I PRN 65/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN E. Jachczyk (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Brzeziński, A. Grymaszewski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Jolanty S. przeciwko Polskiemu Związkowi Motorowemu - Stowarzyszenie Wyższej Użyteczności - Okręgowy Zespół Działalności Gospodarczej w R. o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia umowy o pracę na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w R. z dnia 15 listopada 1982 r.uchylił zaskarżony wyrok i zmieniając orzeczenie Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy w Rzeszowie z dnia 17 września 1982 r. oddalił odwołanie wnioskodawcy.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca odwołaniem z dnia 6.VIII.1982 r. dochodził przed Terenową Komisją Odwoławczą do Spraw Pracy w Rzeszowie uznania za bezskuteczne wypowiedzenia mu przez pozwany Zespół umowy o pracę na stanowisku zastępcy kierownika Ośrodka Szkolenia Motorowego w Rzeszowie dokonanego w związku z jego odmową przyjęcia części z zakresu czynności, twierdząc, że wypowiedzenie to było nieuzasadnione, gdyż nowy zakres czynności był dla niego krzywdzący.Wymieniona Komisja orzeczeniem z dnia 17.IX.1982 r. uwzględniła żądanie, uznając wypowiedzenie umowy o pracę wnioskodawcy z dnia 2.VIII.1982 r. za bezskuteczne. Komisja ta stwierdziła m.in., że nowy zakres czynności wnioskodawcy rozszerzono o czynności pracownika, który przeszedł na emeryturę (etat zlikwidowano w związku z reformą ograniczającą zatrudnienie), oraz że wnioskodawca zgłosił zastrzeżenia do poszerzonego zakresu czynności, w związku z czym wypowiedziano mu umowę o pracę. Jednakże zdaniem Komisji Dyrekcja powinna była przeprowadzić z wnioskodawcą rozmowę, ponieważ chodziło o zmianę warunków pracy. Decyzję o rozwiązaniu stosunku pracy można było podjąć dopiero po rokowaniach i uzgodnieniu stanowisk. Obowiązki zaś pracownika na zlikwidowanym stanowisku należało rozdzielić pomiędzy pozostałych pracowników.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w R. - po rozpoznaniu sprawy wskutek odwołania pozwanego Zespołu i po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania - zaskarżonym wyrokiem oddalił powyższe odwołanie tego Zespołu. Sąd ten ustalił i zważył m.in. że wnioskodawca, z wykształcenia inżynier elektryk, był zatrudniony od dnia 1.IV.1980 r. na czas nie określony na stanowisku zastępcy kierownika Ośrodka i wywiązywał się ze swoich obowiązków należycie, stanowiąc przeciwieństwo kierownika OSM W.B. Po objęciu przez niego tego stanowiska wytworzyła się "jakaś niezdrowa atmosfera, co w konsekwencji doprowadziło do dezorganizacji pracy w Ośrodku". Doręczony wnioskodawcy w dniu 15.I.1982 r. zakres czynności został poszerzony niewspółmiernie do obciążenia kierownika OSM, a także w stosunku do poprzedniego zakresu - o dodatkowe czynności wymienione w punktach 4, 5, 12, 13 i 15, do których wnioskodawca zgłosił zastrzeżenia, domagając się przeanalizowania, co pozwany Zespół potraktował jako odmowę przyjęcia nowych zadań określonych w zakresie czynności i wypowiedział wnioskodawcy umowę o pracę, powierzając mu na czas wypowiedzenia inną pracę. Na stanowisku zastępcy zaangażowano nowego pracownika A.P., który nie realizuje w pełni rozszerzonego zakresu czynności. Na tej podstawie Sąd przyjął, że pozwany Zespół, doręczając wnioskodawcy nowy zakres czynności, postawił go praktycznie w takiej sytuacji, że nie mógłby on wywiązać się ze swoich obowiązków, co z kolei pociągnęłoby dla niego również ujemne konsekwencje.W rewizji nadzwyczajnej wniesionej w dniu 