I PRN 133/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN K. Zieliński. Sędziowie SN: W. Dębicka, M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca). SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, J. Downarowicz, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Teresy P. przeciwko Spółdzielni Transportu Wiejskiego - Oddział w K. o przywrócenie do pracy i wynagrodzenie za pracę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od orzeczenia Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy w Kraśniku z dnia 24 stycznia 1977 r. uchylił zaskarżone orzeczenie w części oddalającej wniosek o wynagrodzenie za pracę za okres od dnia 1.XII.1976 r. do dnia 17.V.1977 r., i w tym zakresie przekazał sprawę Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy w Kraśniku do ponownego rozpatrzenia; oddalił rewizję nadzwyczajną w pozostałej części. Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni domagała się ustalenia, że umowa o pracę zawarta w dniu 2.VIII.1976 r. ma charakter umowy o pracę na czas nie określony, przywrócenia do pracy i zasądzenia wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy.Terenowa Komisja Odwoławcza do Spraw Pracy oddaliła wniosek, ustalając następujący stan faktyczny.Wnioskodawczyni jest absolwentką technikum mechanicznego i w dniu 2.VIII.1976 r. podjęła pracę u strony pozwanej na tzw. "3-miesięczny wstępny staż pracy". Umowa ta została przedłużona do dnia 30.XI.1976 r. W dniu 30.XI.1976 r. wnioskodawczyni była w ciąży, o czym powiadomiła stronę pozwaną. Zgodnie z twierdzeniami wnioskodawczyni, złożonymi w postępowaniu przed Odwoławczą Komisją do Spraw Pracy, wnioskodawczyni chciała "dopracować do dnia 30.XI.1976 r., a później podjąć pracę w CPN" (protokół z dnia 24.I.1977 r.). Komisja Odwoławcza oddalając wniosek stanęła na stanowisku, że rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło za zgodnym porozumieniem stron i że w związku z tym wnioskodawczyni nie przysługują żadne roszczenia. Orzeczenie to zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, zarzucając naruszenie art. 30 § 1 pkt 1 i § 3 oraz art. 177 § 1 k.p. oraz naruszenie interesu PRL. Skarżący wnosi o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Komisji Odwoławczej do ponownego rozpatrzenia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżący reprezentuje pogląd, że zawartą między stronami umowę o pracę z dnia 2.VIII.1976 r. należy uznać za umowę na czas nie określony, ponieważ zgodnie z § 4 pkt 2 art. 28 w związku z § 1 art. 28 k.p. oraz wytycznymi nr 10 Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 30 maja 1975 r. w sprawie wstępnego stażu pracy (Dz. Urz. Min. Pracy, Płac i Spraw Socjalnych Nr 5, poz. 11), przy zatrudnieniu absolwenta średniej szkoły zawodowej w wyuczonym zawodzie nie jest dopuszczalne zawarcie umowy na okres wstępny, lecz - w razie zawarcia takiej umowy - powinna być ona traktowana jako umowa na czas nie określony. Powyższy pogląd uznać należy za trafny. Zgodnie bowiem z § 1 art. 28 k.p. z pracownikiem podejmującym po raz pierwszy zatrudnienie uspołeczniony zakład pracy może zawrzeć umowę na czas nie określony tylko po uprzednim zatrudnieniu tego pracownika na okres próbny, a następnie na okres wstępny, łącznie nie przekraczający jednego roku. Cytowany przepis nie ma zastosowania przy zatrudnianiu w wyuczonym zawodzie absolwenta średniej szkoły zawodowej (§ 4 pkt 2 art. 28 k.p.). Z zestawienia § 1 art. 28 k.p. z § 4 pkt 2 tego artykułu wynika ustawowy zakaz zawarcia umowy na okres wstępny z absolwentem średniej szkoły zawodowej, zatrudnionym w wyuczonym zawodzie. Zawarcie takiej umowy nie może więc rodzić w świetle § 2 