I PR 8/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Piekarski. Sędziowie: T. Kasiński (sprawozdawca), S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jadwigi P. przeciwko Oddziałowi Stołecznemu PTTK w W. i Skarbowi Państwa - Głównemu Komitetowi Kultury Fizycznej i Turystyki o odszkodowanie na skutek rewizji powódki i obu pozwanych od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy w Warszawie z dnia 11 października 1971 r.,zmienił zaskarżony wyrok w części dotyczącej Głównego Komitetu Kultury Fizycznej i Turystyki w ten sposób, że powództwo w stosunku do tego pozwanego w całości oddalił; uchylił tenże wyrok w części zasądzającej ponad kwotę 3.900 zł i oddalającej powództwo w odniesieniu do pozwanego Oddziału Stołecznego Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego w W. i w tym zakresie sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu dla m. st. Warszawy w Warszawie do ponownego rozpoznania; oddalił wniosek pozwanego Głównego Komitetu o przyznanie mu zwrotu kosztów procesu.Uzasadnienie faktycznePowódka żądała zasądzenia od Oddziału Stołecznego PTTK w W. kwoty 27.000 zł odszkodowania za utracone zarobki wskutek odebrania jej prawa prowadzenia wycieczek po Warszawie jako przewodnikowi miejskiemu PTTK. Decyzją Stołecznego Komitetu Kultury Fizycznej i Turystyki powódka została także pozbawiona uprawnień przewodnika. Na skutek jej odwołania decyzja ta została uchylona przez Główny Komitet Kultury Fizycznej i Turystyki dopiero w dniu 20 stycznia 1970 r. Do tego czasu powódka nie podjęła zatrudnienia, ponieważ liczyła się z przywróceniem jej uprawnień i ponownym podjęciem pracy w PTTK. Kwota 27.000 zł stanowi równowartość jej przeciętnych poborów, wynoszących 3.000 zł miesięcznie, za okres 9 miesięcy.W toku procesu z mocy art. 194 § 3 k.p.c. Sąd I instancji wezwał do udziału w sprawie w charakterze pozwanego Główny Komitet Kultury Fizycznej i Turystyki, który według twierdzeń powódki ponosi również winę, jeśli chodzi o utratę przez nią zarobków, gdyż zwlekał przez szereg miesięcy z załatwieniem odwołania powódki od decyzji Stołecznego Komitetu.Sąd Wojewódzki zaskarżonym wyrokiem zasądził od obu pozwanych na rzecz powódki sumę 10.800 zł, oddalając powództwo w pozostałej części i znosząc wzajemnie koszty procesu.Według ustaleń Sądu Wojewódzkiego, powódka, mając uprawnienia turystycznego przewodnika miejskiego, zarejestrowana była w Kole Przewodników przy PTTK i wykonywała czynności przewodnika w Biurze Obsługi Ruchu Turystycznego, w którym złożyła deklarację pracy i od którego otrzymywała zlecenia prowadzenia wycieczek i wynagrodzenie odpowiednio do liczby obsłużonych przez nią wycieczek. Ponieważ powódka była tzw. pełnodyspozycyjnym przewodnikiem, czerpiącym środki utrzymania wyłącznie z tych czynności, pozwany obowiązany był udzielać jej zleceń w liczbie umożliwiającej uzyskanie minimum wynagrodzenia co najmniej w wysokości 1.200 zł miesięcznie.W dniu 24.IV.1969 r. dyrektor pozwanego wydał ustny zakaz zatrudniania powódki przy obsłudze wycieczek z uwagi na skargę, która wpłynęła na powódkę ze Spółdzielni "Gromada" w K. w dniu 15.IV.1969 r. W związku z tą skargą wydano w dniu 21.V.1969 r. decyzję o pozbawieniu powódki uprawnień przewodnika, uchyloną następnie przez GKKFiT decyzją z dnia 20.I.1970 r.W świetle powyższych ustaleń Sąd Wojewódzki uznał roszczenie powódki w stosunku do pozwanego PTTK "w zasadzie za usprawiedliwione na podstawie art. 746 § 1 k.c. w związku z art. 750 k.c." z uwagi na brak podstaw do rezygnacji z usług powódki, gdyż skarga Spółdzielni "Gromada" nie stanowiła - przed przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego - ważnego powodu uzasadniającego wypowiedzenie umowy w rozumieniu art. 746 k.c. Zakaz udzielania zleceń powódce nie