I PRN 129/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Kasiński. Sędziowie SN: A. Filcek (sprawozdawca), A. Grymaszewski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Wiśniewskiej, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Grażyny P. przeciwko Zakładom Górniczo-Metalowym w Z. o przywrócenie poprzednich warunków pracy i płacy na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 30 maja 1984 r.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni Grażyna P. domagała się przywrócenia na stanowisko kierowniczki stołówki zajmowane przed pójściem na urlop macierzyński, a następnie wychowawczy. Zarzuciła przy tym, że otrzymane w dniu 7 kwietnia 1984 r. wypowiedzenie warunków pracy i płacy było nieuzasadnione, gdyż wywiązywała się nienagannie ze swoich obowiązków, a zamiar wypowiedzenia nie był skonsultowany z organizacją związkową.Terenowa Komisja Odwoławcza do Spraw Pracy w Starachowicach orzeczeniem z dnia 2 maja 1984 r. oddaliła wniosek. Zdaniem Komisji, skoro w czasie urlopu macierzyńskiego wnioskodawczyni zakład pracy zatrudnił na jej miejsce inną osobę, która lepiej wywiązuje się z tych obowiązków, wypowiedzenie wnioskodawczyni dotychczasowych warunków pracy było uzasadnione, zwłaszcza że dobór kadr należy do uprawnień kierownictwa zakładu pracy.Na skutek odwołania wnioskodawczyni sprawa była przedmiotem rozpoznania przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach, który wyrokiem z dnia 30 maja 1984 r. zmienił zaskarżone orzeczenie i przywrócił wnioskodawczynię na poprzednie warunki pracy i płacy.Sąd uznał, że wprawdzie dobór kadry należy do uprawnień kierownika zakładu pracy, lecz jest ograniczony obowiązującymi przepisami. W ocenie Sądu zaproponowane wnioskodawczyni stanowisko nie odpowiada warunkom określonym w rozporządzeniu o urlopach wychowawczych, gdyż jest podporządkowane kierowniczce stołówki, wynagrodzenie zaś w górnej granicy "widełek" niższe niż na stanowisku poprzednim.W rewizji nadzwyczajnej od powyższego wyroku Minister Sprawiedliwości domaga się jego uchylenia i oddalenia odwołania wnioskodawczyni od orzeczenia Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy bądź przekazania sprawy Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Ustosunkowanie się do zarzutów rewizji nadzwyczajnej wymaga uprzedniego, choćby skrótowego, przedstawienia tła i dotychczasowego przebiegu sporu między stronami.Wnioskodawczyni zatrudniona była w stołówce pozwanych zakładów od dnia 11 maja 1978 r., początkowo na stanowisku kuchmistrza, następnie st. technologa, a od dnia 1 listopada 1979 r. jako kierowniczka stołówki. Na jej wniosek zakład pracy udzielił jej urlopu wychowawczego od dnia 19 kwietnia 1983 r. do dnia 29 lutego 1984 r. Przed rozpoczęciem urlopu wychowawczego wnioskodawczyni pobierała wynagrodzenie zasadnicze według XIV grupy, szczebla "c" w wysokości 6.000 zł miesięcznie, 800 zł dodatku funkcyjnego oraz premię regulaminową. Pismem z dnia 7 listopada 1983 r. wnioskodawczyni zwróciła się do pozwanych zakładów o umożliwienie jej podjęcia pracy przed upływem udzielonego urlopu wychowawczego, mianowicie z dniem 1 grudnia 1983 r. Pozwane zakłady pismem z dnia 23 listopada 1983 r. wyraziły zgodę na skrócenie urlopu wychowawczego i podjęcie przez wnioskodawczynię pracy z dniem 1 grudnia 1983 r., lecz nie na stanowisku kierowniczki kuchni, które zostało w czasie urlopu wychowawczego obsadzone przez inną osobę, ale na kierowniczym stanowisku mistrza w dziale administracji z zachowaniem dotychczasowego poziomu wynagrodzenia. Na powyższą propozycję wnioskodawczyni nie wyraziła zgody i zwróciła się o interwencję do Rady Pracowniczej, której była członkiem. Po uzgodnieniu z Radą Pracowniczą pozwane zakłady pismem z dnia 21 grudnia 1983 r. zaproponowały wnioskodawczyni podjęcie z dniem 1 stycznia 1984 r. pracy na stanowisku technologa w stołówce zakładowej bądź mistrza w dziale administracji. Gdy zaś wnioskodawczyni w