I PRN 137/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Knap (sprawozdawca). Sędziowie SN: B. Błachowska, Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy przy udziale Prokuratora Prokuratury Generalnej, H. Starczewskiego, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Ryszarda M. przeciwko Generalnej Dyrekcji Budownictwa Hydrotechnicznego i Rurociągów Energetycznych "Energopol" w W. o przywrócenie do pracy na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 31 lipca 1979 r.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneGeneralna Dyrekcja Budownictwa Hydrotechnicznego i Rurociągów "Energopol" w W. zawarła z wnioskodawcą Ryszardem M. umowę o pracę, zatrudniając go w charakterze kierowcy - mechanika w Biurze Pełnomocnika Handlowego na budowie Stacji w ZSRR od dnia 15.XII.1978 r. na czas budowy przewidzianej na rok. Pismem z dnia 24.III.1979 r. doręczonym w tym samym dniu pracownikowi, zakład pracy rozwiązał umowę o pracę z Ryszardem M. za wypowiedzeniem ze skutkiem na dzień 7.IV.1979 r. W piśmie tym wskazano na przepis § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (Dz. U. Nr 31, poz. 330), jako na podstawę prawną wypowiedzenia.Odwołanie pracownika, wniesione od tego wypowiedzenia, Terenowa Komisja Odwoławcza do Spraw Pracy dla Dzielnicy Warszawa-Śródmieście oddaliła orzeczeniem z dnia 29.V.1979 r. Według ustaleń Komisji wnioskodawca został zwolniony za wypowiedzeniem wobec niewłaściwego zachowania się w dniach 27.I. i w nocy z 10 na 11.II.1979 r. Incydent z dnia 11.II.1979 r. był wysoce naganny, a zachowanie się wówczas wnioskodawcy w stosunku do pracownicy hotelu "Lwów" usprawiedliwiało stanowisko zakładu pracy.W uwzględnieniu odwołania Ryszarda M. Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z dnia 31.VII.1979 r. zmienił zaskarżone orzeczenie TKO i zasądził od pozwanej Dyrekcji na rzecz wnioskodawcy 1.170 rubli oraz 10.876 zł. W uzasadnieniu wydanego orzeczenia Sąd wyraził pogląd, że w myśl § 4 ust. 1 pkt 1 wymienionego wyżej rozporządzenia umowa o pracę może być rozwiązana za wypowiedzeniem tylko w przypadku konieczności zmian organizacyjno-produkcyjnych. W stanie faktycznym sprawy taka konieczność nie zachodziła. Tak więc - według oceny Okręgowego Sądu Pracy - wypowiedzenie umowy o pracę nastąpiło z naruszeniem przepisów prawa. W razie wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas określony z naruszeniem przepisów o wypowiedzeniu tych umów pracownikowi przysługuje na podstawie art. 50 § 3 i § 4 k.p. wyłącznie odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia na okres nie przekraczający 3 miesięcy. Zgodnie zatem z przedstawionym zaświadczeniem o wynagrodzeniu Sąd przyznał wnioskodawcy zasądzone kwoty.W rewizji nadzwyczajnej nadanej na poczcie w dniu 22.X.1979 r. Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych wniósł o uchylenie wyroku z dnia 31.VII.1979 r. i przekazanie sprawy Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie do ponownego rozpoznania.Zaskarżonemu orzeczeniu skarżący zarzucił rażące naruszenie prawa, a w szczególności przepisu art. 55 ustawy o o.s.p. i u.s., przepisu § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (Dz. U. Nr 51, poz. 330) i przepisu art. 358 § 1 k.c. w związku z art. 1 ustawy dewizowej z dnia 28 marca 1952 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 233).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1. W umowie o pracę, zawartej przez strony w dniu 14.XII.1978 r. na czas określony, zamieszczono postanowienie, że wcześniejsze jej rozwiązanie może być dokonane przez jednostkę kierującą lub z jej upoważnienia przez kierownika budowy w przypadkach określonych we wzmiankowanym na wstępie rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. W § 4 ust. 1 stanowi ono, że wypowiedzenie takie może nastąpić za dwutygodniowym wypowiedzeniem, gdy jest to uzasadnione potrzebami organizacyjno-produkcyjnymi budowy (usługi) eksportowej. Na tle tak sformułowanego unormowania należy zgodzić się z poglądem Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, że przy ocenie dopuszczalności wypowiedzenia nie można wyjść poza hipotezę przytoczonego przepisu. W szczególności nie można skutecznie twierdzić, że podstawa wskazana w § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 27 grudnia 1974 r. nie jest jedyną dopuszczalną w