znajdował oparcia w regulaminie przewodników, a także nieprawomocna decyzja Stołecznego Komitetu nie upoważniała PTTK do pozbawienia powódki zleceń oprowadzania wycieczek.Sąd Wojewódzki uznał również, że za wyrządzoną szkodę odpowiada ponadto pozwany GKKFiT na podstawie art. 416 k.c., gdyż po otrzymaniu odwołania powódki od ustnej decyzji dyrektora Biura Obsługi Ruchu Turystycznego PTTK, zawieszającej ją w czynnościach przewodnika, dopuścił się zaniedbania przez to, że odwołanie skierował do komisji odwoławczej bez zażądania wyjaśnień od Stołecznego Komitetu; w ten sposób dopuścił do wydania decyzji pozbawiającej powódkę uprawnień, a następnie przyczynił się do wielomiesięcznej zwłoki w załatwieniu odwołania i przywróceniu powódce uprawnień przewodnika.Sąd Wojewódzki uznał, że powódce należy się zwrot minimum wynagrodzenia, jakie zapewniło jej PTTK przy zadeklarowaniu przez nią swych usług, tj. po 1.200 zł miesięcznie, co za objęty pozwem okres daje kwotę 10.800 zł. Osiąganie wyższych zarobków przed zawieszeniem powódki i po podjęciu przez nią pracy po tym okresie nie świadczy - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - o tym, że powódka osiągałaby je po złożeniu skargi, która na nią wpłynęła, ponieważ liczba udzielanych zleceń, decydująca o jej wynagrodzeniu, zależała od PTTK.Od wyroku tego obie strony wniosły rewizję. Powódka żąda zmiany wyroku przez zasądzenie całości roszczenia, a pozwani PTTK i GKKFiT w rewizji żądają oddalenia powództwa.Zdaniem skarżącej powódki między nią i pozwanym PTTK istniała umowa o pracę uzasadniająca oparcie roszczenia powódki na art. 441 k.z. i przyznanie jej wynagrodzenia w pobieranej przeciętnie wysokości 3.000 zł miesięcznie.Natomiast PTTK w rewizji kwestionuje ustalenie Sądu I instancji, że obowiązane było udzielać powódce zleceń zapewniających jej uzyskanie minimum wynagrodzenia po 1.200 zł miesięcznie. PTTK wyraża pogląd, że złożenie przez przewodnika deklaracji przewidzianej w zarządzeniu nr 26 GKKFiT nie rodzi dla przewodnika uprawnień do otrzymywania zleceń ani też takie uprawnienia nie wynikają z przepisów o dobrowolnym ubezpieczeniu się przewodników w myśl zarządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 11 czerwca 1968 r. Skarżący ponadto podtrzymuje stanowisko wyrażone już w postępowaniu przed Sądem I instancji, że PTTK nie wypowiedziało powódce umowy zlecenia, lecz jedynie wstrzymało zawieranie takich umów z powódką, oraz wysuwa nowy zarzut, że powódka po wydaniu nieprawomocnej decyzji przez Stołeczny Komitet wcale nie zwracała się o przydział wycieczek do PTTK.W rewizji GKKFiT podniesiony został zarzut naruszenia art. 416 k.c. z uwagi na to, że odpowiedzialność tegoż pozwanego jako Skarbu Państwa może być oparta tylko na przepisach art. 417-419 k.c., normujących odpowiedzialność Skarbu Państwa za funkcjonariuszy państwowych. Skarżący zarzuca brak związku między administracyjnym postępowaniem w przedmiocie pozbawienia powódki uprawnień przewodnika a cywilnoprawnym stosunkiem łączącym powódkę z PTTK, w którego sferze nastąpiły zdarzenia stanowiące przyczynę utraty zarobków przez powódkę.Rewizja powódki co do zasady jest usprawiedliwiona. Odszkodowanie bowiem należne w następstwie bezzasadnego pozbawienia jej przez PTTK przydziału wycieczek powinno stanowić równowartość utraconych przez nią przeciętnych zarobków z tego tytułu, nie zaś - jak przyjął Sąd I instancji - zwrot "minimum wynagrodzenia" po 1.200 zł miesięcznie. Powódka, jako przewodnik "pełnodyspozycyjny", pracowała w rozmiarze przewyższającym wymienione minimum, służące wyłącznie do celów ubezpieczeniowych zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego GKKFiT z dnia 11.VI.1968 r. (M.P. Nr 27, poz. 182), i dowody na to zgłaszała w toku postępowania przed Sądem