II C 675/53

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Prezydium Powiatowej Rady Narodowej - Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w O. o wpis prawa własności, po rozpoznaniu rewizji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Powiatowego w Ostrowie Wielkopolskim z dnia 3 kwietnia 1953 r.,zaskarżone postanowienie zmienił i postanowił wykreślić w dziale II księgi wieczystej "Lewków wykaz 49" wpis Stanisława S. w F. jako właściciela nieruchomości, a w jego miejsce wpisać jako właściciela Skarb Państwa.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Ostrowie Wielkopolskim oddalił wniosek Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. o wpis Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej "Lewków wykaz 49", przytaczając następujące uzasadnienie swego rozstrzygnięcia:Jako właściciel nieruchomości wpisany jest Stanisław S., który otrzymał ją na podstawie dokumentu nadania w wykonaniu reformy rolnej. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. złożyło w Sądzie orzeczenie Powiatowej Komisji Ziemskiej w O. z dnia 12 listopada 1952 r., uchylające wspomniany dokument nadania ziemi na tej podstawie, iż Stanisław S. zrzekł się nadanej mu działki w dniu 13 grudnia 1948 r. Jednakże Prezydium Powiatowej Rady Narodowej mimo żądania Sądu Powiatowego nie przedstawiło aktu notarialnego, w którym Stanisław S. zrzekł się swego prawa własności. Sąd Powiatowy uznał, że ponieważ zgodnie z art. 60 § 2 pr. rzecz. właściciel może utracić własność jedynie na podstawie zrzeczenia się, przeto samo uchylenie dokumentu nadania w drodze administracyjnej nie mogło odebrać właścicielowi jego prawa. Zrzeczenie zaś powinno dla swej ważności nastąpić w formie aktu notarialnego (art. 60 § 2 pr. rzecz.), a skoro takiego aktu nie przedstawiono, Sąd zrzeczenia się nie mógł uwzględnić.Prezydium Powiatowej Rady Narodowej złożyło rewizję od powyższego postanowienia wywodząc, że decyzja administracyjna uchylająca poprzednią decyzję administracyjną powoduje zupełne anulowanie stanu prawnego powstałego w wyniku uchylonej decyzji (art. 100 rozporządzenia Prezydenta R. P. z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym - Dz. U. Nr 36, poz. 341), wobec czego z chwilą wydania decyzji uchylającej dokument nadania nastąpiło automatycznie przywrócenie poprzedniego stanu istniejącego przed nadaniem, tj. Skarb Państwa uzyskał z powrotem własność nadanej nieruchomości.Sąd Wojewódzki w Poznaniu postanowieniem z dnia 22 stycznia 1953 r. przekazał sprawę na zasadzie art. 388 k.p.c. do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu ze względu na zagadnienia prawne streszczające się w dwóch punktach:1)czy oświadczenie właściciela działki ziemi nadanej przez władze przeprowadzające reformę rolną o zrzeczeniu się własności tej działki wymaga ze względu na art. 60 § 2 pr. rzecz. formy aktu notarialnego, czy też takie oświadczenie może być złożone bez zachowania tej formy bezpośrednio przed władzami na podstawie art. 6 dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa (Dz. U. Nr 57, poz. 321);2)czy prawomocne orzeczenie Powiatowej Komisji Ziemskiej uchylające akt nadania działki ziemi jest tytułem do przepisania w księdze wieczystej prawa własności tej działki na rzecz Skarbu Państwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1)Prawo rzeczowe w art. 60 § 2 przewiduje, że "zrzeczenie się własności nieruchomości winno być pod nieważnością uczynione w formie aktu notarialnego". Przepis ten nie przewiduje żadnych wyjątków dla właścicieli, którzy nieruchomości swoje otrzymali