art. 18 k.p. skutków prawnych, wynikających z umowy na okres wstępny, ponieważ postanowienia wspomnianej umowy pozostają w sprzeczności z § 4 pkt 2 art. 28 k.p. W związku z tym tego rodzaju umowę należy traktować - stosownie do art. 18 § 2 k.p. - jako umowę zawartą na czas nie określony. Pomimo jednak prawidłowej wykładni przepisu art. 28 k.p., która znalazła wyraz w rewizji nadzwyczajnej, brak jest podstaw do jej uwzględnienia w całości z następujących przyczyn:Zgodnie z dosłownym brzmieniem umowy z dnia 2.VIII.1976 r. została ona zawarta na "3-miesięczny wstępny staż pracy". O charakterze prawnym każdej umowy o pracę decyduje wola stron. Ograniczenie czasu trwania umowy z dnia 2.VIII.1976 r. do okresu trzymiesięcznego i braku w niej zastrzeżenia, na jakich warunkach i na jakim stanowisku miała pracować wnioskodawczyni po upływie okresu trzymiesięcznego, wskazuje, że zamiarem stron było zawarcie umowy o pracę na czas określony. Za takim charakterem umowy przemawia też fakt przedłużenia jej o ściśle oznaczony okres, tj. tylko do dnia 30.XI.1976 r., jak również oświadczenie samej wnioskodawczyni, że po dniu 30.XI.1976 r. zamierzała podjąć pracę w innej jednostce gospodarki uspołecznionej. Z tych przeto względów prawidłowa wykładnia umowy z dnia 2.VIII.1976 r. oraz towarzyszące jej okoliczności wskazują, że zamiarem stron było zawarcie umowy na czas ściśle określony. Przepis § 4 pkt 2 art. 28 k.p. nie wyłącza możliwości zawarcia umowy na czas określony z absolwentem średniej szkoły zawodowej, zatrudnionym w wyuczonym zawodzie. Takiej możliwości nie wyłączają też wspomniane wytyczne Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 30 maja 1975 r. Z zaświadczenia Zespołu Opieki Zdrowotnej w Kraśniku z dnia 18.X.1977 r. wynika, że w dniu 30.XI.1974 r., a więc w dacie rozwiązania umowy zawartej na czas określony, okres trzymiesięcznej ciąży wnioskodawczyni był zakończony i że w związku z tym znajdowała się ona w czwartym miesiącu ciąży. Stosownie do § 3 art. 177 k.p. umowa o pracę zawarta na czas określony, która uległaby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży, ulega przedłużeniu do dnia porodu. W ten sposób umowa o pracę zawarta z wnioskodawczynią w dniu 2.VIII.1976 r. na czas określony ulega przedłużeniu do dnia 17.V.1977 r., gdyż w tym dniu wnioskodawczyni urodziła dziecko. Za okres więc od dnia 1.XII.1976 r. do dnia 17.V.1977 r. wnioskodawczyni należy się wynagrodzenie za pracę. Przy ponownym przeto rozpoznaniu sprawy Odwoławcza Komisja do Spraw Pracy ustali wysokość wynagrodzenia. Jeśliby w tym czasie wnioskodawczyni podjęła pracę w innym zakładzie pracy, należałoby od wysokości wynagrodzenia przypadającego za okres od dnia 1.XII.1976 r. do dnia 17.V.1977 r. odliczyć wynagrodzenie, jakie wnioskodawczyni otrzymała w innym zakładzie pracy.Przy założeniu, że umowa o pracę z dnia 2.VIII.1976 r. miała charakter umowy na czas określony, nie może odnieść skutku podniesiony w rewizji nadzwyczajnej zarzut naruszenia art. 30 § 3 k.p. Jak bowiem wynika z § 3 art. 30 k.p. warunek zachowania formy pisemnej odnosi się jedynie do rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem lub bez wypowiedzenia. Natomiast nie dotyczy on rozwiązania umowy o pracę zawartej na czas określony, gdyż taka umowa rozwiązuje się z upływem okresu, do którego została zawarta, bez potrzeby składania jakiegokolwiek oświadczenia woli w przedmiocie rozwiązania umowy.W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy na podstawie § 3 art. 277 k.p. uchylił częściowo zaskarżone orzeczenie, oddalając w pozostałej części rewizję nadzwyczajną stosownie do art. 421 § 1 k.p.c. w związku z art. 277 § 2 k.p.