18.IV.1983 r. Prokurator Generalny PRL domaga się uchylenia powyższego wyroku wraz z poprzedzającym go orzeczeniem Komisji i oddalenia żądania wnioskodawcy. Zdaniem skarżącego zaskarżony wyrok zapadł z rażącym naruszeniem przepisów prawa, a w szczególności art. 45 k.p. w związku z art. 232 i 233 § 1 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafnie zarzuca skarżący w rewizji nadzwyczajnej, że zaskarżony wyrok zapadł z rażącym naruszeniem art. 45 k.p. w związku z błędną oceną prawną okoliczności faktycznych sprawy.Komisja, opierając się na tekście nowego zakresu czynności wnioskodawcy, wraz z jego zastrzeżeniami przyjęła, że zmiana tego zakresu, jako zmiana warunków pracy, wymagała uprzedniego powiadomienia wnioskodawcy o zamiarze rozszerzenia mu zakresu czynności, przeprowadzenia z nim rozmowy i uzgodnienia stanowisk w tej sprawie, stwierdzając ponadto, że wobec rozszerzenia zakresu czynności z przyczyny zlikwidowania jednego stanowiska pracowniczego obowiązki związane z tym stanowiskiem powinna była dyrekcja rozłożyć na innych pracowników.Jednakowoż należało zważyć, że uwagi wnioskodawcy zgłoszone do zakresu czynności polegały m.in. na przyjęciu tego zakresu "do wiadomości", z wyjątkiem punktu 4, 5, 12, 13 i 15, których przyjęcie uzależniał on od "rekompensaty płacowej" (akta os.). Wysunięcie tego warunku należało ocenić (art. 65 k.c. w związku z art. 300 k.p.) jako odmowę wykonywania tych czynności w ramach dotychczasowych warunków płacy i jako ofertę nowego uregulowania warunków płacowych. Wskutek tej odmowy pozwany Zespół, nie mając zamiaru zmienić dotychczasowych warunków pracy i płacy wnioskodawcy, znalazł się w sytuacji wymagającej zapewnienia Ośrodkowi innego zastępcy kierownika, co oczywiście czyniło uzasadnionym wypowiedzenie wnioskodawcy przez pozwany Zespół umowy o pracę.Ponadto należało zważyć, że w sytuacjach, gdy w zakładzie pracy nie istnieją stanowiska zastępców kierowników do określonych spraw (zastępcy do spraw...), a jest tylko jedno stanowisko zastępcy kierownika (taki stan rzeczy jest niesporny w niniejszej sprawie), określenie przez kierownika zakresu czynności jego zastępcy wynika z zasady jednoosobowego kierownictwa i polega na powierzeniu temu zastępcy części obowiązków kierownika. Kierownik jednostki jest uprawniony także do wprowadzania w miarę potrzeby zmian w tym zakresie bez ograniczenia, aż do powierzenia ogólnego zastępstwa. Zmiana tego rodzaju, nie wpływając na zmianę umownych warunków pracy na stanowisku zastępcy kierownika (umowa zawarta na czas nie określony), nie wymaga uprzedniego powiadomienia tego zastępcy o takim zamiarze lub porozumienia się z nim albo uzyskania jego zgody na tę zmianę, lecz uprzedzenie go o takiej możliwości należy do pożądanej w stosunkach pracy kultury współżycia.Dokonana przez kierownika jednostki zmiana zakresu czynności jego zastępcy, nie będącego zastępcą do określonych spraw (zastępcą do spraw...), nie stanowi zmiany umownych (umowa zawarta na czas nie określony) warunków pracy w rozumieniu art. 42 k.p. i nie wymaga wypowiedzenia zmieniającego, a odmowa tego zastępcy wykonywania w tak zmienionym zakresie powierzonych mu czynności uzasadnia wypowiedzenie mu umowy o pracę (art. 32 § 1 pkt 3 w związku z art. 45 k.p.).Sugestie Komisji pod adresem dyrekcji pozwanego Zespołu dotyczące rozłożenia obowiązków po zwolnionym pracowniku nie mogły być uwzględnione przy ocenie zasadności przedmiotowego wypowiedzenia. Organy rozpatrujące roszczenia pracowników ze stosunku pracy nie są powołane do oceny zasadności ustalonych przez kierownika zakładu zakresów