na podstawie dokumentów nadania w wykonaniu reformy rolnej.Dlatego też zrzeczenie się dokonane w innej formie jest prawnie bezskuteczne i samo przez się nie może jeszcze stanowić podstawy do dokonania w księdze wieczystej wpisu prawa własności na rzecz Skarbu Państwa.2)Zgodnie z art. 6 dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości na cele reformy rolnej i osadnictwa (Dz. U. Nr 57, poz. 321) "mogą być przejęte" na cele reformy rolnej "wszelkie nieruchomości ziemskie za zgodą właściciela" (art. 1 pkt 3 cytowanego dekretu), przy czym deklaracje właścicieli tych nieruchomości ziemskich nie wymagają formy aktu notarialnego, a przejęte nieruchomości przechodzą na własność Skarbu Państwa (art. 5 cytowanego dekretu) na zasadzie aktu władzy.Jak z powyższego wynika podstawą zmiany własności w tych przypadkach jest przejęcie danej nieruchomości na własność Skarbu Państwa; przejęcie to uwarunkowane jest zgodą właściciela, jednakże zgoda ta nie stanowi jeszcze o zmianie własności, która następuje na skutek aktu właściwej władzy dokonującej "przejęcia".Podstawą zatem wpisu w księdze wieczystej nie będzie "zgoda właściciela" (obojętnie w jakiej formie zostałaby wyrażona), lecz akt przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej i akt taki wydany w granicach uprawnień danej władzy i we właściwej formie jest wystarczającym tytułem do dokonania wpisu (art. VIII przep. wpr. pr. rzecz.).3)Nadanie ziemi w wykonaniu reformy rolnej następuje decyzją właściwej władzy administracyjnej i pochodzący od tej władzy dokument nadania ziemi stanowi z mocy art. 2 ust. (1) dekretu z dnia 24 sierpnia 1945 r. o wpisywaniu do ksiąg hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. Nr 34, poz. 204) "tytuł do wpisania na rzecz nabywcy prawa własności" nadanej działki.4)Zgodnie z art. 44 prawa o księgach wieczystych "w przypadkach w ustawie przewidzianych wpis nastąpi na podstawie wezwania władzy publicznej".W niniejszej sprawie Skarb Państwa złożył orzeczenie Powiatowej Komisji Ziemskiej w O. uchylające dokument nadania działki, o którą chodzi, na rzecz osoby trzeciej.Orzeczenie to wydane przez właściwą władzę (art. 8 dekretu z dnia 13 września 1946 r. o organizacji komisyj ziemskich - Dz. U. Nr 61, poz. 340 łącznie z dekretem z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej) uchyliło z mocy art. 100 rozporządzenia Prezydenta R. P. z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341) za zgodą interesowanego Stanisława S. decyzję nadającą mu wspomnianą działkę ziemi.Na skutek powyższego uchylenia przywrócony został stan prawny istniejący przed nadaniem działki, tj. przywrócone zostało w stosunku do tej działki poprzednio istniejące prawo własności Skarbu Państwa.Ta decyzja władzy stanowi podstawę do wpisu w księdze wieczystej (art. 2 ust. (3) dekretu z dnia 24 sierpnia 1945 r. o wpisywaniu do ksiąg hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. Nr 34, poz. 204). Ponieważ zaś sądy w granicach swej kompetencji nie mogą kwestionować orzeczeń władzy administracyjnej wydanych w granicach ich właściwości, przeto Sąd Powiatowy powinien był, otrzymawszy taką decyzję i wezwanie do dokonania wpisu ze strony właściwej władzy (Powiatowej Rady Narodowej jako następczyni Urzędu Ziemskiego), dokonać wpisu o treści zgodnej z orzeczeniem, tj. wpisać Skarb Państwa jako właściciela.Skoro zaś takiego wpisu nie dokonał i wniosek oddalił, należało zgodnie z art. 386 k.p.c. zaskarżone postanowienie zmienić i wpisać jako właściciela działki Skarb Państwa w miejsce poprzedniego właściciela Stanisława S.