I instancji. Ograniczenie odszkodowania przez Sąd Wojewódzki do kwoty 1.200 zł miesięcznie bez wyjaśnienia, ile rzeczywiście powódka zarabiała jako przewodnik PTTK i ile mogłaby zarobić, gdyby niesłusznie nie pozbawiono jej pracy, było nieuzasadnione, i dlatego wyrok w części oddalającej pozostałe powództwo przeciwko pozwanemu PTTK podlegał zgodnie z art. 388 § 1 k.p.c. uchyleniu.Roszczenie powódki o odszkodowanie skierowane do PTTK, zgodnie z oceną Sądu Wojewódzkiego, wynika z art. 746 § 1 w zw. z art. 750 k.c. Przyjęcie bowiem przez PTTK od powódki jako od przewodnika turystycznego, zarejestrowanego w kole przewodników, deklaracji pracy "pełnodyspozycyjnej" z zakazem innego analogicznego zatrudnienia, zgodnie z aneksem normującym czynności przewodnictwa, i następnie stałe przydzielanie powódce jako przewodnikowi zleceń prowadzenia wycieczek wykazuje, że między PTTK a powódką doszło w ten sposób do zawarcia umowy o świadczenie usług o charakterze ciągłym. Rozwiązanie tej umowy wymaga ważnej przyczyny w myśl art. 746 § 1 k.c.; brak zaś ważnej przyczyny rozwiązania takiej umowy uzasadnia obowiązek zleceniodawcy naprawienia szkody, którą w niniejszej sprawie stanowią utracone przez przewodnika zarobki w czasie bezzasadnego wstrzymania przydziału wycieczek.Wbrew stanowisku pozwanego PTTK złożenie na powódkę skargi przez kierownika ekspozytury Spółdzielni Turystycznej "Gromada" Halinę K. nie uzasadniało wstrzymania powódce przydziału wycieczek. Treść bowiem tej skargi nie zawiera tak poważnego zarzutu pod adresem powódki, by uzasadnione było aż natychmiastowe odsunięcie powódki od czynności przewodnika. Ponadto podniesiony w skardze zarzut nieuprzejemości i opryskliwości wymagał konkretyzacji i sprawdzenia przed zastosowaniem wobec powódki sankcji, tego zaś pozwane PTTK nie uczyniło. Odesłanie skargi do Prezydium WKKFiT, które wszczęło postępowanie dyscyplinarne przewidziane w § 10 zarządzenia nr 26 Przewodniczącego GKKFiT z dnia 30.IV.1968 r. oraz § 6 regulaminu przewodników (Dz. Urz. GKKFiT z 1968 r. Nr 3, poz. 10), uchyliło tym samym kompetencję PTTK w zakresie stosowania sankcji przewidzianych w wymienionych przepisach. Dodać należy, że w administracyjnym postępowaniu zarzuty skierowane przeciw powódce nie utrzymały się.Z tych przyczyn rewizja PTTK jest co do zasady nieusprawiedliwiona. Sąd Najwyższy z urzędu stwierdza, że żądanie odszkodowania za okres dłuższy niż 3 miesiące byłoby uzasadnione jedynie w razie wykazania przez powódkę, że poszukiwała ona innej pracy, lecz nie mogła jej w okresie, za który żąda odszkodowania, uzyskać. W tym zakresie Sąd I instancji nie dokonał ustaleń, wobec czego wyrok również w części zasądzającej podlegał uchyleniu ponad zasądzoną kwotę 3.900 zł, obejmującą 3-miesięczny ryczałt stosowany do celów ubezpieczeniowych. Wysokość jednak miesięcznego zarobku przewodnika nie musi być taka sama jak wspomniany ryczałt. Sąd I instancji przy ponownym rozpoznawaniu sprawy w myśl zawartych wyżej wskazówek dokona w tym zakresie ustaleń.Natomiast w całości Sąd Najwyższy uwzględnił rewizję pozwanego Głównego Komitetu Kultury Fizycznej i Turystyki. Trafny jest bowiem zarzut naruszenia prawa materialnego podniesiony w tej rewizji. Ponadto brak związku przyczynowego między ewentualnymi uchybieniami organów pozwanego Komitetu w toku postępowania wszczętego zgodnie z § 6 regulaminu przewodników a poniesioną przez powódkę szkodą. Szkoda ta wynikła - zgodnie z wyżej przytoczonymi wywodami - z bezprawnego wstrzymania przez PTTK przydziału wycieczek powódce i była niezależna od wymienionego postępowania. Z tej przyczyny Sąd Najwyższy zmienił wyrok w części dotyczącej zasądzenia kwoty 10.800 zł od pozwanego Komitetu i oddalił powództwo w stosunku do tego pozwanego (art. 390 § 1 k.p.c.).