenie pływające przeznaczone lub używane do żeglugi na morzu i wodach z nim połączonych, a uczęszczanych przez statki morskie. Przedstawiona wyżej interpretacja u.z.p. i porozumienia z dnia 25.VI.1975 r. nie pozwala na wątpliwości co do tego, że powodom jako rybakom łodziowym należał się urlop przewidziany w § 17 u.z.p. Skoro zaś urlopu tego w naturze nie otrzymali i nie mogą wykorzystać w naturze wobec rozwiązania z pozwaną stosunku pracy, należy się powodom ekwiwalent za nie wykorzystany urlop (...)".W rewizji pozwana Spółdzielnia domaga się zmiany powyższego wyroku przez orzeczenie, że rybakom łodziowym (powodom) zatrudnionym i wynagradzanym według zasad określonych w układzie zbiorowym nie przysługuje prawo do dodatkowego urlopu za pracę na morzu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl § 3 rozważanego układu zbiorowego pracy przez użyte w układzie określenia rozumie się:"statek" - statek będący w dyspozycji armatora przeznaczony do wykonywania rybołówstwa morskiego, do celów usługowych i naukowo-badawczych rybołówstwa morskiego,"statek dalekomorski" - statek rybacki przeznaczony do dokonywania połowów ryb, prac naukowo-badawczych i usług, należący do przedsiębiorstwa połowów dalekomorskich i usług rybackich bądź do Morskiego Instytutu Rybackiego,"kuter" - statek rybacki przeznaczony w zasadzie do połowów na Morzu Bałtyckim, należący do przedsiębiorstwa połowów i usług rybackich.Zestawienie to upoważnia do wniosku, że zawarte w układzie zbiorowym pracy dla rybaków morskich z dnia 17.I.1975 r. określenie «statek» jest w stosunku do określenia "kuter" pojęciem szerszym; obejmuje nie tylko kutry, lecz także inne jednostki pływające "będące w dyspozycji armatora i przeznaczone do wykonywania rybołówstwa morskiego, do celów usługowych i naukowo-badawczych rybołówstwa morskiego".W ramach więc tego określenia mieszczą się również - wbrew twierdzeniu rewizji - łodzie "będące w dyspozycji armatora i przeznaczone do wykonywania rybołówstwa morskiego, do celów usługowych i naukowo-badawczych rybołówstwa morskiego". W sytuacjach gdy układ zbiorowy pracy ogranicza zastosowanie określonego postanowienia do członków załogi kutra, czyni to wyraźnie, posługując się wyrażeniem "kuter", a nie "statek" (por. np. § 19 pkt 5, § 54 pkt 5).Paragraf 17 pkt 1 rozważanego układu zbiorowego pracy, stanowiąc, iż "w związku ze szczególnie uciążliwą pracą wykonywaną na łowisku członkom załóg statków przysługuje płatny urlop dodatkowy mający na celu racjonalne odnowienie sprawności fizycznej i psychicznej, a na zlecenie komisji lekarskiej - odbycie kuracji specjalistycznej", nie ogranicza tego uprawnienia do członków załóg kutrów. Przysługuje ono więc członkom załóg wszystkich "statków" w rozumieniu § 3, nie wyłączając łodzi będących w dyspozycji armatora, przeznaczonych do wykonywania rybołówstwa morskiego, do celów usługowych i naukowo-badawczych rybołówstwa morskiego.Myli się strona skarżąca, gdy twierdzi, że postanowienia układu zbiorowego pracy dla rybaków morskich, o który chodzi w niniejszej sprawie, mają zastosowanie do "rybaków łodziowych" tylko w takim zakresie, w jakim układ ten dotyczy "zatrudnienia w zawodzie rybaka na statkach", tj. w nielicznych sytuacjach, w których określenie takie zostało wyraźnie w postanowieniach układu użyte, a więc w kilku tylko paragrafach układu, z pominięciem § 17. Wniosku takiego nie usprawiedliwia treść powołanego w rewizji ustępu 4 pkt 4 porozumienia z dnia 25.VI.1975 r. zawartego pomiędzy Zakładem Centralnego Związku Spółdzielczości Pracy w Warszawie a Zarządem Głównym Związku Zawodowego Marynarzy i Portowców mających siedzibę w Gdańsku o stosowaniu układu zbiorowego pracy dla rybaków morskich z dnia 17.I.1975 r. w spółdzielniach pracy rybołówstwa morskiego i zalewowego zrzeszonych w Krajowym Związku Spółdzielni Rybackich w Gdyni.Wspomniany ustęp 4 pkt 4 tego porozumienia ma treść następującą: "Ilekroć w układzie zbiorowym pracy wymienionych w ust. 2 porozumienia jest mowa o zatrudnieniu w zawodzie rybaka na statkach - należy rozumieć również i przy połowach łodziowych".Treści tego ustępu nie można rozważać w oderwaniu od wcześniejszych postanowień porozumienia, w szczególności w oderwaniu od postanowień ust. 1 i 2, według których:"1. Porozumieniem objęci są rybacy kutrowi i łodziowi zatrudnieni w spółdzielniach pracy rybołówstwa morskiego i zalewowego zrzeszonych w Krajowym Związku Spółdzielni Rybackich.2. Do pracowników objętych porozumieniem stosuje się układ zbiorowy pracy dla rybaków morskich z dnia 17.I.1975 r. według brzmienia tego układu w dniu zawarcia niniejszego porozumienia z wyłączeniem następujących postanowień układu:1) § 31, 40, 47 i 59 pkt 1 części ogólnej,2) załączników nr 1a, 1b, 1c, 5, 8, 10, 13, 14 i 15 i aneksów nr 1, 2 i 3 do załącznika nr 21 do układu z uwzględnieniem postanowień niniejszego porozumienia".W rzeczywistości więc - wbrew założeniom rewizji - do rybaków łodziowych, o których mowa w ust. 1 porozumienia, mają zastosowanie nie niektóre tylko postanowienia układu, lecz odwrotnie: cały układ z wyjątkami wyraźnie wymienionymi w porozumieniu. Do takich wyjątków zaś nie należy § 17 rozważanego układu.Rewizja pozwanej Spółdzielni zasługuje jednak na uwzględnienie, choć nie dlatego, by łodzie ze swej istoty nie mogły być uznane za "statki", a rybacy zatrudnieni na takich łodziach - za członków załóg "statków".Sąd Wojewódzki wprawdzie doszedł do trafnego wniosku, że łódź rybacka może być uznana za statek w rozumieniu § 17 rozważanego układu zbiorowego pracy, jednakże przedwcześnie na podstawie samego tylko takiego teoretycznego stwierdzenia uznał dochodzone w niniejszej sprawie roszczenia powodów za usprawiedliwione w zasadzie, pomijając okoliczność, że § 17 w związku z § 3 układu wymaga, by statek pozostawał w dyspozycji armatora. Z zawartych w rewizji twierdzeń zdaje się wynikać, że łodzie, którymi posługiwali się powodowie, stanowiły własność samych powodów. Gdyby okazało się - a okoliczność ta wymaga wyjaśnienia w toku dalszego postępowania dowodowego - że w stanie faktycznym występującym w niniejszej sprawie łodzie, którymi posługiwali się powodowie, nie pozostawały w dyspozycji armatora, nie byłoby podstaw do uznania roszczeń powodów za mających oparcie w postanowieniach § 17 układu zbiorowego pracy.Dlatego Sąd Najwyższy na podstawie art. 388 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.