II C 1141/53

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Heleny Z. przeciwko Skarbowi Państwa (Miejskiej Pralni Chemicznej) o odszkodowanie, po rozpoznaniu rewizji pozwanej od wyroku Sądu Powiatowego w Stalinogrodzie z dnia 21 stycznia 1953 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowódka żądała w pozwie, aby Sąd zobowiązał stronę pozwaną do zapłacenia na jej rzecz 2.000 zł z 8% od dnia 2 czerwca 1952 r. Powódka twierdziła, że w dniu 5 marca 1952 r. oddała stronie pozwanej prawie nowy płaszcz-jesionkę z gabardiny do chemicznego czyszczenia. Płaszcz ten był własnością Piotra H. Gdy powódka wraz z Piotrem H. w przewidzianym terminie zgłosiła się po odbiór płaszcza nie zwrócono go im, wyjaśniając, że w niewiadomy sposób zaginął. Również żądanie wypłaty odszkodowania nie odniosło skutku.Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa, zarzucając brak legitymacji czynnej powódki oraz twierdząc, że roszczenie pozwu nie jest uzasadnione także co do wysokości, gdyż umowa o dzieło doszła do skutku na warunkach wyszczególnionych w potwierdzeniu odbioru nr 4306, według których umowne odszkodowanie wynosi dziesięciokrotną należność za czyszczenie, tj. 270 zł.Sąd Powiatowy po przeprowadzeniu dowodu z przesłuchania Piotra H. jako świadka i z przesłuchania stron oraz po zasięgnięciu opinii biegłego mistrza krawieckiego zobowiązał stronę pozwaną do zapłacenia powódce 1.250 zł z odsetkami, w pozostałej zaś części powództwo oddalił. Sąd Powiatowy nie uwzględnił zarzutu braku legitymacji powódki uznając, że uprawnionym do odszkodowania jest zamawiający z umowy o dzieło, który nie musi być właścicielem. Sąd ustalił, że jest niesporne, iż płaszcz zaginął u pozwanej. Powoływanie się pozwanej na punkt 9 warunków umowy uznał Sąd za nie mające znaczenia, gdyż ograniczenie wysokości odszkodowania do dziesięciokrotnej należności za czyszczenie jest sprzeczne, zdaniem Sądu, z art. 41 § 1 przep. og. pr. cyw., jako godzące w zasady współżycia w Państwie Ludowym, oznaczałoby bowiem uchylenie się od odpowiedzialności za niedołożenie staranności wymaganej w uczciwym obrocie za niewspółmiernie niskim odszkodowaniem. Na podstawie zeznań świadka, stron i biegłego Sąd przyjął, że odszkodowanie w wysokości 1.250 zł jest słuszne.Strona pozwana złożyła rewizję z wnioskiem o zmianę tego wyroku i oddalenie powództwa, ewentualnie o uchylenie wyroku i odesłanie sprawy do ponownego rozpoznania. Strona skarżąca zarzuca, że Sąd Powiatowy naruszył prawo materialne i przepisy postępowania w szczególności art. 41 i 84 przep. og. pr. cyw., art. 478 k.z. oraz art. 218 § 1, art. 326 i 101 k.p.c.Sąd Wojewódzki w Stalinogrodzie przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne:"Czy ograniczenie odpowiedzialności pralni chemicznej za zaginioną garderobę, oddaną jej do prania, do dziesięciokrotnej wysokości kosztów czyszczenia zgodne jest z zasadą wyrażoną w art. 41 przep. og. pr. cyw., jeżeli szkoda, która powstała przez zaginięcie przedmiotu czyszczenia, jest niewspółmiernie wyższa od dziesięciokrotnych kosztów czyszczenia?