I PRN 107/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Wasilewski (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Brzeziński, S. Perestaj.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej, S. Dzwonkowskiego, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Danuty G. przeciwko Zespołowi Opieki Zdrowotnej w Z. o zapłatę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 23 kwietnia 1976 r.uchylił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni zamieszkała w P. jest zatrudniona dodatkowo w Zespole Opieki Zdrowotnej w Z. na stanowisku lekarza-specjalisty z zakresu reumatologii. Wnioskodawczyni żądała ustalenia jej uprawnień do miesięcznego ryczałtu na pokrycie kosztów przejazdu własnym samochodem do miejsca wykonywania pracy dodatkowej.Zespół Opieki Zdrowotnej oświadczył, iż czyni starania w Urzędzie m. Łodzi o uzyskanie zgody na przyznanie ryczałtu.Zakładowa Komisja Rozjemcza oddaliła żądanie ze względu na treść oświadczenia zakładu pracy.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił orzeczenie Zakładowej Komisji Rozjemczej i przyznał wnioskodawczyni prawo do ryczałtu za dojazdy własnym środkiem lokomocji z miejsca zamieszkania do miejsca pracy.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, iż wnioskodawczyni przysługuje miesięczny ryczałt na pokrycie kosztów przejazdów, ponieważ czas dojazdu publicznym środkiem lokomocji z miejsca zamieszkania do miejsca wykonywania pracy dodatkowej przekracza pół godziny. Prawo lekarza do ryczałtu nie jest zależne od decyzji zakładu pracy, lecz od spełnienia warunków, określonych w § 17 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 września 1972 r. w sprawie uposażenia pracowników zakładów społecznych służby zdrowia, zakładów pomocy społecznej i zakładów rehabilitacji inwalidów (Dz. U. Nr 37, poz. 246), uzupełnionego rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 16 sierpnia 1974 r. (Dz. U. Nr 31, poz. 183). W sytuacji wnioskodawczyni spełnione zostały przesłanki, niezbędne do przyznania jej ryczałtu na pokrycie kosztów przejazdu własnym samochodem do miejsca pracy dodatkowej.Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych wniósł rewizję nadzwyczajną od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, w której zarzucił rażące naruszenie § 17 ust. 4 cyt. wyżej rozporządzenia Rady Ministrów oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Minister wywiódł, że na podstawie § 17 ust. 1 i 3 powołanego rozporządzenia lekarzowi będącemu specjalistą w dziedzinie, w której występuje niedobór kadr medycznych, i który podejmie pracę w zakładzie położonym w innej miejscowości, przysługuje ryczałt miesięczny na pokrycie kosztów przejazdów publicznym środkiem lokomocji. Ryczałt ten należy się lekarzowi wówczas, gdy czas potrzebny na przejazd w jedną stronę wynosi co najmniej pół godziny. Ryczałt powinien odpowiadać kosztom przejazdów. Natomiast dodany rozporządzeniem z dnia 16 sierpnia 1974 r. ust. 4 § 17 normuje odrębną sytuację, w której lekarz korzysta przy przejazdach z własnego samochodu. Możliwość przyznania lekarzowi ryczałtu na pokrycie kosztów przejazdu własnym samochodem należy do uprawnień terenowego organu administracji państwowej stopnia wojewódzkiego. Wnioskodawczyni nie uzyskała zgody terenowego organu administracji państwowej na wypłatę jej ryczałtu według stawek określonych przepisami w sprawie używania pojazdów samochodowych dla celów służbowych, a zatem ryczałt ten jej nie przysługuje.