I PRN 34/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Rejman. Sędziowie: S. Perestaj, J. Wasilewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Zofii K. przeciwko Zakładom Przemysłu Lniarskiego w H. o przywrócenie do pracy na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 16 maja 1975 r.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni pracowała w Zakładach Przemysłu Lniarskiego w H. na stanowisku portiera. Z dniem 31.III.1975 r. zakład pracy rozwiązał z wnioskodawczynią umowę o pracę z zachowaniem okresu wypowiedzenia. Dyrektor zawiadomił radę zakładową o zamiarze wypowiedzenia wnioskodawczyni umowy o pracę i wskazał przyczynę podjęcia tej decyzji. Rada Zakładowa nie zgłosiła zastrzeżeń przeciwko wypowiedzeniu wnioskodawczyni umowy o pracę.Wnioskodawczyni odwołała się do Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy. W odwołaniu twierdziła, że należycie wykonywała swe obowiązki, oraz powołała się na to, że jest wdową i ma na utrzymaniu uczącą się córkę. Komisja Odwoławcza uznała, że rozwiązanie umowy o pracę z wnioskodawczynią było zgodne z przepisami prawa pracy i oddaliła jej wniosek.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił orzeczenie Komisji Odwoławczej i przywrócił wnioskodawczynię do pracy na poprzednich warunkach. Sąd Pracy powołał się na materiał dowodowy zebrany przez Komisję Odwoławczą i stwierdził brak uzasadnionych podstaw do wypowiedzenia wnioskodawczyni umowy o pracę.Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych wniósł rewizję nadzwyczajną od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Rewizja nadzwyczajna zawiera zarzut rażącego naruszenia art. 245 pkt 1 k.p. oraz wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, niezbędnych do oceny zasadności wypowiedzenia wnioskodawczyni umowy o pracę. Prawidłowa ocena w tej mierze nie mogła być dokonana na podstawie bardzo lakonicznych zeznań świadków, przesłuchanych przez Komisję Odwoławczą, bez uzupełnienia ustaleń faktycznych w sprawie zachowywania się wnioskodawczyni jako pracownicy i bez rozważenia faktów stosowania wobec niej kar porządkowych za naruszenie obowiązków pracowniczych.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Kodeks pracy rozszerzył zakres ochrony trwałości stosunku pracy. Pracownicy zatrudnieni na czas nie określony objęci zostali ustawową ochroną przez nieuzasadnionym wypowiedzeniem im umowy o pracę. Zakład pracy może wypowiedzieć pracownikom umowę o pracę zawartą na czas nie określony tylko z uzasadnionych przyczyn.Zasadność wypowiedzenia - w razie odwołania się pracownika - podlega kontroli przez organy powołane do rozstrzygania sporów pracowniczych (art. 45 k.p.). Kodeks pracy nie konkretyzuje przyczyn uzasadniających wypowiedzenie pracownikowi umowy o pracę. Organy rozpatrujące odwołanie pracownika powinny ocenić, czy to wypowiedzenie było uzasadnione, po dokładnym rozważeniu przyczyn wypowiedzenia. Ocena ta nie może być dowolna. Organ rozstrzygający spór powinien mieć na uwadze uzasadnione interesy zakładu pracy i pracownika w powiązaniu z celem i istotą stosunku pracy, a w szczególności określone w kodeksie obowiązki stron stosunku pracy. Wskazówki do oceny zasadności wypowiedzenia zawierają przede wszystkim normy kodeksu, wyrażające podstawowe zasady prawa pracy. W rozważanym zakresie istotne znaczenie ma zwłaszcza treść art. 10 § 1 i art. 12 k.p. Obowiązek stosowania polityki racjonalnego zatrudnienia i prawo zakładu pracy do kształtowania składu załogi zapewniającego prawidłowe wykonanie zadań, należyte wykonywanie obowiązków przez pracownika, przestrzeganie dyscypliny pracy, wykazywanie inicjatywy oraz troska o dobro zakładu stanowią istotne kryteria przy dokonywaniu oceny zasadności wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę. Te ogólne założenia oraz dokładniej sprecyzowane w art. 94 i 100 k.p. obowiązki stron powinny być wzięte pod rozwagę przez organ rozpatrujący odwołanie pracownika od dokonanego przez zakład pracy wypowiedzenia umowy o pracę.Z pisma dyrektora do rady zakładowej wynika, że przyczyną wypowiedzenia wnioskodawczyni umowy o pracę było naruszenie przez nią obowiązków, polegające na tym, że przyniosła na teren