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy na mocy art. 388 k.p.c. przejąwszy sprawę do rozpoznania we własnym zakresie zważył, co następuje:Strona pozwana na odwrotnej stronie "potwierdzenia odbioru" zamieściła w uwagach pod punktem 9 następujące zastrzeżenie: "W razie zaistnienia warunków odpowiedzialności przedsiębiorstwa ogranicza się wysokość odszkodowania do wysokości dziesięciokrotnej należności za czyszczenie względnie farbowanie".Zastrzeżenie to należy ocenić według zasad art. 41 przep. og. pr. cyw.Niesporne było, że strona pozwana przyjęła płaszcz do czyszczenia i zobowiązała się zwrócić go po jego wyczyszczeniu.Nie powinno budzić wątpliwości, że strona zamawiająca czyszczenie płaszcza oddawała go do czyszczenia w tym przeświadczeniu, że strona przyjmująca zamówienie przy jego wykonaniu dołoży staranności, wymaganej w uczciwym obrocie i w danym stosunku prawnym, tak, aby oddany jej przedmiot po wykonaniu dzieła w postaci chemicznego wyczyszczenia tego przedmiotu został zwrócony zamawiającemu i nie zaginął (art. 240 § 1 k.z.), oraz że w przypadku jego zaginięcia otrzyma jako odszkodowanie jego równowartość.Nie ma również podstawy do powątpiewania, że strona przyjmująca zamówienie, zawierając umowę, zobowiązała się zwrócić zamawiającemu przedmiot w naturze po jego wyczyszczeniu.Takie ustosunkowanie się stron do obowiązków wynikających z umowy odpowiada zasadom współżycia społecznego w Państwie Ludowym. Pralnie chemiczne są instytucjami przeznaczonymi do zaspokajania potrzeb najszerszych mas ludności (…).Pralnia chemiczna po wykonaniu dzieła ma obowiązek zwrócić zamawiającemu przedmiot w naturze po jego wyczyszczeniu. Gdyby przedmiot ten w pralni chemicznej zaginął, zasady współżycia społecznego przemawiają za tym, aby zamawiający otrzymał jego równowartość. Pralnia chemiczna odpowiada za szkodę według odpowiednio stosowanych przepisów o naprawieniu szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym (art. 242 k.z.).Szkodę, jaką ponosi obywatel, człowiek pracy, na skutek zaniedbania przez pralnię chemiczną troski o to, aby przedmiot oddany do czyszczenia nie zaginął, nie powinna być ograniczona do nieznacznej części wartości zagubionego przedmiotu, gdyż żywotny interes zarówno poszkodowanego, jak i interes ogółu, przemawia za tym, aby skutki cudzego niedbalstwa nie spadały na człowieka, który z całym zaufaniem powierzył swe dobro wypełniającemu zamówienie w przeświadczeniu, że otrzyma je w całości po wykonaniu dzieła (…).Umieszczenie w umowie zastrzeżenia, że pralnia chemiczna w przypadku zaginięcia przedmiotu będzie odpowiadała tylko w nieznacznej części powstałej szkody, sprzeczne jest z zasadami współżycia społecznego w Państwie Ludowym, a w konsekwencji jest w myśl art. 41 § 1 przep. og. pr. cyw. nieważne.Nieważność dotyczy tej części czynności prawnej, która ograniczyła odpowiedzialność pralni chemicznej do dziesięciokrotnej wysokości kosztów czyszczenia. Nieważnością dotknięta jest jedynie nieistotna część czynności prawnej (art. 41 § 2 przep. og. pr. cyw.), gdyż istotą czynności było zawarcie umowy o dzieło w postaci chemicznego oczyszczenia przedmiotu za umówioną zapłatą. Nieważność nieistotnej części czynności prawnej nie pociąga za sobą nieważności całej czynności prawnej (art. 41 § 2 przep. og. pr. cyw.).Zarzut rewizji, że Sąd Powiatowy naruszył art. 41 przep. og. pr. cyw., jest niesłuszny z przyczyn powyżej przedstawionych, zawierających odpowiedź na pytanie postawione przez Sąd Wojewódzki.Nie jest też usprawiedliwiony zarzut, że Sąd Powiatowy naruszył art. 84 § 2 przep. og. pr. cyw. Sąd Powiatowy ustalił niewadliwie, że umowę o dzieło zawarła powódka; wobec tego ona była zamawiającą (art. 478 k.z.), a nie Piotr H. Sąd Powiatowy zatem słusznie uznał, że Helena Z. była czynnie legitymowana w sporze (…).Przytoczone w rewizji podstawy okazały się nie usprawiedliwione, brak też podstaw, które należałoby z urzędu wziąć pod rozwagę, wobec tego na zasadzie art. 383 k.p.c. należało rewizję oddalić.