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przewidziany w § 17 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 września 1972 r. w sprawie uposażenia pracowników zakładów społecznych służby zdrowia, zakładów pomocy społecznej i zakładów rehabilitacji inwalidów (uzupełniony dodaniem ust. 4 w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 sierpnia 1974 r.) ryczałt miesięczny na pokrycie kosztów przejazdu przysługuje lekarzom, którzy:1) są specjalistami w dziedzinach, w których występuje niedobór kadr medycznych,2) podjęli dodatkowe zatrudnienie w zakładzie położonym w innej miejscowości,3) czas ich dojazdu do miejsca wykonywania dodatkowej pracy publicznym środkiem lokomocji w jedną stronę wynosi co najmniej pół godziny.Poza sporem w sprawie jest to, że wszystkie wyżej wymienione warunki uprawniające do ryczałtu, w przypadku wnioskodawczyni, zostały spełnione. Nie ulega zatem wątpliwości, że wnioskodawczyni ma prawo do ryczałtu na pokrycie kosztów przejazdu. Prawo to wynika bezpośrednio z § 17 ust. 1 cyt. rozporządzenia i jest niezależne od woli zakładu pracy.W rozważanej sprawie powstało natomiast zagadnienie, w jakiej wysokości przysługuje wnioskodawczyni ten ryczałt, skoro dojeżdża ona do pracy własnym samochodem. Z § 17 ust. 3 cyt. rozporządzenia wynika, że ryczałt powinien odpowiadać kosztom przejazdu. Na podstawie zaś ust. 4 § 17 tego rozporządzenia dla lekarza, korzystającego w przejazdach z własnego samochodu, ryczałt na pokrycie kosztów przejazdu może być za zgodą wojewody (prezydenta miasta) obliczony według stawek określonych przepisami w sprawie używania pojazdów samochodowych dla celów służbowych. Treść § 17 cyt. rozporządzenia uzasadnia stwierdzenie, iż zawarte w ust. 3 określenie "odpowiadać kosztom przejazdu" oznacza koszty przejazdu publicznym środkiem lokomocji, nie zaś rzeczywiste wydatki lekarza na dojazd jakimkolwiek środkiem, np. taksówką, czy własnym samochodem. Wniosek ten wynika ze ścisłego powiązania treści ust. 3 z ust. 1 § 17 rozporządzenia, a przede wszystkim z uzupełnienia tego przepisu przez dodanie ust. 4. Gdyby na podstawie § 17 ust. 3 cyt. rozporządzenia lekarzowi przysługiwał ryczałt w wysokości rzeczywistych kosztów przejazdu do pracy, bez względu na to, z jakiego środka lokomocji korzysta, to unormowanie zawarte w ust. 4 byłoby zbędne.Lekarzowi zatrudnionemu w warunkach określonych w § 17 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 września 1972 r. w sprawie uposażenia pracowników zakładów społecznych służby zdrowia, zakładów pomocy społecznej i zakładów rehabilitacyjnych inwalidów (Dz. U. Nr 37, poz. 246) przysługuje ryczałt w wysokości odpowiadającej kosztom przejazdu do pracy publicznym środkiem lokomocji.Uprawnienie lekarza, korzystającego w przejazdach do pracy z własnego samochodu, do ryczałtu, obliczonego według stawek określonych przepisami w sprawie używania pojazdów samochodowych dla celów służbowych, powstaje wówczas, gdy wskazany w § 17 ust. 4 tego rozporządzenia organ terenowej administracji państwowej wyrazi na to zgodę.W przypadku wnioskodawczyni brak było zgody uprawnionego organu administracji państwowej na wypłacenie jej ryczałtu za przejazdy do pracy własnym samochodem w wysokości przewidzianej przepisami dotyczącymi używania pojazdów samochodowych dla celów służbowych, a zatem chociaż korzystała z własnego samochodu, przysługiwał jej jedynie ryczałt odpowiadający kosztom przejazdu publicznymi środkami lokomocji. W takiej też wysokości - jak wynika z pisma Urzędu m. Łodzi - Wydział Zdrowia i Opieki Społecznej - wnioskodawczyni wypłacono ryczałt na pokrycie kosztów przejazdu. Żądanie ustalenia prawa do ryczałtu obliczonego według stawek określonych przepisami w sprawie używania pojazdów samochodowych dla celów służbowych było nieuzasadnione ze względu na treść § 17 ust. 4 cyt. rozporządzenia.Zaskarżony wyrok narusza § 17 ust. 3 i 4 wymienionego rozporządzenia. Przyznanie pracownikowi uprawnienia zobowiązującego zakład pracy do wypłacania na jego rzecz ryczałtu pieniężnego, w kwocie nie odpowiadającej obowiązującym przepisom płacowym, bez względu na wysokość każdego okresowego świadczenia narusza też interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 422 § 1 k.p.c. w związku z art. 227 § 2 k.p. uchylił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie wnioskodawczyni.