II C 680/52

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Państwowego Przedsiębiorstwa Budowlanego - Zjednoczenia Śląsko-Dąbrowskiego w Katowicach przeciwko Romanowi P. o zapłatę 335.993 zł (w dawnej walucie), po rozpoznaniu rewizji powoda od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 22 listopada 1951 r.,zaskarżone postanowienie w części dotyczącej ustalenia wynagrodzenia kuratora adwokata Kazimierza J. zmienił w ten sposób, że przyznał mu wynagrodzenie w kwocie 100 zł, obciążając zapłatą tej sumy stronę powodową, w pozostałej zaś części zażalenie - błędnie nazwane rewizją - oddalił.Uzasadnienie faktyczneW Sądzie Okręgowym w Gliwicach toczył się proces z powództwa Państwowego Przedsiębiorstwa Budowlanego - Zjednoczenie Śląsko-Dąbrowskie przeciwko Romanowi P. o zapłatę 335.993 zł (w dawnej walucie) tytułem odszkodowania za uszkodzenie samochodu.Wezwanie dla pozwanego na pierwszą rozprawę doręczone zostało dnia 17 marca 1948 r., w trybie art. 147 § 1 k.p.c., jego żonie. Pozwany na posiedzenie nie stawił się, w związku z czym zapadł w dniu 2 kwietnia 1948 r. wyrok zaoczny. Wypis tego wyroku nie został pozwanemu doręczony, a na formularzu dowodu doręczenia zamieszczona została wzmianka organu doręczającego z datą 20 kwietnia 1948 r., że "na podanie ojca adresat wyjechał na stałe do Wrocławia bez podania adresu". Należy zauważyć, że wysłane dnia 27 sierpnia 1948 r. pod adresem wskazanym w pozwie polecenie zapłaty opłat sądowych, doręczone w trybie art. 147 § 1 k.p.c. matce powoda, zostało przez nią wykonane.Dnia 21 lipca 1950 r. Prokuratoria Generalna R. P. zgłosiła wniosek o ustanowienie kuratora dla pozwanego w celu doręczenia mu wyroku zaocznego; w uzasadnieniu tego wniosku Prokuratoria powołała się na informację M. O. i Zarządu Miejskiego we Wrocławiu, z których wynikało, że pozwany w ewidencji mieszkańców tego miasta nie figuruje. Sąd Okręgowy ustanowił kuratora adwokata Kazimierza J., zarządził doręczenie mu odpisu wyroku, a następnie wobec wniesienia przez kuratora sprzeciwu - nadał sprawie bieg. Dnia 22 listopada 1951 r., na rozprawie przed Sądem Wojewódzkim w Katowicach (do którego sprawa przekazana została po reformie ustroju sądów), pełnomocnik powoda wnosił o uchylenie postanowienia w przedmiocie kurateli i zniesienie postępowania z udziałem kuratora, twierdząc, że ustanowienie kuratora było zbędne wobec prawidłowego doręczenia pozwu i odpisu wyroku zaocznego w trybie art. 147 § 1 k.p.c.Sąd Wojewódzki postanowił zgodnie z wnioskiem powoda i powołując przepis art. 153 § 4 k.p.c. ustalić wynagrodzenie kuratora na kwotę 303 zł "płatną przez stronę powodową".Rewizja Wydziału Prawnego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach wnosi o taką zmianę postanowienia Sądu Wojewódzkiego, że "wynagrodzenie kuratora płatne przez stronę powodową winien pozwany wrócić stronie powodowej".Skarżący wyjaśnia, że przepis art. 153 § 4 k.p.c. nakłada na stronę, która żądała ustanowienia kuratora, obowiązek uiszczenia kosztów z tym związanych tylko "na razie". - Skoro Sąd Wojewódzki uznał, że wyrok zaoczny Sądu Okręgowego uprawomocnił się, to orzeczenie o obowiązku uiszczenia kosztów kuratora ma charakter ostateczny, a nie tymczasowy. Ponieważ zaś koszty te spowodował pozwany, on też powinien je uiścić. - Skarżący nadmienia nadto, że obliczenie kosztów dokonane zostało błędnie, ponieważ przypadają one w kwocie 459 zł, a nie 509 zł.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przedstawiony wyżej przebieg sprawy od momentu ustanowienia kuratora wskazuje, że ta ostatnia czynność procesowa była zbędna i wywołała szereg dalszych niepotrzebnych czynności. Bezpodstawne byłoby w tych warunkach obciążenie pozwanego kosztami wynagrodzenia kuratora, skoro zwrot kosztów procesu należeć się może jedynie wtedy, gdy były one niezbędne do celowego dochodzenia praw lub celowej obrony (art. 97 k.p.c.). Przewidziany przeto w art. 153 § 4 k.p.c. obowiązek poniesienia przez wnioskodawcę - "na razie" - kosztów wynagrodzenia kuratora traci charakter tymczasowy, skoro nikt inny - wobec wyników postępowania - kosztami tymi obciążony być nie może, nie do przyjęcia zaś jest rozwiązanie, aby kurator za pracę wykonaną żadnego wynagrodzenia nie otrzymał. Wynagrodzenie kuratora-adwokata ustala się według przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 sierpnia 1950 r. w sprawie norm i zasad wynagrodzenia adwokatów za wykonywanie czynności zawodowych (Dz. U. Nr 35, poz. 319). W sprawie niniejszej należy uciec się do analogii z § 3 wymienionego rozporządzenia; czynności kuratora bowiem ustały w toku postępowania. Powołany przepis przewiduje przyznanie adwokatowi "odpowiedniego" wynagrodzenia. Rozważając zagadnienie jego wysokości w sprawie niniejszej i określając je tylko na 100 zł, Sąd Najwyższy miał na uwadze to, że kurator o tyle nie wywiązał się należycie ze spoczywającego na nim, z mocy art. 2 ustawy o ustroju adwokatury, obowiązku współdziałania z sądem, że mimo oczywistej w sprawie zbędności ustanowienia kuratora, nie zwrócił na to uwagi Sądu.