I PRN 48/94

Wyrok z dnia 21 lipca 1994 r. I PRN 48/94 Przejęcie zakładu pracy w rozumieniu art. 231 § 2 k.p. nastšpić może nie tylko między zakładami pracy w znaczeniu art. 3 k.p. lecz także między tymi zakładami a osobami fizycznymi zatrudniajšcymi pracowników lub wyłšcznie między takimi osobami (art. 299 § 1 k.p.). Wydzierżawienie restauracji jest przejęciem zakładu pracy w rozumieniu art. 231 § 2 k.p. Przewodniczšcy SSN: Antoni Filcek (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jerzy Kwaœniewski, Maria Tyszel, Sšd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 1994 r. sprawy z powództwa Krystyny œ. przeciwko Zbigniewowi B. o przywrócenie do pracy, na skutek rewizji nadzwyczajnej Rzecznika Praw Obywatelskich [...] od wyroku Sšdu Rejonowego- Sšdu Pracy w Braniewie z dnia 30 grudnia 1992 r., [...], u c h y l i ł zaskarżony wyrok w częœci oddalajšcej powództwo w stosunku do pozwanego Zbigniewa B. i w tym zakresie przekazał sprawę Sšdowi Rejonowemu- Sšdowi Pracy w Braniewie do ponownego rozpoznania. U z a s a d n i e n i e Powódka Krystyna œ., złożyła do Sšdu Rejonowego-Sšdu Pracy w Braniewie odwołanie od wypowiedzenia jej przez pozwanego Zbigniewa B. warunków płacy z dniem 2 listopada 1992 r. ze skutkiem na dzień 2 lutego 1993 r. Wypowiedzenie to powódka otrzymała w dniu 18 listopada 1992 r., a od 12 listopada 1992 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim. Ponieważ odwołanie złożone zostało w okresie dokonanego wypowiedzenia Sšd Rejonowy uznał, że powódka wystšpiła z powództwem o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne. Pozwany Zbigniew B. wniósł o oddalenie powództwa. Zarzucił, że nie traktuje powódki jako swojej pracownicy, gdyż nie chciała zawrzeć z nim umowy o pracę, nadto od chwili przejęcia wydzierżawionej przez niego od Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w M. restauracji "W." w M., tj. od dnia 2 listopada 1992 r. powódka u niego nie pracowała, bo najpierw była na urlopie wypoczynkowym, a następnie na zwolnieniu lekarskim. 1 grudnia 1992 r. otrzymał od wymienionej Spółdzielni pismo rozwišzujšce z powódkš z dniem 1 listopada 1992 r. umowę o pracę z powodu porozumienia zakładów pracy i œwiadectwo pracy powódki. Wobec treœci tych zarzutów pozwanego Zbigniewa B. powódka oœwiadczyła na rozprawie w dniu 10 grudnia 1992 r., że domaga się takiego rozstrzygnięcia, które pozostawi jš jako pracownika Gminnej Spółdzielni, bowiem na żadne rozwišzanie umowy o pracę się nie godziła. W zwišzku z powyższym Sšd Rejonowy wezwał w trybie art. 477 k.p.c. do udziału w sprawie w charakterze strony pozwanej Gminnš Spółdzielnię "Samopo- moc Chłopska" w M. Pozwana Spółdzielnia wniosła o odrzucenie pozwu, gdyż z dniem 2 listopada 1992 r. wydzierżawiła pozwanemu Zbigniewowi B. u restaurację "W." w M. i pracownicy zatrudnieni w tej restauracji, w tym także powódka, zgodnie z § 6 umowy dzierżawy oraz art. 231 § 2 k.p. stali się automatycznie pracownikami dzierżawcy. Nie zachodziła zatem potrzeba rozwišzywania umowy o pracę z powódkš. Wprawdzie pracownica Gminnej Spółdzielni, wprowadzona w błšd przez pracownicę pozwanego Zbigniewa B., dla celów ubezpieczenia społecznego wystawiła pismo rozwišzujšce z powódkš umowę o pracę i potwierdzajšce tę okolicznoœć œwiadectwo pracy, ale fakt ten nie ma znaczenia, gdyż dokumenty te nie były potrzebne, a sporzšdzone zostały pod wpływem błędu, który dotyczył treœci czynnoœci prawnej. Sšd Rejonowy-Sšd Pracy w Braniewie wyrokiem z dnia 30 grudnia 1992 r., [...] przywrócił powódkę do pracy w pozwanej Gminnej Spółdzielni na dotychczaso- wych warunkach