czynności pracowników lub ustalenia tych zakresów albo potrzeb etatowych zakładu pracy, leżących w gestii ich kierownictw.Jak wynika z przytoczonych rozważań, ustalenia poczynione przez Komisję nie mogły stanowić podstawy do uznania przedmiotowego wypowiedzenia za nieuzasadnione i bezskuteczne w rozumieniu art. 45 k.p. Zaistniały zatem podstawy do oddalenia odwołania wnioskodawcy.Również nie mogły stanowić takiej podstawy poczynione przez Sąd w postępowaniu odwoławczym uzupełniające ustalenia, skoro wniosków z nich wyprowadzonych i ich oceny prawnej nie można uznać za prawidłowe. W szczególności ustalenie przez sąd, że wnioskodawca był dobrym pracownikiem, nie mogło mieć żadnego wpływu na ocenę zasadności wypowiedzenia, jeżeli wnioskodawca odmówił wykonywania części powierzonych mu czynności, domagając się zmiany warunków płacowych, a pozwany Zespół nie zamierzał uwzględnić żądania wnioskodawcy o wyższe wynagrodzenie.Z tej samej przyczyny bez znaczenia dla oceny zasadności wypowiedzenia były ustalenia, na podstawie których "sąd podzielił stanowisko TKO" co do sugerowanej potrzeby przeprowadzenia z wnioskodawcą rozmowy przez dyrekcję pozwanego Zespołu oraz rozważenia przez kierownictwo pozwanego Zespołu celowości ewentualnego podzielenia części obowiązków - zwiększającej zakres czynności wnioskodawcy - pomiędzy innych pracowników.Przede wszystkim z treści samego odwołania wnioskodawcy wynika, że wymieniona rozmowa z nim miała miejsce. Odnośnie zaś do sugestii dotyczącej potrzeby rozłożenia niektórych czynności z zakresu czynności wnioskodawcy pomiędzy innych pracowników należało zważyć, że zeznania przesłuchanych w tym zakresie świadków oraz petycja podpisana przez około 20 pracowników, nie uwzględniona przez dyrekcję, mają charakter niekompetentnych w tym wypadku opinii, organy zaś rozpatrujące roszczenia pracowników wynikające ze stosunku pracy również nie są powołane do oceny i orzekania o zasadności lub bezzasadności ustalonych przez kierowników zakładów pracy zakresów czynności pracowników. Organizowanie pracy w zakładzie należy do jego kierownictwa.Podniesienie przez wnioskodawcę dopiero przed sądem zarzutu rzekomej niemożliwości realizacji rozszerzonego zakresu czynności, co przyjął sąd za jedną z przesłanek uznania przedmiotowego wypowiedzenia za nieuzasadnione, stoi w sprzeczności z pisemnymi zastrzeżeniami wnioskodawcy do tego zakresu dotyczącymi w zasadzie wyższego wynagrodzenia. Niezrozumiałe zaś, bez pokrycia w faktach oraz bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy są "ustalenia" sądu polegające na dosłownym powtórzeniu fragmentu zeznań niekompetentnego świadka E.W. o "niezdrowej atmosferze" i dezorganizacji pracy, spowodowanych objęciem stanowiska kierownika OSM przez W.B., którego "przeciwieństwem" miał być wnioskodawca.Należy zauważyć, że wypowiedzenie umowy o pracę, zresztą przez każdą ze stron, stanowi środek prawny umożliwiający dobór pracowników i stanowisk pracy w sposób w pełni odpowiadający zarówno możliwościom pracownika, jak i potrzebom zakładu.Ustalenia zatem, z których sąd wyprowadził wniosek, że pozwany Zespół "tylko pozornie" miał podstawy do przedmiotowego wypowiedzenia, nie stanowiły przesłanek wystarczających do uznania tego wypowiedzenia za nieuzasadnione w rozumieniu art. 45 k.p., zaistniały więc podstawy do zmiany orzeczenia Komisji i oddalenia odwołania wnioskodawcy (art. 62 ustawy o o.s.p. i u.s.).Wobec powyższego, gdy rewizja nadzwyczajna okazała się uzasadniona, należało na podstawie art. 422 § 1 k.p.c. w związku z art. 277 § 2 k.p. orzec jak w sentencji wyroku.