tym przypadku podstawą wypowiedzenia umowy o pracę, co sugeruje rewizja nadzwyczajna.Jednakże w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Okręgowy Sąd Pracy przyczynę tę odniósł wyłącznie do przypadku "konieczności przeprowadzenia zmian organizacyjno-produkcyjnych" budowy (usługi). Zajęte przez ten Sąd stanowisko miałoby zapewne oznaczać, że tylko zobiektywizowane okoliczności, które w realizacji przedsięwzięcia eksportowego występują po stronie zakładu pracy i wymagają wypowiedzenia umowy o pracę konkretnemu pracownikowi, mogłyby uzasadniać takie wypowiedzenie. Tymczasem przez wyrażenie "gdy to jest uzasadnione potrzebami organizacyjno-produkcyjnymi budowy (usługi) eksportowej" - należy rozumieć nie tylko nieprzewidziane zmiany w organizacji pracy, lecz także takie zachowanie się zatrudnionego za granicą pracownika, które koliduje z wymienionymi potrzebami, utrudniając wykonawstwo podjętego zadania eksportowego, i w świetle którego staje się on nieprzydatny lub mało przydatny w procesie pracy zamierzonej na osiągnięcie celu określonego kontraktem przewidującym wykonanie przez stronę polską budowy lub usługi eksportowej na rzecz zagranicznego kontrahenta.W sprawie objęte jest zarzutem zachowanie się wnioskodawcy w hotelu, w którym znajduje się biuro pełnomocnika handlowego G.B. "Energopol" i mieszkają wszyscy pracownicy biura.Naganne zachowanie się pracownika zakwaterowanego w hotelu za granicą, polegające na rażącym naruszeniu postanowień regulaminu obowiązującego mieszkańców hotelu i prowadzące do tego, że administracja zagranicznego hotelu uznała za konieczne pozbawić takiego pracownika prawa zamieszkania w hotelu, stwarza poważne utrudnienia w zakwaterowaniu i powoduje perturbacje w harmonijnym wykonywaniu zadań. W takim przypadku zachowanie pracownika trzeba by poczytać na pozostające w sprzeczności z potrzebami organizacyjno-produkcyjnymi budowy i, jako takie, za uzasadniające dokonanie wypowiedzenia.Okręgowy Sąd Pracy w ogóle nie zajął się ustaleniem stanu faktycznego, przyjąwszy wadliwie, że jest to niepotrzebne już przy uwzględnieniu twierdzeń samych stron. Tymczasem twierdzenia te nie są zgodne i różnią się w przedstawieniu zdarzeń mających uzasadniać dokonane wypowiedzenie. Uzasadnienie orzeczenia Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy jest w tym względzie również niedostatecznie konkretne i nie dostarcza podstawy do zorientowanie się w tym, jaki stan faktyczny Komisja ta miała na uwadze.2. W myśl art. 358 § 1 k.c., mającego w sprawie odpowiednie zastosowanie na podstawie art. 300 k.p. z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, zobowiązania pieniężne na obszarze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej mogą być wyrażone tylko w pieniądzu polskim. Wyjątki, o jakich mowa w tym przepisie, mogą w zakresie stosunków pracy odnosić się na gruncie szczególnych przepisów do wynagrodzeń za pracę ustalonych w walucie obcej i do ekwiwalentów za nie wykorzystany urlop. Natomiast nie dotyczą one odszkodowań, które zasądza się zawsze w walucie krajowej. Odszkodowanie przewidziane w art. 50 § 3 i 4 k.p. przyznaje się w walucie polskiej. Powinno ono być obliczane w złotych polskich na podstawie wynagrodzenia otrzymywanego przez pracownika za pracę za granicą, a więc z wyłączeniem płacy zastrzeżonej w walucie zagranicznej po jej stosownym przeliczeniu na złote. Tak obliczone odszkodowanie ulega pomniejszeniu o wynagrodzenie za pracę uzyskane ewentualnie przez pracownika, w jego macierzystym zakładzie pracy w okresie, za który odszkodowanie to przypada. Wyjaśnienie, że odszkodowanie należne na podstawie art. 50 § 1 i § 2 k.p. zasądza się w walucie polskiej, Sąd Najwyższy zawarł już w orzeczeniu z dnia 17.IX.1976 r. sygn. akt I PR 76/76.Okręgowy Sąd Pracy, z rażącym naruszeniem wskazanych przepisów, zasądził na rzecz wnioskodawcy odszkodowanie także w rublach. Poza tym wcale nie wyjaśnił, kiedy po powrocie do kraju Ryszard M. podjął pracę w macierzystym zakładzie pracy.3. Jak to więc przedstawiono, zaskarżony rewizją nadzwyczajną wyrok rażąco narusza prawo, a w szczególności przepis art. 55 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych i przepisy poprzednio powołane.Z podanych przyczyn i względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 422 § 2 k.p.c. w związku z art. 277 § 2 k.p.