płacy i zasšdził od tej Spółdzielni na rzecz powódki wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy w kwocie 6.277.600 zł, w stosunku zaœ do pozwanego Zbigniewa B. powództwo oddalił. Powyższy wyrok oparty został na następujšcych ustaleniach i wnioskach: Powódka pracowała w Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w M. od 1 lipca 1957 r. na stanowisku kuchmistrza, a od dnia 1 marca 1992 r. jako bufetowa. Pismem z dnia 27 lipca 1992r. wypowiedziano powódce warunki pracy i płacy proponujšc pracę w kuchni na poprzednim stanowisku; w przypadku odmowy przyjęcia zaproponowanej pracy z dniem 31 paœdziernika 1992 r. nastšpić miało rozwišzanie umowy o pracę. Powódka przyjęła zaproponowane warunki. Pismem z dnia 26 paœdziernika 1992 r. ze skutkiem na dzień 1 listopada 1992 r. pozwana Spółdzielnia rozwišzała z powódkš umowę o pracę bez wypowiedzenia wobec porozumienia zakładów pracy i z podaniem art. 30 § 1 k.p. jako podstawy prawnej. Te same dane zawiera œwiadectwo pracy powódki z dnia 2 listopada 1992 r. Żaden z tych dokumentów nie został doręczony powódce. Umowš z dnia 30 paœdziernika 1992 r. pozwana Spółdzielnia wydzierżawiła pozwanemu B. restaurację, w której zatrudniona była powódka. W § 6 umowy dzierżawy zawarto postanowienie, że dzierżawca zobowišzuje się do dalszego zatrudnienia pracowników restauracji, a dokonane przekształcenie organizacyjno- prawne na podstawie art. 231 k.p. powoduje pozostanie przechodzšcych pracow- ników w stosunku pracy z dzierżawcš. Sšd Rejonowy uznał jednak, że oddanie przez Spółdzielnię restauracji w dzierżawę nie jest sytuacjš, o której traktuje art. 231 k.p. Zdaniem Sšdu Rejonowego tego rodzaju przekształcenie jak połšczenie dotychczasowego zakładu pracy z innym, jego podział, przejęcie w całoœci lub w częœci przez inny zakład, jest czymœ na trwałe zmieniajšcym dotychczasowe struktury. Natomiast oddanie częœci zakładu w dzierżawę nie jest takim przekształceniem, bowiem dzierżawę można rozwišzać, wypowiedzieć, może ona wygasnšć i jej przedmiot powraca do właœciciela. Skoro zaœ nie nastšpiło przekształcenie w rozumieniu art. 231 k.p., to pracownicy Spółdzielni zatrudnieni w wydzierżawionej restauracji nie stali się automatycznie pracownikami pozwanego B., w stosunku do którego z powodu braku biernej legitymacji powództwo ulega oddaleniu. Dopiero na rozprawie w dniu 10 grudnia 1992 r. powódka dowiedziała się o treœci pisma pozwanej Spółdzielni z dnia 26 paœdziernika 1992 r. doręczonego pozwanemu B. o rozwišzaniu z niš przez Spółdzielnię umowy o pracę ze skutkiem na dzień 1 listopada 1992 r. Rozwišzanie to rażšco narusza przepisy prawa. Kodeks pracy nie zna sposobu rozwišzania umowy o pracę bez wypowiedzenia z powodu porozumienia zakładów pracy. O takim trybie nie traktuje art. 30 § 1 k.p., który powołano jako podstawę prawnš rozwišzania umowy o pracę z powódkš. Przepis ten mówi natomiast, że jednym ze sposobów rozwišzania umowy jest porozumienie stron. Gdyby przyjšć, że pozwana Spółdzielnia przez porozumienie zakładów pracy rozumie porozumienie stron z udziałem obu zakładów pracy, to do zachowania takiego sposobu rozwišzania umowy o pracę brakuje oœwiadczenia powódki. W przedstawionej sytuacji nie zachodzi też żadna z wymienionych w art. 52 lub 53 k.p. podstaw do rozwišzania z powódkš umowy o pracę bez wypowiedzenia, wobec czego na podstawie art. 56 i 57 § 1 k.p. uwzględniono powództwo w stosunku do pozwanej Spółdzielni. Tylko ta Spółdzielnia zaskarżyła powyższy wyrok Sšdu Rejonowego do Sšdu Wojewódzkiego-Sšdu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibš w Gdyni, który