zakładu wódkę, przyjęła od innego pracownika 100 zł w zamian za umożliwienie mu późniejszego rozpoczynania pracy oraz niewłaściwie wpływała na stosunki wśród pracowników. Organy rozpatrujące odwołanie wnioskodawczyni obowiązane były zatem do zbadania zasadności stawianych jej zarzutów oraz wyjaśnienia rzeczywistej treści wskazanych faktów. Nie bez znaczenia dla oceny zasadności wypowiedzenia byłby też podany w rewizji nadzwyczajnej fakt stosowania wobec wnioskodawczyni kar za naruszenie porządku i dyscypliny pracy. Ustalenie bowiem, że wnioskodawczyni dopuściła się uchybień, uprawniających zakład pracy do zastosowania kar porządkowych, i stwierdzenie, że środki te były nieskuteczne, wystarczałoby również do uznania, że wypowiedzenie jej umowy o pracę było uzasadnione.Zawarty w rewizji nadzwyczajnej zarzut rażącego naruszenia art. 245 pkt 1 k.p. jest uzasadniony, ponieważ ani Komisja Odwoławcza, ani Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych nie wyjaśniły okoliczności istotnych do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, a nawet nie ustaliły przyczyn wypowiedzenia umowy.Postępowanie przed Komisją Odwoławczą uchybia przepisom rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 października 1974 r. w sprawie komisji rozjemczych oraz komisji odwoławczych do spraw pracy (Dz. U. Nr 41, poz. 243). Przesłuchanie świadków ma na celu wyjaśnienie spornych okoliczności sprawy (§ 28 ust. 1). Tego celu nie spełniły jednozdaniowe zeznania świadków, o treści nie pozwalającej na ustalenie stanu rzeczywistego, w zakresie niezbędnym do oceny zasadności wypowiedzenia umowy o pracę. Poza tym wbrew treści § 39 rozporządzenia świadkowie przed ich przesłuchaniem nie zostali uprzedzeni o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania. Materiał dowodowy zebrany przez Komisję Odwoławczą był niewystarczający do rozstrzygnięcia sporu między stronami.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w takiej sytuacji nie mógł bez rażącego naruszenia przepisów rozstrzygnąć o zasadności odwołania na podstawie materiału dowodowego zebranego przez Komisję Odwoławczą. W systemie organów powołanych do rozpatrywania sporów o roszczenia pracowników ze stosunku pracy okręgowy sąd pracy i ubezpieczeń społecznych w postępowaniu odwoławczym nie tylko kontroluje zgodność z prawem orzeczenia wydanego przez organ orzekający, lecz ma także obowiązek wszechstronnie wyjaśnić sprawę, dokonać nowych ustaleń, nawet odmiennych od ustaleń organu orzekającego, i przeprowadzić w tym celu uzupełniające postępowanie dowodowe bez żadnych ograniczeń, jeżeli jest to konieczne do należytego rozstrzygnięcia sporu (art. 55 i 56 ustawy o o.s.p. i u.s.). Te uprawnienia i obowiązki sądu, mające na celu przyspieszenie i usprawnienie postępowania, bez szkody dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, wiążą się z wyłączeniem możliwości uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy organowi orzekającemu do ponownego rozpoznania z tej przyczyny, że sprawa nie została przez ten organ dostatecznie wyjaśniona. Postępowanie odwoławcze przed sądem pracy różni się zatem od postępowania rewizyjnego przed sądami powszechnymi.System rozpatrywania sporów pracowniczych zobowiązuje sądy pracy i ubezpieczeń społecznych do przejawiania szczególnej troski i inicjatywy w dążeniu do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, zapewniającego prawidłowe jej rozstrzygnięcie w postępowaniu przed tymi sądami. Niedopuszczalne jest ograniczenie postępowania odwoławczego przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych do rozstrzygnięcia o zasadności odwołania na podstawie materiału dowodowego, zebranego przez organ orzekający, jeżeli istotne okoliczności sprawy przez ten organ nie zostały należycie wyjaśnione.Zaskarżony wyrok rażąco narusza wskazane wyżej przepisy prawa. W sprawie nie zostały wyjaśnione okoliczności mające zasadnicze znaczenie dla wydania zgodnego z prawem orzeczenia. Rewizja nadzwyczajna jest zatem uzasadniona na podstawie art. 275 k.p.Z tej przyczyny Sąd Najwyższy na zasadzie art. 277 § 2 i 3 k.p. w związku z art. 422 § 2 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do ponownego rozpoznania.