dniu 4 stycznia 1984 r. zgłosiła się do zakładu, wręczono jej pismo z tejże daty powierzające jej stanowisko st. technologa rozliczeniowego z wynagrodzeniem zasadniczym według XV kategorii zaszeregowania, szczebla "c" w wysokości 6.500 zł miesięcznie plus premia regulaminowa. Na powyższe warunki wnioskodawczyni nie wyraziła zgody i dnia 10 stycznia 1984 r. wystąpiła do Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy w Starachowicach z wnioskiem o przywrócenie do pracy na stanowisku zgodnym z posiadanymi kwalifikacjami. Wnioskodawczyni zarzuciła, że wbrew poprzednim propozycjom zaoferowano jej stanowisko nie tylko technologa, ale także rozliczeniowca, a ponadto ustalono wynagrodzenie niższe od pobieranego przed urlopem wychowawczym. Ponadto na zaproponowanym stanowisku pozbawiona została możliwości osiągnięcia wyższego pułapu wynagrodzenia przysługującego kierowniczce stołówki.Terenowa Komisja Odwoławcza orzeczeniem z dnia 22 lutego 1984 r. przywróciła wnioskodawczynię do pracy w pozwanych zakładach na stanowisku kierownika stołówki na warunkach pracy i płacy przewidzianych dla tego stanowiska. Komisja uznała, że zmiana warunków pracy i płacy wnioskodawczyni po jej wcześniejszym powrocie z urlopu wychowawczego wymagała wypowiedzenia tych warunków. Komisja uznała za możliwe potraktowanie jako takiego wypowiedzenia pisma zakładów z dnia 4 stycznia 1984 r. oferującego wnioskodawczyni stanowisko st. technologa rozliczeniowego, jednakże stwierdziła, że wypowiedzenie to dokonane zostało z naruszeniem przepisów regulujących tryb wypowiedzenia umowy o pracę przez zakład pracy, a to wobec braku konsultacji zamiaru wypowiedzenia ze związkiem zawodowym. Odwołanie pozwanych zakładów od powyższego orzeczenia zostało oddalone przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach wyrokiem z dnia 6 kwietnia 1984 r. Sąd nie podzielił stanowiska Komisji o możliwości uznania pisma zakładów z dnia 4 stycznia 1984 r. za wypowiedzenie wnioskodawczyni warunków pracy i płacy, uznał je za jednostronną zmianę warunków pracy i płacy bez zachowania trybu przewidzianego w art. 42 k.p., która uzasadnia roszczenie wnioskodawczyni i powoduje oddalenie odwołania pozwanych zakładów. Sąd nie wskazał materialnoprawnej podstawy swego orzeczenia.Pozwane zakłady wykonały orzeczenie Terenowej Komisji Odwoławczej i zatrudniły wnioskodawczynię na stanowisku kierowniczki stołówki z wynagrodzeniem pobieranym przed urlopem wychowawczym, lecz dnia 7 kwietnia 1984 r. wypowiedziały jej warunki pracy i płacy ze skutkiem na dzień 30 maja 1984 r. Wypowiedzenie zawierało propozycję nowych warunków, mianowicie zatrudnienia na stanowisku st. technologa rozliczeniowego z wynagrodzeniem miesięcznym według XV kategorii zaszeregowania, szczebla "c" w kwocie 6.500 zł plus premia regulaminowa. Wnioskodawczyni odwołała się od powyższego wypowiedzenia i przebieg tego sporu przedstawiony został na wstępie, gdyż wydany w tym sporze wyrok Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 30 maja 1984 r. jest przedmiotem rewizji nadzwyczajnej rozpatrywanej obecnie przez Sąd Najwyższy.Na tle tego stanu faktycznego rewizja nadzwyczajna zasługuje na uwzględnienie, lecz z innej podstawy prawnej niż przytoczona przez skarżącego.W odróżnieniu bowiem od poprzedniego sporu zakończonego wyrokiem Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 6 kwietnia 1984 r. przedmiotem niniejszego sporu nie jest kwestia, objęta przepisem § 16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie urlopów wychowawczych (Dz. U. Nr 19, poz. 97 ze zm.), na jakim stanowisku i za jakim wynagrodzeniem ma być zatrudniona wnioskodawczyni po wcześniejszym zakończeniu urlopu wychowawczego, ale prawidłowość dokonanego przez zakład pracy wypowiedzenia wnioskodawczyni warunków pracy i płacy.Spór co do pierwszej kwestii został rozstrzygnięty prawomocnie na korzyść wnioskodawczyni przez przywrócenie jej do pracy na stanowisku kierowniczki