wyrokiem z dnia 27 paœdziernika 1993 r., [...] zmienił wyrok Sšdu Rejonowego w częœci uwzględniajšcej powództwo i w odniesieniu do pozwanej Spółdzielni oddalił powództwo. Sšd Wojewódzki uznał za błędny poglšd Sšdu Rejonowego, że przejęcie restauracji wraz z pracownikami w ramach umowy dzierżawy przez pozwanego B. od pozwanej Spółdzielni nie stanowiło przejęcia częœci zakładu pracy w rozumieniu art. 231 § 2 k.p., przeciwnie w ustalonym przez Sšd Rejonowy stanie faktycznym dopatrzył się wypełnienia dyspozycji tego przepisu, co powoduje brak legitymacji biernej po stronie pozwanej Spółdzielni, która z dniem przejęcia restauracji przez pozwanego B. przestała być pracodawcš powódki, a został nim pozwany B. W stosunku do tego pozwanego wyrok Sšdu Rejonowego nie mógł być jednak zmieniony przez Sšd Wojewódzki, gdyż uprawomocnił się wobec niezaskarżenia przez powódkę. Wyrok Sšdu Rejonowego w Braniewie w częœci oddalajšcej powództwo w stosunku do pozwanego Zbigniewa B. został zaskarżony rewizjš nadzwyczajnš przez Rzecznika Praw Obywatelskich, który zarzucił, że wyrok ten wydany został z rażšcym naruszeniem przepisów art. 3 § 1 i art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 231 § 2 k.p., a także interesu Rzeczypospolitej Polskiej, wobec czego powinien być w zaskarżonej częœci uchylony a sprawa w powyższym zakresie przekazana Sšdowi Rejonowemu w Braniewie do ponownego rozpoznania. Sšd Najwyższy zważył, co następuje: Trafny jest zarzut rażšcego naruszenia przez Sšd Rejonowy przepisu art. 231 § 2 k.p. przez błędnš jego wykładnię polegajšcš na założeniu, że dotyczy on "trwałego" przejęcia zakładu pracy lub jego częœci przez inny zakład, a z takim przejęciem nie mamy do czynienia w razie dzierżawy częœci zakładu pracy. Do powyższego wniosku nie upoważnia treœć wymienionego przepisu. Z utrwalonej judykatury Sšdu Najwyższego (m.in. uzasadnienia uchwały z dnia 19 stycznia 1993 r., I PZP 70/92 - OSNCP 1993 z. 6 poz. 100) wynika, że przepis art. 231 § 2 k.p. dotyczy przejęcia zakładu pracy lub jego częœci, w których zatrudnieni sš pracownicy przez inny zakład pracy w wyniku różnorodnych zdarzeń prawnych, w tym również wskutek czynnoœci prawnych, także o charakterze obligacyjnym jak umowa sprzedaży. Kontynuujšc ten kierunek wykładni Sšd Najwyższy w uchwale z dnia 7 czerwca 1994 r. I PZP 20/94 (dotšd nie publikowanej) wyraził poglšd, który Sšd Najwyższy w składzie rozpoznajšcym niniejszš sprawę podziela , że przejęcie zakładu pracy (lub jego częœci) w rozumieniu rozważanego przepisu, następuje nie tylko gdy jest ono następstwem umowy dzierżawy, lecz także w razie rozwišzania tej umowy prowadzšcego do ponownego przejęcia zakładu pracy przez wydzierża- wiajšcego. Gdyby podzielić poglšd Sšdu Rejonowego, to nawet umowy sprzedaży zakładu pracy nie można by traktować jako "trwałego" przejęcia zakładu pracy, gdyż nabywca nie jest ograniczony czasowo w możliwoœci sprzedaży tego zakładu dalszym nabywcom, nie wyłšczajšc pierwszego sprzedawcy. Z kolei w powołanym w rewizji nadzwyczajnej orzeczeniu z dnia 20 wrzeœnia 1990 r., I PR 251/90 (OSNCP 1991 z. 10-12 poz. 130) Sšd Najwyższy wyjaœnił, że zgodnie z art. 231 § 2 k.p. w razie przejęcia zakładu pracy przez inny zakład staje się on stronš w stosunkach pracy przejętego zakładu, co następuje z mocy prawa, wobec czego nowy zakład nie musi zawierać z pracownikami przejmowanego zakładu pracy umów o pracę. Wbrew zdaniu organu wnoszšcego rewizję nadzwyczajnš w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie można dopatrzyć się poglšdu Sšdu Rejonowego jakoby w myœl rozważanego przepisu