stołówki z płacą przewidzianą dla tego stanowiska, a wydane w tym przedmiocie orzeczenie Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy oraz Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wiąże strony i organy rozpatrujące niniejszy spór, mimo zastrzeżeń, jakie budzić powinny poglądy prawne wyrażone w tych orzeczeniach, zakładające konieczność wypowiedzenia warunków pracy i płacy pracownicy, którą zakład pracy po zakończeniu urlopu wychowawczego zamierza zatrudnić na innych warunkach niż dotychczasowe, lecz odpowiadających warunkom określonym w powołanym wyżej przepisie § 16 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie urlopów wychowawczych. Przepis ten bowiem stanowi, że zakład pracy obowiązany jest zatrudnić pracownicę po zakończeniu urlopu wychowawczego na stanowisku równorzędnym lub na innym stanowisku odpowiadającym jej kwalifikacjom za wynagrodzeniem nie niższym od pobieranego przed tym urlopem. W przepisie tym zawarte jest jednocześnie uprawnienie zakładu pracy do dokonania w granicach przepisem tym określonych jednostronnej zmiany stanowiska zajmowanego przez pracownicę przed urlopem wychowawczym. Uprawnienie to nie jest uzależnione od istnienia przyczyny uzasadniającej taką zmianę, nie wymaga też zachowania określonego trybu w postaci zasięgnięcia opinii czy zgody związku zawodowego lub innego organu. Różni się zatem w istotny sposób od wypowiedzenia warunków pracy i płacy unormowanego przepisami art. 42 i 43 k.p. Przyczyny powyższej sytuacji prawnej dopatrywać się można m.in. w chęci ułatwienia zakładom pracy zatrudnienia powracających z urlopu wychowawczego pracownic bez potrzeby przesunięć personalnych osób zatrudnionych na ich miejsce. Konkludując, stwierdzić należy, że przewidziana w § 16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie urlopów wychowawczych (Dz. U. Nr 19, poz. 97 ze zm.) możliwość zatrudnienia pracownicy po zakończeniu urlopu wychowawczego na innym stanowisku niż zajmowane przed urlopem, jednakże równorzędnym lub odpowiadającym jej kwalifikacjom, za wynagrodzeniem nie niższym od pobieranego przed tym urlopem, nie wymaga wypowiedzenia jej przez zakład pracy dotychczasowych warunków pracy.Możliwość rozważenia sprawy na tle powołanego wyżej § 16 ustała z chwilą prawomocnego zakończenia poprzedniego sporu. Nie miał tego na uwadze Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wydając zaskarżony wyrok, gdyż rozpoznał spór wyłącznie na podstawie powyższego przepisu zamiast na podstawie art. 42 k.p. W efekcie zamiast badać, czy istniały przyczyny uzasadniające wypowiedzenie wnioskodawczyni warunków pracy i płacy (art. 45 k.p.) i czy zachowany został przepisami określony tryb takiego wypowiedzenia, Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych ograniczył się do badania, czy zaproponowane wnioskodawczyni stanowisko było równorzędne oraz czy nie zostały pogorszone warunki płacowe, chociaż z art. 42 k.p. wynika możliwość zmiany warunków pracy i płacy przekraczającej granice zakreślone § 16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. W tych warunkach zaskarżony wyrok rażąco narusza art. 42 k.p. oraz art. 55 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych, co uzasadnia uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej.Uchylając na podstawie art. 422 k.p.c. w związku z art. 277 § 2 k.p. zaskarżony wyrok Sąd Najwyższy przekazał sprawę Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do ponownego rozpoznania, gdyż w sprawie brak jest ustaleń niezbędnych do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Dotyczy to w szczególności przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie, którą w świetle twierdzeń pozwanych zakładów jest nie tylko obsadzenie stanowiska kierowniczki stołówki inną pracownicą, lecz także sporna między stronami i wymagająca zbadania okoliczność, że pracownica ta wywiązywała się lepiej z obowiązków kierowniczki stołówki niż wnioskodawczyni.