podmiotem zarówno przekazujšcym, jak też przejmujšcym nie mogła być osoba fizyczna zatrudniajšca pracowników. Sšd Rejonowy dokonujšc wykładni art. 231 § 2 k.p. posłużył się sformułowaniami zawartymi w tym przepisie, a te mówiš o zakładach pracy. Jest jednak oczywistym, że przejęcie zakładu pracy lub jego częœci w rozumieniu art. 231 § 2 k.p. nastšpić może nie tylko między zakładami pracy w znaczeniu art. 3 k.p., lecz także między tymi zakładami a osobami fizycznymi zatrudniajšcymi pracowników lub wyłšcznie między takimi osobami (art. 299 § 1 k.p.). Pozostało zatem do rozważenia, czy w dniu przejęcia restauracji przez pozwanego B. od pozwanej Spółdzielni (co - bezspornie między nimi - nastšpiło dnia 2 listopada 1992 r.) powódka była pracownicš pozwanej Spółdzielni zatrudnionš w tej restauracji, a to ze względu na treœć pisma Spółdzielni z dnia 26 paœdziernika 1992 r. rozwišzujšcego z dniem 1 listopada 1992 r. umowę o pracę z powódkš bez wypowiedzenia wobec porozumienia zakładów pracy. Trafne jest w tym względzie stanowisko Sšdu Rejonowego, że wobec braku oœwiadczenia ze strony powódki, nie może być ono traktowane jako rozwišzanie umowy o pracę za porozumieniem stron. Pismo to nie było zresztš doręczone powódce, która o jego treœci dowiedziała się dopiero na pierwszej rozprawie czyli 10 grudnia 1992 r., kiedy pozwana Spółdzielnia nie była już uprawniona do rozwišzywania stosunków pracy z pracownikami zatrudnionymi w przejętej przez pozwanego B. restauracji. Z tego samego względu pismo to nie mogło wywrzeć skutku prawnego jako rozwišzanie umowy o pracę z powódkš bez wypowiedzenia. Skoro więc powódka była w dniu przejęcia restauracji przez pozwanego B. pracownicš pozwanej Spółdzielni, to z mocy art. 231 § 2 k.p. stała się pracownicš pozwanego B. bez potrzeby zawierania z nim umowy o pracę. Pozwany ten traktował jš zresztš jako swojš pracownicę, skoro dnia 4 listopada 1992 r. udzielił jej urlopu wypoczynkowego (k. 7), a następnie wypowiedział jej z datš wstecznš od dnia 2 listopada 1992 r. ze skutkiem na dzień 2 lutego 1993 r. warunki pracy (k.3). Okolicznoœci te - gdyby nawet nie zachodziła w sprawie sytuacja okreœlona w art. 231 § 2 k.p. - œwiadczyłyby o zawarciu przez pozwanego B. stosunku pracy z powódkš w sposób dorozumiany (art. 60 k.c. w zw. z art. 350 k.p.). Z powyższych względów rewizja nadzwyczajna podlega uwzględnieniu. Sšd Najwyższy nie wydał jednak wyroku orzekajšcego co do istoty sprawy, a - zgodnie z wnioskiem rewizji nadzwyczajnej - uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sšdowi Rejonowemu w Braniewie (art. 422 § 2 k.p.c.) celem ustalenia, czy wypowiedzenie powódce warunków płacy przez pozwanego B. nastšpiło istotnie w okresie jej nieobecnoœci w pracy spowodowanej chorobš (art. 41 k.p.) oraz jakich roszczeń dochodzi powódka od tego pozwanego. Wobec nieobecnoœci stron na rozprawie z rewizji nadzwyczajnej nie mógł tych ustaleń dokonać Sšd Najwyższy we własnym zakresie. Uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej nie stała na przeszkodzie okolicznoœć, że została ona wniesiona po upływie 6 miesięcy od uprawomocnienia się zaskarżonego wyroku, gdyż narusza on nie tylko rażšco prawo, lecz także interes Rzeczypospolitej Polskiej (art. 421 § 2 k.p.c.), skoro na skutek błędnej wykładni art. 231 § 2 k.p. pozbawił powódkę ochrony jej stosunku pracy u właœciwego pracodawcy, a przywracajšc powódkę bezpodstawnie do pracy w pozwanej Spółdzielni spowodował, że powódka nie wniosła rewizji od wyroku oddalajšcego powództwo w stosunku do pozwanego Zbigniewa B. =========================================